Кіріспе
Гавай корольдігінің ханшайымы Лилиуокалани жазған ән.
the song
"Алоха ое" ("Сенен қоштасу") – 1878 жыл шамасында Лилиуокалани, сол кезде Гавай корольдігінің ханшайымы болғанда жазған гавай халық әні. Бұл оның ең әйгілі әні және Гавайидің кең таралған мәдени символы.
Өмірбаян
Әннің шығу тарихының бірнеше нұсқасы бар. Олардың бәріне ортақ нәрсе – әннің шабыты 1877 немесе 1878 жылы ханшайым Лилиуокаланидің Оаху аралының жел жағындағы Маунавилидегі Бойд ранчосына атпен саяхат жасаған кезінде полковник Джеймс Харботтл Бойдтың есте қаларлық қоштасу құшағынан туып, саяхатшылар Гонолулуға қайтып келе жолда әуенді ырғақтап айтқандығы. Әр түрлі нұсқаларда құшақтың алушысы – Лилиуокаланидің әпкесі, принцесса Лилиуик Клегорн немесе ранчодағы бір жас қыз болуы мүмкін. Оқиғаның ең көп таралған нұсқасы бойынша:
Бұл жылы жүрекке тиген қоштасу Лилиуокаланиді ойға шомырып, ол үйге қайтар жолда өзіне-өзі әуен шығара бастады. Бұл әуенді естіген Чарльз Уилсон: «Бұл теңіз жағасындағы жалғыз тасқа ұқсайды», – деді, және Лилиуокалани оның сөзімен келіскен көрінеді. Саяхатшылар Палидің Гонолулу жағындағы апельсин бағында демалыс алғанда, қалғандары да ырғаққа қосылып, ән кейін Вашингтон Плейсте аяқталды. Гавайи штатының мұрағатында Лилиуокаланидің 1878 жылы жазған қолжазбасы сақтаулы, онда әннің нотасы, сөзі, Лилиуокаланидің ағылшын тіліне аудармасы және кейіннен қосылған сияқты түсіндірілетін автордың жазбасы бар: «1878 жылы Маунавилиде жазылды. 1883 жылдың тамызында Сан-Францискода «Royal Hawaiian Band» тобымен орындалып, үлкен танымаллыққа ие болды». Әннің ең алғашқы жазылған нұсқасын 1898 жылы Berliner Gramophone компаниясы шығарды. 1901 жылы Columbia Records компаниясы шығарған каталогта «Vocal Solos in Hawaiian» деп белгіленген екі балауыз цилиндр туралы мәлімделген, олар «Aloha ʻOe» және «Kuʻu Pua I Paoakalani» әндерінің алғашқы жазбаларын қамтыды. Алайда, жазбаның Гавайиде жасалғандығы немесе орындаушының гавайилік болғандығы белгісіз, және цилиндрлердің қазіргі тағдыры белгісіз. Columbia Records кейін 1911 жылы Нани Алапай мен Генри Н. Кларктың орындауындағы әннің дуетін жазды. 1913 жылғы ноталар Левидің ән жинағында сақталған.
This tender farewell set Liliʻuokalani to thinking, and she began humming to herself on the homeward trip. Overhearing, Charles Wilson observed, "That sounds like The Lone Rock by the Sea," a comment with which Liliʻuokalani is said to have agreed. When the party paused to rest in an orange grove on the Honolulu side of the Pali, the others joined in the hummings, and the song was completed later at Washington Place. The Hawaiʻi State Archives preserves a hand written manuscript by Liliʻuokalani, dated 1878, with the score of the song, the lyrics, Liliʻuokalani's English translation, and her note evidently added later: "Composed at Maunawili 1878. Played by the Royal Hawaiian Band in San Francisco August 1883 and became very popular." The first known recording of the song was released by Berliner Gramophone in 1898. A catalogue issued by Columbia Records in 1901 mentioned two wax cylinders labeled "Vocal Solos in Hawaiian", containing some of the earlier recordings of "Aloha ʻOe" and "Kuʻu Pua I Paoakalani". However, it is uncertain if this was recorded in Hawaii or if the performer was Hawaiian and the cylinders are now lost. Columbia Records later recorded a duet of the song by Nani Alapai and Henry N. Clark in 1911. A 1913 score can be seen at the Levy Sheet Music Collection.
