Кіріспе
Адал сұлтандығының 3-ші сұлтаны II Джамал ад-Дин (جمال الدين) (1433 жылы қайтыс болды) – Адал сұлтандығының сұлтаны. Ол Саад ад-Дин II-нің кіші ұлы болған. Ол сомали ұлтынан шыққан.
Jamal ad Din II (جمال الدين) (died 1433) was a Sultan of the Adal Sultanate. He was the youngest son of Sa'ad ad Din II. He was of a Somali ethnic background.
Билік
Мансурдың орнын 1424 жылы оның кіші інісі, Сұлтан Джамал ад-Дин Мұхаммед иеленді. Джамал ад-Дин әскерді қайта ұйымдастырып, қарымтайып күшті күшке айналдырды. Оған бұрынғыдан бас тартып келген Харб Жауш қолдау көрсетті, ол сол кезде адал және ең батыл қолбасшы екенін дәлелдеді. Дана және қабілетті билеуші Джамал ад-Дин осы басшыны император Ешаққа келісімге келу үшін елші ретінде жіберді, бірақ келіссөздер сәтсіз аяқталды. Содан кейін Джамал ад-Диннің әскерлері мен Харб Жауш императордың 7000 садақшы және қылышкерден тұратын әскерімен шайқасты. Эфиопиялықтар қашып, кейін мойынсұнып, оған салық төлеуге келісті, тіпті кейбіреулері Джамал ад-Диннің үстемдігін қабылдады. Харб Жауштың эфиопиялықтарға қарсы әскери табысынан кейін Джамал ад-Дин оны Балиге жорыққа жіберді, онда ол аймақтың халқын өлтіріп, талқандады. Ол көптеген тұтқындарды алып, әр кедейге үш құлдан беріп, көптеген олжа жинады. Оның үстіне, олардың көптігіне байланысты әрбір құл ең төмен бағаға сатылды, ол жеңіспен Джамал ад-Динге оралды. Ешақ, Адал маңындағы және оның айналасындағы тұрақсыздықтан алаңдап, бұрынғыдан да үлкен әскер жинап, Едаяға басып кірді және оны басып алды, бірақ Джамал ад-Дин оны қайтадан жеңіп, Едая шайқасында тағы да жеңді. Император содан кейін Джаджа ауданына шабуыл жасап, басып алды, бірақ Джамал ад-Дин қарсы шабуыл жасап, оларды Джаджа шайқасында жеңіп, императорлық сарбаздарды қашуға мәжбүр етті. Олар үш күн бойы қуғындалды, соншама көп адам қаза тапты, тіпті жерде мәйіттер жатыр деген хабар тарады. Жеңімпаз Адал әскерлері христиандардың үйлерін және шіркеулерін өртеп, көптеген әйелдер мен балаларды, сондай-ақ көптеген олжаларды алып кетті. Үш айға созылған бұл жорықта жеңімпаздар жүз жабдықталған атты, сондай-ақ көптеген жабдықсыз малдарды да қолға түсірді. Осы табыстан кейін Адал патшасы өзінің алдыңғыларынан гөрі үлкен күш жинап, императордың әскеріне тағы бір ірі шабуыл ұйымдастырды. Мың атты сарбазды пайдаланып, Ешақтың көптеген сарбаздарын өлтірді, сансыз тұтқындарды алды, көптеген олжаны тартып алды және адалиттік әскердің ең үлкені болған шайқаста ауыр зардаптар келтірді. Император мен оның ізбасарларының қалған бөлігі Көк Нілге қашуға мәжбүр болды, Джамалдың әскерлері бес ай бойы қызу қууда болды, содан кейін олардың қолбасшысы үйіне сипаттау мүмкін емес соншама көп олжамен оралды. Содан кейін ол ағасы Ахмаді Харб Жаушпен бірге Давароға жорыққа жіберіп, жеңіспен үйіне оралды. Джамал ад-Дин кейіннен тағы бір жорыққа аттанды, онда ол өзінің шекарасынан жиырма күндік сапар ішіндегі барлық адамды өлтірді немесе тұтқынға алды. Императордың әскерлері Адалдың үш бөлігіне шабуыл жасап, патшалық отбасы тұратын астанасына қауіп төндірді. Джамал ад-Дин үйіне асығып барып, үш күннің ішінде жиырма күндік жолды басып өтті. Ол патша әскерімен Харджада кездесті, онда Ешақтың әскері шаршап қалса да, жақсы соғысты, бірақ ақырында жеңілді. Осы шайқаста император Ешақ қаза тапты. Дәуит