Кіріспе
Кендари - Индонезияның Оңтүстік-Шығыс Сулавеси провинциясының астанасы. 2010 жылғы санақ бойынша оның халқы 289,966 адам, ал 2020 жылғы санақ бойынша 345,107 адам болды, бұл оны провинцияның ең көп халықты мекендейтін қаласы және Сулавесидегі төртінші орында тұр. 2023 жылдың ортасына ресми бағалау бойынша 351 085 адам, оның ішінде 176 279 еркек және 174 806 әйел. Қаланың аумағы - 0,7 мың км2 , яғни Оңтүстік-Шығыс Сулавесидің 0,7 пайызы. Кендари шығанағында орналасқан бұл қала провинцияның негізгі порты мен әуежайы бар маңызды сауда орталығы болып табылады. Ол провинцияның экономикалық және білім беру орталығы, әртүрлі университеттер мен колледждер орналасқан. Кендариде Сулавесидің ең жоғары адам даму индексі (АДИ) бар.
Kendari is the capital city of the Indonesian province of Southeast Sulawesi. It had a population of 289,966 at the 2010 Census and 345,107 at the 2020 census, making it the most populous city in the province, and the fourth most on Sulawesi. The official estimate as at mid 2023 was 351,085 comprising 176,279 males and 174,806 females. The city covers an area of , or about 0.7 percent of Southeast Sulawesi's land area. Located on Kendari Bay, it continues to be an important trade center, with the province's main port and airport. It is the economic and educational center of the province, home to various universities and colleges. Kendari has the highest Human Development Index (HDI) in Sulawesi.
Этимология
"Кендари" сөзі "Кандай" сөзінің бір нұсқасынан шыққан деп есептеледі, яғни бамбук пен ағаш тақтайлардан жасалған құрал, ол қайықтарды кемежайдан алыстатуға арналған. Уақыт өте келе, қаланың аты өзгеріп, қазір ресми түрде Кендари деп аталады.
Ерте тарих
Кендари шығанағы 15 ғасырдан бері белгілі және португал карталарында "Citta dela Baia" ("Көмектегі қала") деген атаумен белгіленген. Бұрын бұл шығанақты "Baia du Tivora" ("Тивора шығанағы") деп атаған. Оның алғашқы патшасы Моколе Роро болды, ол 428 және 447 жылдар аралығында ежелгі Конаве деп аталатын кезеңде патшалық құрды. Патшалық әлі кішкентай болғандықтан, қазіргі Конаве аймағы мен Кендари қаласының барлығын басқарған жоқ. Патшалықтың астанасы Рахамбуу қаласында, қазіргі Унаха деп аталатын Кендариден алыс емес жерде орналасқан. Патшалық құрамына Унахаға адал үш кіші патшалық кірді.
Ислам дәуірі
Ислам 15 ғасырдың басынан бері патшалықта болды, әсіресе көршілес Бутон сұлтандығының негізі қаланғаннан кейін, Конаведен оңтүстікке қарай, Макассардағы бугинес саудагерлері әкелген, олар негізінен жағалау аймақтарында қоныстанған және сауда арқылы. Патшалық ресми түрде ислам дінін қабылдаған кезінде билік құрған кезінде патша Лаккинденде (17241786), ол ислам дінін қабылдаған соң саяхаттады батыс бөлігінде Сулавеси және зерттеу исламның сүйек патшалығы қазіргі Оңтүстік Сулавеси. Оның тұсында патшалық исламға қайшы келетін нәрселерге, мысалы шошқа етін жеуге тыйым салды. Ол әрбір ауылда мешіт салуды және ислам дәстүріне сәйкес неке құруды насихаттады. Патшалықтың басқару құрылымы айтарлықтай өзгерген жоқ, ал көптеген анимистік дәстүрлер халық тарапынан исламдық нанымдармен біріктірілді. Кало Сара символы ислам дінінің наным-сенімдеріне сәйкес түсіндірілді, бірақ мүлдем тасталды. Осы кезеңде Конаве аралына Ява, Макасар және Малукудан келген саудагерлер қоныстанған көп мәдени қоғамға айналды. 1905 жылы Гова сұлтандығына қарсы соғыс аяқталғаннан кейін голландиялықтар өздерінің назарын Сулавесидің шығыс жағалауына аударды. Ла Мангу қазірдің өзінде қайтыс болды, бірақ голландтар Лайвоиді құру жоспарларын сақтап қалды, келісім-шартпен Раном Этоның асыл адамдарына жақындады және ақырында Саосаоны патша деп атады, бұл Конаве асыл тұқымымен шиеленістікті арттырды. Қарулы қақтығыстан аулақ болу үшін Голландия үкіметі келісімге келді. Алайда Конаве әскерлерін жасырын түрде жұмылдырып, Пувилалода қару-жарақ қоймасын құрды. Бұл жағдайға жауап ретінде голландтар өздерінің басшысы Ватукиламен келіссөздер жүргізуге тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. Ақырында голландтар Ватукиланың әскеріне шабуыл жасап, патшалықты басып алды. 1908 жылы голландия әскерлері Пуундомби фортын қоршап алып, Конаве қаласын басып алды. 1978 жылы Кендари әкімшілік қала мәртебесіне ие болды, ал 1995 жылы - котамадья.
