Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ван Бенли (王本立) (690 жылдың 4 ақпанында қайтыс болған) – Тан әулеті тұсындағы қытай әскери генералы және саясаткері. Император Руйцзунның алғашқы билеу кезеңінде канцлер болған.
Chinese military general and politician during the Tang dynasty
Wang Benli (王本立) (died 4 February 690) was a Chinese military general and politician during the Tang dynasty, serving as chancellor during the first reign of Emperor Ruizong.
Өмірбаян
Ван Бенлидің канцлерлік қызметке тағайындалғанға дейінгі мансабы туралы көп мәлімет жоқ; канцлер үшін ерекше жағдай, оның өмірбаяны "Танг тарихының ескі кітабында" да, "Танг тарихының жаңа кітабында" да кездеспейді. Оның әулетінің қайдан шыққандығы да белгісіз, себебі ол канцлерлер әулеттерінің тізімінде Ван әулетінің ешбір тармағында тіркелмеген. Тарихи жазбаларда оның есімі алғаш рет 679 жылы айтылады, ол үкіметтің атқарушы бюросының (尚書省, Шаншу Шэн) хатшысы болып қызмет еткен кезде. Ол император Гаоцзонның құрметіне ие болған және сол құрметінің арқасында көптеген заңсыздықтар жасап, басқа шенеуніктерді қорқытқан. Цензор Ди Ренцзе оны қылмыстарда айыптады, ал бастапқыда император Гаоцзон оны кешіруге ниеттенген. Бірақ Дидің талабымен – империяда Ван сияқты талант иелері жеткілікті екенін көрсетіп – император Гаоцзон ойын өзгертіп, Ванның жазалануына рұқсат берді. 683 жылы Ван Шэн префектурасында (勝州, қазіргі Хохот, Ішкі Моңғолия) комендант болып қызмет етіп жүргенде, Шығыс Түрік қағаны Ашина Гудулу жақын жердегі Чанью генерал-протекторының кеңсесіне (單于總督府, қазіргі Хохот) шабуыл жасап, шенеунік Чжан Синшиді (張行師) тұтқынға алып, өлтірді. Император Гаоцзон Ванды Ся префектурасының (夏州, шамамен қазіргі Юлин, Шэньси) коменданты Ли Чунъимен бірге Шығыс Түрік шабуылына қарсы қорғануға жіберді, бірақ тарихи деректерде оның нәтижелері көрсетілмеген.
Little is known about Wang Benli's career before his brief stint as chancellor; atypical for a chancellor, he did not have a biography in either the Old Book of Tang or the New Book of Tang. Further, it is not known where his family was from, as he was not listed among any branch of the Wang clan in the table of chancellors' family trees. The first reference to him in historical accounts was in 679, when he was serving as a secretary at the executive bureau of government (尚書省, Shangshu Sheng). He was said to be favored by Emperor Gaozong and, on account of that favor, was committing many illegal deeds and intimidating other officials. The censor, Di Renjie, accused him of crimes, and initially, Emperor Gaozong was set to pardon him. At Di's insistence—pointing out that the empire did not lack people with Wang's talent—Emperor Gaozong relented and allowed Wang to be punished. By 683, Wang was serving as the commandant at Sheng Prefecture (勝州, in modern Hohhot, Inner Mongolia), when Eastern Tujue's khan Ashina Gudulu attacked the nearby Chanyu Protector General headquarters (單于總督府, also in modern Hohhot), capturing and killing the official Zhang Xingshi (張行師). Emperor Gaozong sent Wang, along with Li Chongyi (李崇義) the commandant at Xia Prefecture (夏州, roughly modern Yulin, Shaanxi), to defend against the Eastern Tujue attack, but historical accounts did not indicate what the results were.
