Кіріспе
Ашық мақтаныш немесе артық сенімділік, көбінесе пенделікпен бірге. Hubris ( /ˈhjuːbrɪs/ ), немесе сирек гибрис ( /ˈhaɪbrɪs/ ), – ең жоғары немесе шамадан тыс мақтаныш, қауіпті артық сенімділік және бейғамдық сипаттайтын жеке қасиет, көбінесе пенделікпен (немесе оның синонимі ретінде) байланысты. Асқақшылық термині латын тіліндегі "adrogare" сөзінен шыққан, ол "адамның басқалардан белгілі бір көзқарас пен мінез-құлық талап етуге құқығы бар деп сезінуі" дегенді білдіреді. Арогация – "негізсіз талап ету немесе иелену" немесе "құқықсыз талап ету немесе иелену, себепсіз жатқызу немесе тағайындау" мағынасын білдіреді. "Сәукелеңдеу" термині де hubris-пен байланысты, бірақ олар синоним емес. Зерттеулерге сәйкес, hubris, асқақшылық және сәукелеңдеу – "достық" топтар қолдайтын келісімге келудің орнына, жеңіске жету қажеттілігімен (әрдайым жеңіске жетпесе де) байланысты. Hubris көбінесе жеке тұлғаның қасиеті ретінде қарастырылады, бірақ құқық бұзушылықтың жанама салдарынан зардап шегетін топ та болуы мүмкін. Hubris көбінесе шындықтан алыстауды және өз қабілеттеріңді, жетістіктеріңді немесе мүмкіндіктеріңді асыра бағалауды білдіреді. Hubris/hybris сөзінің сын есімдері – hubristic/hybristic. Hubris көбінесе адамның өзін бір дағды немесе қасиет бойынша құдайдан артық санауымен байланысты. Мұндай мәлімдемелер көбінесе жазасыз қалмайды, сондықтан да талантты тоқымашы Арахна өзінің шеберлігі Афина құдайының шеберлігінен асып түсетінін айтқанда, оның сөзінің рас екеніне қарамастан, құртқа айналды. Басқа мысалдарға Икар, Фаэтон, Сальмоней, Ниобе, Кассиопея, Тантал және Терей жатады. Британ энциклопедиясының он бірінші басылымында Гибрис құдайы "басқалардың құқығын өрескел бұзушы" деп сипатталған. Бұл оқиғалар тек мифтермен шектелмеді, сонымен қатар тарихтағы кейбір тұлғалар өз асқақтығы үшін жазаланған деп есептелді. Мұндай тұлғалардың бірі – Эсхилдің "Персиялықтар" пьесасында бейнеленген патша Ксеркс, ол өзінің флотын қиратқаны үшін жаза ретінде Геллеспонт теңізіне тізбек лақтырған дегенді айтады. Бұл мысалдардың барлығында ортақ нәрсе – шекараны бұзу, өйткені гректер тағдырдың (Μοῖραι) әрбір жаратылысқа белгілі бір еркіндік аймағын бергеніне сенді, тіпті құдайлардың өзі бұза алмайтын аймақ.
the album
Hubris ('/h//juː//b//r//ɪ//s/; ), or less frequently hybris ('/h//aɪ//b//r//ɪ//s/), describes a personality quality of extreme or excessive pride or dangerous overconfidence and complacency, often in combination with (or synonymous with) arrogance. The term arrogance comes from the Latin adrogare, meaning "to feel that one has a right to demand certain attitudes and behaviors from other people". To arrogate means "to claim or seize without justification To make undue claims to having", or "to claim or seize without right to ascribe or attribute without reason". The term pretension is also associated with the term hubris, but is not synonymous with it. According to studies, hubris, arrogance, and pretension are related to the need for victory (even if it does not always mean winning) instead of reconciliation, which "friendly" groups might promote. Hubris is usually perceived as a characteristic of an individual rather than a group, although the group the offender belongs to may suffer collateral consequences from wrongful acts. Hubris often indicates a loss of contact with reality and an overestimation of one's own competence, accomplishments, or capabilities. The adjectival form of the noun hubris/hybris is hubristic/hybristic. A common way that hubris was committed was when a mortal claimed to be better than a god in a particular skill or attribute. Claims like these were rarely left unpunished, and so Arachne, a talented young weaver, was transformed into a spider when she said that her skills exceeded those of the goddess Athena, even though her claim was true. Additional examples include Icarus, Phaethon, Salmoneus, Niobe, Cassiopeia, Tantalus, and Tereus. The goddess Hybris is described in the Encyclopædia Britannica Eleventh Edition as having "insolent encroachment upon the rights of others". These events were not limited to myth, and certain figures in history were considered to have been punished for committing hubris through their arrogance. One such person was king Xerxes as portrayed in Aeschylus's play The Persians, and who allegedly threw chains to bind the Hellespont sea as punishment for daring to destroy his fleet. What is common to all these examples is the breaching of limits, as the Greeks believed that the Fates (Μοῖραι) had assigned each being with a particular area of freedom, an area that even the gods could not breach.