География
Кендари солтүстікте Конау регентшілігімен, оңтүстікте және батыста Оңтүстік Конау регентшілігімен, шығыста Кендари шығанағымен шектеседі. Қала Сулавеси аралының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан; шығанақтың айналасындағы бірнеше кішігірім аралдар оның шекарасында орналасқан. Қаланың жер бедері жазықтан дөңеске дейін өзгереді. Жағалау аймақтары тегіс, ал қаланың солтүстік бөлігі шамамен 25 метр биіктікке жететін Нипа Нипа тау құрамының бөлігі болып табылады. Жалпы алғанда, қаланың беткейлері солтүстіктегілерді қоспағанда, 25 пайыздан аз, кейбір жерлерде 40 пайыздан асады. Қаладағы топырақ формациялары салыстырмалы түрде жас, қала топырағының шамамен 30 пайызын құрайтын камбизольдер басым. Аллювиумдар мен подзольдер сияқты басқа формациялар да аз жиі кездеседі, олар жалпы алғанда сегіз пайыздан аз. Өзендер мен жағалау аймақтарында аллювий шөгінділері көп кездеседі.
Әкімшілік округтер
2010 жылғы санақ кезінде қала он ауданға (кекаматан) бөлінді, бірақ кейіннен Абели ауданының бір бөлігінен 11-ші аудан (Намбо) құрылды. Барлық аудандар төмендегі кестеде олардың пошталық кодтары, аумақтары мен халқы 2010 жылғы санақ пен 2020 жылғы санақ бойынша, сонымен бірге 2023 жылдың ортасына ресми бағалаулармен бірге келтірілген. Сонымен қатар, кестеде ауданның әкімшілік орталықтарының орналасқан жерлері, әр ауданның қала ауылдарының (kelurahan) саны және олардың пошталық кодтары көрсетілген. Код Wilayah Ауданның (kecamatan) атауы Аймағы км2 Халық саны 2010 жыл Халық саны 2020 жыл Халық саны 2023 жылдың ортасында бағаланады Әкімшілік орталық No. Пошталық кодтары 74.71.01 Мандога 23.6336,16337,22036,681Wawombalata 6 93111 93113 74.71.03 Баруга 44.3819,36833,29037,354 Ватубанга 4 93116 74.71.09 Пууату 39.8827,74940,00042,374Пууату 6 93114 & 93115 74.71.08 Кадия 6.5639,24436,61036,002Кадия 5 93117 & 93118 74.71.07 Ууауауа W 11.8224,40733,45032,759Анауаи 4 93117 & 93118 74.71.04 37.5124,97740,66042,409Рамбобоандо 4 93231 93233 74.067.71.05 Абели 16.23817,1193707,3707 Кендаламбу 7 7 72323238 72384.72377,78585 93122 (Антаналы ауданы) 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9852 9857 (Аналы ауданы)
Note: (a) The 2010 population of the new Nambo District, and its post codes, are included in the figures for Abeli District, from which it was later cut out.
Экономика
Қаланың экономикасы негізінен қызмет көрсету салаларынан тұрады, онда жұмыс күшінің 77 пайызы жұмыс істейді. Құрылыс, бөлшек сауда, ауыл шаруашылығы және балық шаруашылығы, өңдеу және өңдеу, білім беру, логистика, қаржы және сақтандыру салалары да ірі салалар болып табылады, олар мұнда жалпы өңірлік өнімнің (ЖӨӨ) пайыздық ретімен тізімделеді. Кендаридің өндірістік саласы да бар, өндіріс саласында жұмыс күшінің 21,04 пайызы, ал ауыл шаруашылығында 1,34 пайызы жұмыс істейді. Кеме қатынасы үлкен өнеркәсіптік контейнерлік порт - Кендари жаңа портына және 2016 жылы 27 балық өңдеу компаниясын қосқан Самудера балық шаруашылығы портына келеді және Шығыс Индонезиядағы осы саланың ең ірі орталықтарының бірі болып табылады. 2018 жылы балық аулау көлемі тонна шамасында болды, көбінесе тоң балықтан тұрады. Қалада 142 қонақ үй тіркелген. Кендарияда 28 ірі өнеркәсіптік компания және 1500-ден астам адамды жұмыспен қамтыған 446 тіркелген шағын және орта кәсіпкерлік бар. Ауыл шаруашылығы өнімдерінің экспортына мұздатылған креветка, өңделген кашу жаңғағы, какао майы және шикі осьминог жатады; бұл өнімдердің көпшілігі Жапония мен Үндістанға экспортталады.