Императрица жесірдің У регенті кезінде
683 жылы император Гаоцзоң қайтыс болды және оның орнына ұлы Ли Чжэ, тәж мұрагер ханзада (император Чжунцзоң ретінде) таққа отырды, бірақ император Гаоцзоңның күшті әйелі, император Ву (кейін Ву Цзэтянь деп аталды) император шешесі және регент ретінде нақты билікті өз қолында сақтап қалды. 684 жылдың көктемінде ол тәуелсіздік танытқаннан кейін, оны тақтан түсіріп, оның кіші інісі Ли Дан, Юй ханзадасы (император Руйцзун ретінде) оның орнына келді, бірақ содан кейін одан да мықты билік жүргізді. 687 жылы оның сенімді кеңесшісі, канцлер Лю Ицзи хитандық басшысы Сунь Ванронгтан пара алып, қайтыс болған канцлер Сюй Цзиньцзуңтың әйелімен қарым-қатынас жасады деген айып тағылды. (Тарихи мәліметтерде Людің айыпталуының нақты себебі – император шешесі Вудың императорлық билікті император Руйцзунға қайтаруды қалағандығы туралы хабар алғандығы, оны ол опасыздық деп қарастырғандығы айтылады.) Император шешесі Ву сол кезде Су аймағының (肅州, қазіргі Цзюцюань, Ганьсу) әкімі қызметін атқарып жүрген Ван Бенлиге тергеу жүргізуді бұйырды. Ван Людің үйіне барып, император шешесі Вудың жарлығын оқығанда, Лю: «Заң шығару және тексеру органдары арқылы шығарылмаса, бұл жарлық деп қалай атауға болады?» – деп жауап берді. Ван бұл сөзді император шешесі Вуға жеткізген кезде, ол қатты ашуланып, Люге өзін-өзі өлтіруді бұйырды. 688 жылы Ван қорғаныс министрінің орынбасары (夏官侍郎, Xiaguan Shilang) болып тағайындалды, содан кейін оған Тоң Фэнггэ Луантань Пинчжанши (同鳳閣鸞臺平章事) атағы берілді, ол де-факто канцлерге тең болды. 689 жылы оның канцлерлік атағы одан да беделді Тоң Фэнггэ Луантань Санпинь (同鳳閣鸞臺三品) дәрежесіне көтерілді. 690 жылдың көктемінде ол канцлер және орталық мемлекеттік істерді тексеруші императорлық цензор (左肅政大夫, Zuo Suzheng Daifu) деп аталды, бірақ кейін канцлер лауазымынан алынып, қазына министрі (地官尚書, Diguan Shangshu) болып тағайындалды. Ол бір айдан кейін қайтыс болды, ал «Цзичжи Тунцзянь» оның өлімінің себебін көрсетпейді, бірақ «Жаңа Тан кітабындағы» император шешесі Вудың регенттігі мен билігінің шежіресі оның өлім жазасына кесілгенін көрсетеді.
Emperor Gaozong died later in 683 and was succeeded by his son Li Zhe the Crown Prince (as Emperor Zhongzong), but Emperor Gaozong's powerful wife Empress Wu (later known as Wu Zetian) retained actual power as empress dowager and regent. In spring 684, after he showed signs of independence, she deposed him and replaced him with his younger brother Li Dan the Prince of Yu (as Emperor Ruizong), but thereafter wielded power even more firmly. In 687, when her trusted advisor, the chancellor Liu Yizhi was accused of accepting bribes from the Khitan chieftain Sun Wanrong and conducting an affair with a concubine of the deceased chancellor Xu Jingzong. (Historical accounts imply heavily that the real reason why Liu was accused was because Empress Dowager Wu had received reports that he favored that she return imperial authority to Emperor Ruizong, which she saw as a betrayal.) Empress Dowager Wu ordered Wang Benli, who was then serving as the prefect of Su Prefecture (肅州, roughly modern Jiuquan, Gansu), to investigate. When Wang went to Liu's mansion to read Empress Dowager Wu's edict to Liu, Liu responded, "How can it be called an edict if it was not issued through the legislative and examination bureaus?" When Wang reported this comment back to Empress Dowager Wu, she became incensed and ordered Liu to commit suicide. By 688, Wang was serving as the deputy minister of defense (夏官侍郎, Xiaguan Shilang), when he was given the designation Tong Fengge Luantai Pingzhangshi (同鳳閣鸞臺平章事), making him a chancellor de facto. In 689, his chancellor designation was elevated to the more honored Tong Fengge Luantai Sanpin (同鳳閣鸞臺三品). By spring 690, he was referred to as chancellor and imperial censor reviewing central government affairs (左肅政大夫, Zuo Suzheng Daifu), when he was removed as a chancellor and made the minister of treasury (地官尚書, Diguan Shangsu). He died one month later—with the Zizhi Tongjian not giving a cause for his death, but the chronology of Empress Dowager Wu's regency and reign in the New Book of Tang indicating that he was executed.