Адал Сұлтанатының 5-ші сұлтаны Мұхаммед ибн Бадлай

Кіріспе

Адал сұлтандығының 5-ші сұлтаны Мұхаммед ибн Бадлай (محمد بن بادلاي) (1445–1471 жылдары билік еткен) Адал сұлтандығының сұлтаны болды. Ол Бадлай ибн Саад ад-Диннің ұлы еді. Оның билік кезінде Адал билеушісі Мұхаммед пен Соломон әулетінен шыққан Баида Марям арасында бітім жасалды, соның нәтижесінде екі мемлекет те келесі онжылдықтарда беспрецеденттік бейбітшілік пен тұрақтылықты бастан өткерді.

Билік

Бадлай қайтыс болғаннан кейін, 1445 жылы оның орнын ұлы Мұхаммед бағындырды. Араб жазушысы әл-Тагребирди 1452 жылы Мұхаммед сұлтанның Каирге елшілік жібергенін хабарлайды, бұл хабарлама әкесі Бадлайдың жеңілісі туралы болған болуы мүмкін, бұл көмек сұраудың сәтсіз аяқталған әрекеті болған шығар. Мұхаммед пен император Баида Марям билік еткен кезеңде Адал тәуелсіздігін сақтап тұрды, бірақ үнемі жүріп жатқан шабуылдар мен қарсы шабуылдар оны шаршатып жіберді. Осының салдарынан Мұхаммед билік басында Баида Марямға өкілдік жіберіп, көптеген маталар сыйлады және бейбітшілік туралы ұсыныс жасады. Елшілердің хабарлауынша, Адал билеушісі Баида Марямға сыйлық жіберуге және ол өз кезегінде әскерлеріне оның аумағына басып кіруді тоқтатуға бұйрық берсе, оған құрмет көрсетпек. Император бұл ұсынысты қабылдап, елшілерге мол тамақ-сусын берді, жақсы киімдермен сыйлады, содан кейін оларды өз елшісімен бірге Мұхаммедке қайтарды, соңғы талаптарды қабылдады және оған: «Сөзіңде тұр» деді. Бірақ жергілікті адалит басшылары бұл ұсынысты қабылдамады. Баида Марям Ақсумда әйел таңдап, таққа отыруға дайындалып жатқанда, Зайланың әкімі Ладаи Усманның оның алдыңғысы Мұхаммед жасаған келісімнен бас тартқанын және оған қарсы әскер жинап жатқанын білді. Ол дереу таққа отыру тойын тоқтатты және Тигрэйдің басшыларын шақырды. Содан кейін ол Адалға қарай жол тартты, себебі ол императордың бақылауынан шығып кеткен еді. Олар келгенде, аймақтың басшылары христиан империясына шабуыл жасауға дайындалып жатқанын көрді. Соғыс басталды. Габра Иясус жеңіске жетті. Көптеген адалит басшылары қаза тауып, қалғандары тұтқынға алынды. Габра Иясус пен оның әскері Адалдың ыстық жазықтарында ұзақ тұруға батыл болмады, себебі таулы жерлердің халқы үшін онда тұру өте қиын еді. Олар дереу қайтып келді. Осыдан көп ұзамай Баида Марям Адалға тағы бір жорық жоспарлады. Ол оны өзінің ең сенімді және ескі серігі Махари Крестосқа және тәжірибелі Габра Иясуске тапсырды. Патша оларға және әскерлерге әдемі киімдер сыйлап, сарай әскерлеріне де жорыққа қосылуға бұйрық берді. Әскер соғысқа баруға ынтасыз болды, сондықтан да жылнамаларда «Құдай оларға көмектеспеді» деп жазылған. Адал әскері дереу шабуылға көшті. Махари Крестос пен оның әскері тез қашып кетті, ал Габра Иясус пен оның ізбасарлары да көп ұзамай осылай істеді. Оларды қуғандықтан, «соңғы адамға дейін қырылды» деп айтылды. Жоғарыда сипатталған қақтығыстарға қарамастан, императорлар мен Адал патшалары арасында өмір сүруге тырысулар да болды. Алварес сондай-ақ олардың арасында династиялық некелер жасалғанын мәлімдейді, бірақ мұндай келісімдердің егжей-тегжейі, өкінішке орай, сақталмаған. Дегенмен, Мұхаммед сұлтан өзінің алдыңғыларының саясатын өзгертіп, Эфиопия императоры Баида Маряммен бітімге келді және өзінің билігі кезінде эфиопиялықтармен тату өмір сүрді.

After the death of Badlay, he was succeeded by his son Muhammad in year 1445. The Arab writer al Tagrebirdi reports that Sultan Muhammed sent an embassy to Cairo in 1452, this message doubtlessly reported on his father's Badlay's defeat, which may have been an unsuccessful appeal for help. During his reign and the reign of Emperor Ba'eda Maryam, Adal was independent, but was worn out by the constant ensuing raids and counter raids. This led to Muhammad early in his reign to send a deputation to Ba'eda Maryam, which brought him gifts of many pieces of cloth and, a message proposing peace. The envoy's according to the chronicle, declared that the ruler of Adal would send Ba'eda Marya tribute, if he in return would order all his troops to cease their incursions into his territory. The Emperor accepted this proposal, gave the envoys plentiful food and drink, and provided them with fine clothes, then sent them on their way back along with one of his messengers to Muhammad accepting the latter demands and told him "stick to your word". Tribute was never sent, and the local Adalite leaders rejected the proposal. While Ba'eda Maryam was preparing for his coronation after choosing a consort at Aksum, he had then later learned that the governor of Zayla Lada'e Uthman, had, however, repudiated the agreement made by his predecessor Muhammad, and was marching against him. He thereupon canceled the proposed coronation celebrations and summoned the leaders of Tigray. He then proceeded to march towards Adal, because it was outside of the Emperor's control. On arriving there they found that the chiefs of the area had all gathered to prepare for an incursion into the Christian empire. A battle ensued. Gabra Iyasus was victorious. Many Adal chiefs were killed and others taken prisoner. Gabrya Iyasus and his men did not stick around in the torrid Adal lowlands in which highlanders found to be virtually impossible to reside for any length of time. They immediately returned. Not to long after Ba'eda Maryam planned another expedition to Adal. He entrusted it to his oldest and most loyal follower, Mahari Krestos, and to the experienced Gabra Iyasus. The monarch presented them and the soldiers with fine clothing and ordered his palace troops to join the expedition. The men went in to war, however with little enthusiasm, for which reason the chronicles says "God did not favour them". The Adal soldiers immediately seized the offensive. Mahari Krestors and his men soon took flight and Gabra Iyasus and his followers shortly afterwards did the same. This was their undoing as they were pursued and they were said to have "Perished to the last man". Despite the conflicts detailed above, there were also attempts at co existence between the Emperors and the Adal Kings. Alvares claims moreover that dynastic marriages with the latter were forged, although details of any such arrangements have unfortunately been preserved. In any case, Sultan Muhammad reversed the policy of his predecessors, making a truce with the Emperor of Ethiopia Baeda Maryam, and during his reign lived in peace with the Ethiopians.