Музыкатану
"Aloha 'Oe" әнінің кей бөліктері "The Lone Rock by the Sea" әнімен және Джордж Фредерик Руттың 1854 жылғы "There's Music in the Air" әнінің қосымша бөлігімен ұқсас. Чарльз Уилсон айтқан "Теңіз жағасындағы жалғыз жартас" - бұл 1857 жылы Чарльз Крозат Конверс жариялаған "Теңіз жағасындағы жартас" әні, ал ол хорват/серб халық әні "Sedi Mara na kamen studencu" (Мария тас құдықта отыр) негізінде жазылған. Сенімсіз дереккөз: date=February 2024 "Aloha Oe" әнінің қосымша бөлігінің мелодиясы Hula Lou джаз әнінің қосымша бөлігіне қарсы әуен ретінде де қолданылған, сондай-ақ Вуди Гатридің "This Land Is Your Land" немесе Дэн Бердтің "I Love You Period" халық әніне де қарсы әуен болуы мүмкін.
Белгілі жазбалар
1911 Nani Alapai және Генри Н. Кларк – Columbia Records үшін жазба жасады.
1936 Бинг Кросби – 1936 жылдың 23 шілдесінде Дик Макинтайр және оның «Гармониялық Гавайи» тобымен бірге жазылды.
1946 Les Paul және оның тобы – Decca Records үшін 1946 жылдың 29 наурызында жазылды (каталог №23685).
1961 Элвис Пресли – 1961 жылдың 21-23 наурызында RCA Records компаниясы үшін «Blue Hawaii» фильмінің саундтрегі ретінде жазылды.
2020 Cherry Bullet – 2020 жылдың 6 тамызында FNC Entertainment үшін жазғы сингл ретінде жазылды.
1936 Bing Crosby – recorded July 23, 1936 with Dick Mcintyre and His Harmony Hawaiians. 1946 Les Paul and His Trio – recorded March 29, 1946 for Decca Records (catalog No.23685). 1961 Elvis Presley recorded March 21–23, 1961 for RCA Records as the soundtrack for the film Blue Hawaii. 2020 Cherry Bullet recorded August 6, 2020 for FNC Entertainment as a summer single.
Танымал мәдениетте
Джордж Кулокахайдың аспаптық орындауы «Спанч Боб Квадратты шалбар» мультсериалының көптеген эпизодтарында фондық музыка ретінде пайда болады. Ән Диснейдің «Лило мен Стич» франшизасында бірнеше рет кездеседі. «Лило мен Стич» (2002) фильмінде Нани Лилоға қоштасу ретінде, олар ажырамас бұрын кешке оны әндейді. «Лило мен Стич: Серия» мультсериалының «Spooky» (2003) эпизодында Лило Стичке өзін жеңу механизмі ретінде әндейтінін айтады, нәтижесінде Стич сол эпизодта Лилоның мақұлдауымен солай істейді. «Лерой мен Стич» (2006) фильмінде Джумба Джокиба Леройды жасау кезінде Элвис Преслидің осы әнге жасаған каверін пайдаланып, оның ішіне қауіпсіздік механизмін жасырын түрде енгізеді; бұл Стич (Пресли киімінде), Лило және Рубен (соңындағы бірнеше тәжірибелермен бірге) финалда Лерой мен оның клондарының тоқтатылуы үшін оптимистік рок нұсқасын орындаған кезде пайда болады. «Том мен Джерри» (1952) мультсериалының «Круиздік мысық» эпизодында осы әннің гитарада орындалған нұсқасы фондық музыка ретінде ойнайды. 1963 жылғы Ханна-Барбера мультфильмі «Топ Кэт»-тің алғашқы эпизоды «Гавайи, біз келеміз» деп аталады. Эпизодтың басында Бенни Балл Гавайиге тегін сапар жеңгеннен кейін осы әнді орындайды, кейінірек офицер Дибл да осы әнді айтады. Алайда, екеуі де әннің бір бөлігін ағылшын тілінде ауыстырады. «Aloha 'Oe» Warner Bros. классикалық «Looney Tunes» және «Merrie Melodies» мультфильмдерінің көптеген партитураларында композитор Карл Сталлингтің Гавайи тақырыбындағы көріністер үшін стандартты музыкалық сүйемелдемесі ретінде пайда болады. Көбінесе аспаптық, бірақ Багс Банни «Жоғалған қоянның ісі» мультфильмінің соңында рефреннің бір шумағын айтады. 