Демография
Кендари халқының шамамен 90 пайызы - Толаки, Муна, Бутон және Моронене сияқты аймақтағы жергілікті топтардың мүшелері; қалғандары негізінен Индонезияның басқа бөліктерінен көшіп келгендер. 2023 жылдың ортасында қалада 176 279 ер адам және 174 806 әйел адам болды. 2020 жылы халық саны 1,7 пайызға өсті, Баруга ауданы ең көп өсті (5,38 пайыз), ал Камбу ауданы ең көп азайды, халық санының 0,9 пайызын жоғалтты. Халық тығыздығы бойынша 2023 жылы бір шаршы километрге 5488 адам тұратын Кадия ауданы ең тығыз орналасқан аудан, ал ең аз Намбо ауданы болды. 2023 жылы ең көп халықты мекендейтін аудандар 42 409 адаммен Поазия және 42 374 адаммен Батыс Кендари болды, ал ең аз халықты мекендейтін аудан - 12 315 адам тұратын Нэмбо. Индонезия статистикасының мәліметтері бойынша, 2020 жылы жұмыс күшінің бөлігі деп саналатын адамдар саны 189 534 адамды құрайды. Қала тұрғындарының басым көпшілігі мұсылман, ал христиан, буддист және индуист азшылықтары бар.
Білім
133 балабақша, 141 бастауыш мектеп, 58 орта мектеп және 32 жоғары мектеп бар. 2020 жылы қалада 20 кәсіптік орта мектеп бар. Кендари мемлекеттік ислам институты провинцияның ең ірі ислам колледжі болып табылады. Оның 6000-нан астам белсенді студенттері бар, негізінен ислам білім беруі мен шариғат экономикасын зерттейтін студенттер. Қадиа ауданында Кендари заманауи кітапханасының құрылысы 2021 жылы аяқталды. Кітапхана провинциялық үкіметпен басқарылады және Гарвард кітапханасының үлгісі бойынша құрылған. Кітапхана жеті қабатты, кинотеатр, кездесулер, жергілікті жәдігерлер мен кафе бар. Мектепке қатысу деңгейі 7-12 жас аралығындағылар үшін - 99,44 пайыз, ал 13-15 жас аралығындағылар үшін - 94,76 пайыз. Қаланың сауаттылығы 97,94 пайызды құрайды. Бұл Шығыс Индонезиядағы алғашқы кардиологиялық аурухана.
Көлік
Қаланың шекарасында асфальтпен қапталған және бекітілген жолдар бар. Жолдардың көпшілігі қалалық үкіметке тиесілі; қалғандары мемлекеттік ұлттық жолдар немесе провинциялық жолдар. 2020 жылы ашылған Кендари шығанағының көпірі 5 км ұзындықта, Кота Лама мен Поазия аралығындағы шығанақты кесіп өтетін жол уақытын жарты сағаттан 5 минутқа дейін қысқартты. Қалаға Халуолео әуежайы, бұрынғы Вольтер Монгинсиди әуежайы қызмет көрсетеді. Оның Джакарта мен Макассарға және оны қоршаған шағын аймақтарға тұрақты рейстері бар. Халуолео халықаралық әуежайына айналдырылып, ол қазірдің өзінде тығыз орналасқан Сұлтан Хасануддин халықаралық әуежайының қысымын азайтады. Кендари жаңа порты - Пелиндо IV басқаратын халықаралық теңіз порты, ол аймақтан тауарлар экспорты мен импорты үшін қолданылады. Бұл Макассарда орналасқан Макассар жаңа портымен бірге қазіргі уақытта Сулавеси аралында дамытылып жатқан екі халықаралық контейнерлік порттың бірі. Вавоний және Нусантара сияқты кіші порттар бар, олар негізінен қаланы қоршаған кішігірім аралдарға паромдар үшін қолданылады. 2020 жылы қалаға шамамен 4800 кеме келді. Индонезияның басқа қалалары сияқты, ангкоттар да Кендариде қалалық үкімет реттейтін маршруттармен жүреді. Ұзақ қашықтыққа жер арқылы жол жүру үшін қалаға Перум ДАМРИ қызмет көрсетеді. Ол Баубау қаласына, Колака аймағына және провинция ішіндегі Раха, Эреке және Тондаси қалаларына, сондай-ақ Тана Торага аймағына және Макассарға аралық бағыттармен жүреді. Қалада 2015 жылдан бері қалалық үкімет басқаратын қалалық автобус жүйесі бар.
Медиа
Көптеген онлайн және баспа медиа компаниялары қалада орналасқан, көбінесе оңтүстік-шығыс Сулавесиге қызмет көрсетеді. Олардың бірі - "Фаджар" тобы, бұл медиа конгломераттың қала мен провинциядағы бірнеше телеарналары, баспасөз құралдары және онлайн жаңалықтар веб-сайттары бар. Кендарияда бірнеше жеке телеарна бар, соның ішінде Нет. Кендари, GlobalTV Кендари және жергілікті арналар, соның ішінде Sigma TV. Индонезияның мемлекеттік телеарнасы TVRI және мемлекеттік радиокомпаниясы Radio Republik Indonesia да қалада филиалдары бар.