Кіріспе

Каратэ катасы Сейсан (十三) (балама аттары Сесан, Сейшан, Юсан, Хангецу) сөзбе-сөз "он үш" дегенді білдіреді. Кейбір адамдар бұл катаны "он үш қол", "он үш жұдырық", "он үш техника", "он үш қадам" немесе тіпті "он үш өлтіру позыциясы" деп атайды; алайда, бұл атаулардың тарихи негізі жоқ. Сейсан ең көне каталардың бірі саналады және басқа Нахате мектептерінде кеңінен таралған. Шито-рюдің Санчинге ұқсас өзіндік нұсқасы бар, ал қазір әртүрлі нұсқалары Шури-те туындыларында, мысалы, Шотоканда (Хангетсу деп аталады) және Вадо-рюде (Сейшан деп аталады) қолданылады. Иссин-рю да осы катаны қабылдады. Корей Тан Су Досы оны қабылдап, оны бастапқы атауы Сей Шан немесе Сейшан, немесе корей тіліндегі Хангетсудің ("жарты ай") аудармасы – Бан Воль деп атайды. Оның қиындығына байланысты, бұл ката көбінесе Тан Су Доның тәжірибелі студенттеріне арналған.

Миф және тарих

Катаның атына қатысты көптеген теориялар бар. Олар катаның бастапқы қадамдарының саны, катадағы әртүрлі «күш» немесе «энергия» түрлері, қолданылу саны, немесе катаның 13 түрлі шабуылға қарсы қорғанысты бейнелейтіні туралы болжамдарды қамтиды. Алайда, бұл түсіндірмелердің ешқайсысы тарихи деректермен расталмаған. Сейсанның Оңтүстік Қытайдағы Фуцзянь провинциясындағы Yong Chun White Crane Boxing-тен шыққандығына сенгенімен, бұл форма «Төрт қақпалы қол» деп белгілі, бірақ бұл толығымен дәлелденбеген және расталмаған. Басқа қытай стильдерінің де оқу бағдарламаларында «Шисан» (13) деп аталатын форма бар. Эммануэль Джордано жүргізген зерттеулерге сәйкес, ката қытайша 三戰十字 Сан Жан Шизи формасынан туындаған.

Вариациялар

Бүгін оқытылатын Сейсан нұсқаларының тамыры Окинаваның Шури, Наха және Томари қалаларында дәстүрлі түрде оқытылған деп саналатын каратэнің Шури те, Наха те және Томари те бағыттарында жатыр.

Уэчи-Рю Сейсан

Бұл Пангайдың үш катасының екіншісі, оны Канбун Уэчи үйреніп, сосын үйреткен. Ол санчинге анық негізделген, бастысы "санчин тұрысы" немесе санчин дачи (三戦立ち) және Уэчи Рю Санчин сияқты үш соққымен басталады, кейін ката соңына жақын осы соққыларға оралады. Катаның басқа нұсқаларымен салыстырғанда, Уэчи Рю нұсқасы мүлдем басқаша. Катада тізе соққылары, бір буынмен соққы шокен зуки (小拳突き), қолмен шаншу нуките (貫手突き) және алға бағытталған соққы шомен гери (正面蹴り) сияқты негізгі техникалар ұсынылады. Бұлар кейін Канбун Уэчидің ұлы мен оның үлкен шәкірттері Санчин мен Сейсан каталары арасында жасаған "көпірлік" катаға енгізілді. Қазіргі Уэчи-Рюде бұл бесінші ката болып оқытылады және бірінші "қара белбеу" немесе шодан (初段) деңгейіне емтихан тапсырылатын ката.

Ишин-Рю Сейсан

Иссин Рю дәстүрлі түрде осы катаны басқа стильдерден өзгеше, оқу бағдарламасында алғашқы үйренілетін нұсқа ретінде оқытады. Стильдің ерекшелігі ретінде, барлық соққылар тік жұдырықпен орындалады. Катаның негізін қалаушының басты ұстазы Шорин Рю стилінен Чотоку Кян болды, бірақ Иссин-рю нұсқасы Годзю Рю стилімен де көптеген ұқсастықтарды бөліседі, оның ішінде кернеу және тыныс алу техникаларын да қамтиды.