1953 жылғы мультфильмде, «Duck Amuck»-те, көрініс Гавайиге ауысқанда Даффи Дак оның бір бөлігін әндейді, бұл бір жағынан қызық, екінші жағынан жаман аниматордың еңбегінің нәтижесі, және «A Squeak in the Deep» мультфильмінде де қайталайды. 1958 жылы Оскар сыйлығын алған «Knighty Knight Bugs» мультфильмінде, мультфильм сиқырлы қылышпен аяқталады, ол әннің аспаптық нұсқасын орындайды (музыкалық арамен ойналған). Әннің хоры Спайк Джонстың «Hawaiian War Chant» әніне кіріспе ретінде қызмет етеді. («Күн жағалаудан алыстағанда, ал қайығымыз батыста баяу батып бара жатқанда»). Ән «Попай теңізші» мультфильмінің «Alona on the Sarong Seas» эпизодында да пайда болады, ол эпизодтың басында және Попай шпинат жегеннен кейін ойнатылады. Жапондық аниме «Space Dandy» (2014 жылы жарық көрген) басты кейіпкері «Aloha Oe» деп аталатын ғарыш кемесінің капитаны болып табылады. Джек Лондонның «Aloha Oe» атты әңгімесінде әннің хоры бар. 1997 жылғы қазан айында Қытай президенті және Қытай Коммунистік партиясының Бас хатшысы Цзян Цзэминь АҚШ-қа мемлекеттік сапарының басында Гавайиге келгенде, гавайилік сталь гитарамен «Aloha ‘Oe» әнін орындап, Гавайидің бірінші ханымы Вики Каетаноны губернатор Бен Каетаноның қатысуымен кешкі асқа ән айтуға шақырды. Цзян 1940 жылдары колледж студенті кезінде осы әнді жиі орындағанын айтты. Ол «Поезд Пусанға» фильмінің соңғы сахнасында да қолданылады. «Гиллиган аралы» мультсериалының «Гиллиганның тірі қуыршағы» эпизодының соңында, суға батып бара жатқандар осы әнді роботқа сәттілік тілеу үшін айтады, ол аралдан су астынан Гавайиге дейін жүруге дайын. Ән «Симпсондар» мультсериалының 8-ші маусымының «Hurricane Neddy» атты сегізінші эпизодында ойналады, Нед Фландерс психиатриялық ауруханаға кетеді. Ән HBO-ның «Ақ лотос» мини-сериалының 4-ші эпизодында пайда болады. Ән 2007 жылғы «Алвин және Шыңғырқаштар» фильмінде Альвин ырғақтап, сүлгіні Хула шеңбері ретінде пайдаланғанда естіледі.
The song also appeared in the Popeye the Sailor short, Alona on the Sarong Seas, where it was played in the beginning of the short, and after Popeye eats his spinach. In the Japanese anime Space Dandy (created in 2014), the eponymous main character is captain of a spaceship called the Aloha Oe. The Jack London short story Aloha Oe features the chorus of the song. When Jiang Zemin, then Chinese President and the General Secretary of the Chinese Communist Party, arrived at Hawaii at the beginning of his state visit to U. S. in October 1997, he played "Aloha ‘Oe" with a Hawaiian lap steel guitar and invited then Hawaiian First Lady Vicky Cayetano to sing the song at a dinner with the presence of Governor Ben Cayetano. Jiang recounted that he used to frequently play this song when he was in college in 1940s. It is also used in the final scene of Train to Busan. The castaways sing the song as a good luck charm to a robot toward the end of the Gilligan's Island episode "Gilligan's Living Doll", as it is about to walk from the island underwater all the way to Hawaii. The song is played in the eighth episode of the 8th season of The Simpsons, "Hurricane Neddy", when Ned Flanders drives away to the psychiatric hospital. The song appeared in episode 4 of the HBO miniseries The White Lotus. The song was heard in 2007 film Alvin and the Chipmunks when Alvin was humming and using the towel rack as a Hula hoop.