Заңдық қолдану
Ежелгі Афинада "көкіректік" деп, құрбанды ұялту үшін зорлық-зомбылық қолдануды түсіндірді (көкіректің бұл түрі зорлауды да сипаттай алады). Заң тұрғысынан алғанда, заңның менмендікпен бұзылуы бүгінде зорлық-зомбылық, жыныстық қылмыстар немесе қоғамдық немесе қасиетті мүлікті ұрлау деп аталатын әрекеттерді қамтиды. Кейбір контекстерде бұл термин жыныстық мағынаға ие болған. Ұят сезімі қылмыскерге де жиі қайтарылған. Бұл анықтамада ежелгі гректердің құрмет (τιμή, timē) және ұят (αἰδώς, aidōs) ұғымдары маңызды рөл атқарады. Құрмет ұғымы тек құрметке ие болған адамды ғана емес, сонымен қатар, көкіректікпен жеңілген адамды ұятқа салуды да қамтиды. Бұл құрмет туралы түсінік нөлдік жиынтық ойынына ұқсас. Раш Рехм бұл көкіректік анықтамасын қазіргі заманғы "менмендік, жек көру және шамадан тыс зорлық-зомбылық" түсінігімен қарапайымдайды. Ежелгі Грекияның көрнекті мемлекет қайраткері және шешен Демосфеннің сөздерінде осыған қатысты екі мәшһүр жағдай кездеседі. Біріншісі – Мидийдің театрда Демосфенді бетінен ұрып-соққандағы жағдай ("Мидийге қарсы"), екіншісі ("Кононға қарсы") – сотталушының адамға шабуыл жасап, құрбанның үстінен масқаралағандағы оқиға. Аэскиннің "Тимархқа қарсы" еңбегінде де көкіректіктің тағы бір мысалы келтіріледі. Аэскин Тимархқа қарсы сот процесін саяси лауазымдардан шеттету үшін қозғады және оның ісі сәтті аяқталды. Аристотель көкіректікті құрбанды ұялту деп түсіндірді, бұл қылмыскерге не болғанына немесе болатынына емес, тек оның жеке қанағаттануы үшін жасалады: құрбанды ұялту, өзіңе ештеңе болғанын емес, тек қана өз қанағаттануың үшін. Көкіректік – өткендегі жарақаттардың кек алу емес, ол – кек тарту. Ал көкіректікке деген құштарлықтың себебі мынада: қарапайым адамдар басқаларға жамандық жасау арқылы өздерінің басымдығын арттыра алады деп ойлайды.
to cause shame to the victim, not in order that anything may happen to you, nor because anything has happened to you, but merely for your own gratification. Hubris is not the requital of past injuries; this is revenge. As for the pleasure in hubris, its cause is this: naive men think that by ill treating others they make their own superiority the greater.
Ертедегі христиандық
Септуагинтада "hubris – шектен тыс мақтаныш, жоғары мінезділік немесе қатыгездік, көбінесе өлімге алып келетін жазаға немесе nemesis-ке соқтырады". Жаңа өсиетте қолданылатын "hubris" сөзі, "бұзушылық" мағынасын беретін еврейше "пеша" сөзімен паралель. Бұл – адамды "Құдайға қарсы келуге" итермелейтін мақтаныш, кейде ол өзін Оған тең санайды.
Қазіргі қолданысы
Қазіргі қолданыста, мақтаншақтық – аса сенімділік пен жоғарыпарлықтың үйлесімі. Мақтаншақтыққа оң қасиет ретінде де қарастырылған: Ларри Уолл «программашының үш ұлы артығы: жалқаулық, асығушылық және мақтаншақтық» деп атады.
Асқақ
Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі "әдемілік" терминін "өз қабілеттеріне, маңыздылығына және т.б. қатысты жоғары немесе көтеріңкі пікір, ол белгілі бір презумпцияға немесе артық өзіне сенімділікке немесе басқалардан жоғары екендігіне сезімге немесе көзқарасқа әкеледі [ ]" деп анықтайды. Адриан Дэвис әдемілікті мақтанға қарағанда жалпырақ және азырақ қатал деп санайды.