Годжу-Рю Сейсан

Goju Ryū (Naha te) катасының нұсқасы – жақын қашықтықтағы күресу техникаларын қамтитын, мысалы, қысқа қашықтықтан соққылар, төмен соққылар және қарсыластың тепе-теңдігін бұзу үшін бағытты өзгерту сияқты күрделі нұсқасы. Ол қозғалыс амплитудасының барлық диапазонында толық кернеумен орындалатын техникаларды, сондай-ақ күшті және жылдам техникаларды қамтиды. Сейсан Сейунчин катасын толықтырады деседі. Екеуі де бір түбірден өркендегенімен, Годжу нұсқасы жоғарыда аталған басқа нұсқалардан айқын ерекшеленеді.

Сейбукан Шорин-Рю Сейсан

Сейсанның Сейбукан Шоррин Рю бағдарламасында оқытылатын нұсқасы Сокон "Буши" Мацумураға (Шоррин стильдеріне зор ықпал еткен ұстаз, осыдан "Мацумура но Сейсан" атауы шыққан) дейін жетеді. Бұл формада негізінен Шико Дачи тұрысы (Томари те катада көп кездеседі) қолданылады, оған жиі күшті бұрылыс жасап, Зенкуцу дачиға соққы беретін қорғаныс әрекеті сүйемелдейді. Бұл форма жоғары деңгейдегі Сейбукан Шоррин Рю каталарында жиі кездесетін маңызды түсініктерді таныстырады.

Окинава Сейдокан Шоррин-Рю Сейсан

Окинава Сейдокан жүйесі дәстүрлі түрде Мацумура но Сейсанды оқу бағдарламасындағы алғашқы ката ретінде үйретеді. Бұл ката негізгі ката саналмаса да, Окинава Сейдокан нұсқасы бастауыш деңгейден бастап коши (дененің бұрылу күші) үйретуде маңызды рөл атқарады. Шико дачи (四股立), зенкуцу дачи (前屈立) және неко аши дачи (猫足立) қолданылуы практиканттың аяқтарын төмен қозғалысқа және орталықтандырылған өтуге дайындауға көмектеседі. Көбінесе, катаны бірқалыпты санау ырғағымен орындайды, барлық кезеңде бірдей темп сақталады. Дегенмен, Окинава Сейдокан тыныс алуды да үйретеді, онда әрбір санаумен бірге Goju Ryū жүйесінің Санчин катасындағыдай, әрбір сыртқа жасалған қозғалысқа сәйкес тыныс алу және шығару жасалады. Бұл баяу нұсқа "Сейсан тынысы" деп аталады және жоғары деңгейдегі студенттерге ішкі жекпе-жек өнерін жетілдіру үшін үйретіледі. Бұл ката жүйедегі көптеген Shorin Ryū каталарының мағынасын түсінуге бастайтын ката болып есептеледі.

Шотокан Хангетсу

Хангетсуда кернеу астындағы көптеген баяу қозғалыстар бар, олар Наха те мектептерінде, мысалы Годзю-рюде кең таралған, бірақ Шотокан және Шури те-ге негізделген стильдерде сирек кездеседі, бұл катаны ерекшелейді. Фунакошиге Сокон Мацумура (Шури те), Кодацу Иха (Томари те-нің Косаку Мацумораның шәкірті) және Сейшо Арагаки (Годзю-рюмен байланысты) сабақ берген. Олардың барлығы Сейсан катасының бір нұсқасын білген. Фунакоши осы әртүрлі стильдерден ең жақсыларын алып, оларды Хангетсуде біріктірген болуы мүмкін, бұл түрінің Шотокан канонындағы басқа каталардан мұндай ерекшеленуін түсіндіреді.

Арагаки но Сейсан

Бұл катаның Арагаки но Сейсан деп аталатын тағы бір сирек нұсқасы, Шотокан катасы Хангетсуге ең жақын сыртқы ұқсастықты көрсетеді. Шотокан нұсқасы, Гичин Фунакоши Жапонияда мектебін құрғанда аты өзгертілген болуы мүмкін. Хангетсу сөзі "жарты ай" немесе "жарты ай" деп аударылады, бұл осы катада кеңінен қолданылатын жарты ай позасы мен жартылай шеңберлі қадамдарға сілтеме жасайды. Сейсан атауы Ай фазаларының 13 күндік циклына байланысты болуы мүмкін, және Фунакоши осыны білген соң катаны "жарты ай/ай" деп атаған. Тағы бір аз танымал және ықтимал емес теория бойынша, ката қытай халық биінен алынған, онда биші Ай Жерді 13 күндік циклмен айналып өтетін кездегі толқындардың маңыздылығын көрсетеді.