Адал сұлтаны Бадлай ибн Сағд ад-Дин II: Өмір және жорықтары
Badlay ibn Sa'ad ad-Din
Бадлай ибн Са’ад әл-Дин II – Адал сұлтандығының 4-ші сұлтаны. Ол христиан жерлерін мұсылман үкіміне көшіріп, Адалдың билігін кеңейтті. Тарих, Адал, сұлтанат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Адал Сұлтандығының төртінші сұлтаны
4th Sultan of Sultanate of Adal
Бадлай ибн Саад ад-Дин II (بادلاي بن سعد الدين) (Сихаб ад-Дин Ахмад Бадлай, Арве Бадлай – "Жануар Бадлай" деп те аталады) (1445 жылдың 25 желтоқсанында қайтыс болды) – Адал Сұлтандығының сұлтаны және Саад ад-Дин II-нің ұлы. Көптеген христиан елдерін мұсылман билігіне бағындырып, Адалдың аймақтағы ықпалын және күшін кеңейтуге үлкен үлес қосты. Сұлтан Бадлайдың билігіндегі мемлекет Суданның Суакин портынан бастап, Афар жазығының барлық бөлігін, Шева және Черчер тауларын, сондай-ақ Сомалидің маңызды бөліктерін қамтыды. Могадишо Сұлтандығы да Бадлайдың тұсында Адалдың қарастырылған мемлекеті болды.
Badlay ibn Sa'ad ad Din II (بادلاي بن سعد الدين) (also known as Sihab ad Din Ahmad Badlay, Arwe Badlay – "Badlay the Beast" (died 25 December 1445) was a Sultan of the Sultanate of Adal and a son of Sa'ad ad Din II. Brought numerous Christian lands under Muslim rule and contributed to expanding Adal's reach and power in the region. The polity under Sultan Badlay controlled the territory stretching from port city of Suakin in Sudan to covering the whole Afar plains to the Shewa and Chercher Mountains to include significant portions of Somaliland. Sultanate of Mogadishu was also tributary state of Adal under Badlay.
Билік
Сұлтан Бадлай ағасы Джамал ад-Диннің орнын басып, астанасын Дакарға (Харардан оңтүстік-шығысқа қарай бірнеше шақырым) көшірді; Ричард Панкхерст осы қаланы құрғандығын айтады. Келесі бірнеше жылда ол өзінің ізашарының христиандық Эфиопия империясымен қақтығыс саясатын жалғастырды, бірнеше табысты жорықтар жасады және Бале провинциясын басып алды. Ол көптеген христиандық жерлерді өзінің билігіне бағындырып, Аль-Макризи айтқандай, олардың көптеген қалаларын өртеп, христиандық Эфиопия жеріндегі көптеген шіркеулерді қиратты. Ол көптеген христиан дінбасыларын өлтіріп, олардың халқын тұтқынға алды және көптеген олжа жинады. Ол және оның әскерлері алтын, күміс, киім-кешек, қару-жарақтан және көптеген құлдардан құралған зор байлыққа ие болды. Кейбір христиандық құжаттар оған шекарадағы мұсылман провинцияларын қайтарып алу ғана емес, сонымен қатар бүкіл христиандық жоталарға қарсы үлкен джихад жариялаудың жоғары мақсатты жоспарлары бар екенін көрсетеді, тіпті ол болашақ әкімдерді тағайындаған деседі. 1445 жылы ол Эфиопияның Даваро провинциясына шабуыл жасады, ал 1445 жылы император Зара Якуб Гомит шайқасында оны жеңіп, өлтірді. Зара Якубтың патшалық жылнамасында император Бадлайдың денесін бөліктерге бөліп, оның бөліктерін өзінің мемлекетінің әртүрлі аймақтарына жібергені айтылады: оның басын "Амба" деп аталатын жерге, ал денесінің қалған бөліктерін Аксум, Манхадбе, Васелге (қазіргі Дессиге жақын), Джейено, Лаво және Визге жіберді. Бадлайдың өлімі мен денесінің қирауына жауап ретінде, Египеттің мамлюк сұлтаны Александрия патриархын азаптауға бұйырды және оны өлім жазасымен қорқытты. Бірақ, Якуб тұтқынға алынған египеттік елшіні босатқанда жағдай ақыры шешілді. Сұлтан Бадлайдың талғамға құштарлығы да болған көрінеді. Адал сұлтандығы мен Араб түбегінің билеушілері арасындағы сауда қатынастары мұсылмандарға христиан эфиопиялықтарына қол жеткізе алмайтын сән-салтанаттық заттар алуға мүмкіндік берді, себебі олардың сыртқы әлеммен байланысы әлі де қиын болды. Бадлай туралы христиандық құжатта былай делінген: "Сұлтанның және оның басшыларының киімдері күміспен әшекейленген және барлық жағынан жарқырап тұрды. Сұлтанның жанындағы қылышы алтын мен асыл тастармен әшекейленген, ал оның әшекейі алтын тамшыларымен безендірілген, ал әшекейдегі жазулар алтын бояумен жазылған. Оның шатыры Сириядан келген еді және оның әдемілігіне қарап, көздер таңғалып, оған қанатты жыландар суреттелген".
After succeeding his brother Jamal Ad Din, Sultan Badlay moved the capital of Adal to Dakkar (a few miles southeast of Harar) upon his ascension; Richard Pankhurst states that he founded that town. In the next few years he continued his predecessor's policy of confrontation with the Christian Ethiopian Empire and he carried out several successful expeditions and succeeded in capturing the province of Bale. He brought numerous Christian lands under his rule, and burnt many of their towns, Al Maqrizi says, and he burnt many churches in the Christian Ethiopian lands. He also killed many Christian leaders, and seized their inhabitants, together with much booty. He and his men collected a great deal of wealth, in gold, silver, clothes and armour, as well as many slaves. Some Christian documents attribute to him very ambitious plans of not only recovering the frontier Muslim provinces but also of leading a major Jihad against the whole of the Christian highlands, over which he is said to have actually nominated prospective governors. In 1445, he invaded the Ethiopian province of Dawaro, and again in 1445, before Emperor Zara Yaqob defeated and killed him in the Battle of Gomit. The Royal Chronicle of Zara Yaqob reports that the Emperor cut Badlay's body into pieces and sent the parts to different parts of his realm: his head to a place called "Amba", and other parts of his body to Axum, Manhadbe, Wasel (near modern Dessie), Jejeno, Lawo, and Wiz. In retaliation for the death and dismemberment of Badlay, the Mamluk Sultan of Egypt ordered the patriarch of Alexandria to be tortured and threatened to execute him. The situation would eventually be defused when Yaqob freed an imprisoned Egyptian envoy. Sultan Badlay also apparently had a fair taste for luxury, the commercial relations that existed between the Adal Sultanate and the rulers of the Arab peninsula allowed Muslims to obtain luxury items that Christian Ethiopians, whose relations with the outside world were still blocked, could not acquire, a Christian document describing Badlay relates: "And the robes [of the sultan] and those of his leaders were adorned with silver and shone on all sides. And the dagger which he [the sultan] carried at his side was richly adorned with gold and precious stones; and his amulet was adorned with drops of gold; and the inscriptions on the amulet were of gold paint. And his parasol came from the land of Syria and it was such beautiful work that those who looked at it marveled, and winged serpents were painted on it."