сияқты оның да өлімі патшалық эфиопиялық жылнамаларда патшаларының өлімін жарияламау себебінен жазылмаған. Джамал ад-Дин әділдік үшін де айтарлықтай беделге ие болды. Бірде оның балалары кішкентай болған кезде, олардың бірі ойнап жүргенде, өзінен кіші баланы ұрып, қолынан сындырып жібергенін айтады. Сұлтан мұны біраз уақыттан кейін ғана білді. Ол сарайына келгенде, нөкерлерінің бұл істі жасырғанына қатты ашуланды. Ол жарақат алған отбасын шақырып, өз азаматтарын жинап алып, "көзге көз, тіске тіс" принципі бойынша ұлын жазалауға лайық деп тапты. Бас сарай қызметкерлері оған мейірімділік танытуын өтінді, ал баланың отбасы кек алуды қаламағанын мәлімдеді. Алайда қатал билеуші мейірімділікке көнбеді. Ұлы жазасын тартқыза келгенде, барлығы қатты жылады, ал жарақат алған баланың отбасы мейірімділік танытуды қолдағанын қайталады. Бірақ Джамал ад-Дин ұлының қолын ұстап алып, темір таяқпен соққы беріп, сындырады. Бала қатты қиналып, айқайлады, барлығы оның қиын жағдайына өкінді, бірақ сұлтан ұлына: "Енді сен басқа балаға қалай сезінуге мәжбүр еттің, енді өзің де солай сезін!" - деді. Осындай қатаң әрекеттерден кейін Джамал ад-Диннің азаматтары заңға қатаң бағынғаны таңқаларлық емес. Мақризи олардың басқалардың иелігіне тиісуге батылдары бармайтынын, сондай-ақ, асыл немесе қарапайым адамдар болмасын, ешкімнің басқаларға зиян келтірмейтінін айтады. Барлығы өте қорқып, оның бұйрықтары мен тыйымдарына немқұрайлы қарамайтын. Осылайша Джамал ад-Дин билігінің қатаңдығы, жазаларының күші және ізгіліктері үшін құрметке ие болды.
On one occasion when his children were small, one of them while playing is said to have struck a child smaller than himself, and broke his hand. The sultan did not hear of this until some time afterwards. When he did he was furious that his courtiers had concealed the matter from him. He summoned the injured family, and calling together his subjects, ordered his son to be brought before him, as someone deserving punishment on the Biblical principle of "an eye for an eye, a tooth for a tooth". The leading courtiers begged him to show mercy, and the child's family declared that it had no desire for revenge. The stern ruler, however was not to be moved to clemency. When his son came forward to suffer the penalty, all the bystanders bewailed loudly, and the injured child's family reiterated that they were in favour of mercy. Jamal ad Din, however seized his son's hand, and broke it with the blow of an iron bar. The boy cried out in pain and all the present lamented his hard lot, but the sultan merely said to his son, "Feel now yourself what you made the other boy feel!" After such acts of severity it's perhaps not surprising that Jamal ad Din's subjects are said to have adhered strictly to the law. In which Maqrizi remarks that they dared not touch the possessions of others, and that no one, whether they were of nobility or common birth, did ill to others. Everyone feared their ruler so much so that no one was indifferent to his commands or prohibitions. Thus Jamal Ad Din was respected for the severity of his rule, the force of his punishments, and the excellence of his virtues.
Өлім
Бірнеше жыл бойы үздіксіз шайқастардан әлсіреген Адал билеушісіне өкпеші туыстары шабуыл жасап, шамамен 1432 жылы оны өлтірді.