Бақытқа бейімделу құбылысы: өмірдегі жағымды немесе жағымсыз өзгерістерге қарамастан, адамдардың бақыт деңгейі тұрақты болады. Психологиялық теорияны біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психологиялық ұғым
Psychological concept
Бақыттың тұрақтылығы, сондай-ақ гедониялық бейімделу деп те аталады, адамдардың маңызды жағымды немесе жағымсыз оқиғаларға немесе өмірдегі өзгерістерге қарамастан, салыстырмалы түрде тұрақты бақыт деңгейіне жылдам оралу бейілі. Бұл теорияға сәйкес, адам табысын арттырған сайын, оның күтулері мен тілектері де соған сәйкес өседі, нәтижесінде бақытта тұрақты артықшылық пайда болмайды. Филип Брикман мен Дональд Т. Кэмпбелл бұл терминді "Гедониялық релятивизм және жақсы қоғамды жоспарлау" атты мақалаларында енгізген (1971).
The hedonic treadmill, also known as hedonic adaptation, is the observed tendency of humans to quickly return to a relatively stable level of happiness despite major positive or negative events or life changes. According to this theory, as a person makes more money, expectations and desires rise in tandem, which results in no permanent gain in happiness. Philip Brickman and Donald T. Campbell coined the term in their essay "Hedonic Relativism and Planning the Good Society" (1971).
Шолу
Гедоникалық бейімделу – маңызды эмоционалдық оқиғалардың сезімдік әсерін төмендететін құбылыс немесе механизм. Әдетте, гедоникалық бейімделу «бақыттың белгілі бір деңгейі» дегенді білдіреді, яғни адамдар өмірі бойында, қоршаған ортада болатын жағдайларға қарамастан, шамалы тұрақты бақыт деңгейін сақтайды.
Hedonic adaptation is an event or mechanism that reduces the affective impact of substantial emotional events. Generally, hedonic adaptation involves a happiness "set point", whereby humans generally maintain a constant level of happiness throughout their lives, despite events that occur in their environment.
Жүріс-тұрыстық/психологиялық тәсіл
"Гедонистік тұрақсыздық" термині Брикман мен Кэмпбеллдің "Гедонистік релятивизм және жақсы қоғамды жоспарлау" (1971) мақаласында қолданылған, адамдардың сыртқы оқиғалар мен демографиялық жағдайлардың өзгеруіне қарамастан, бақыттың шамамен тұрақты деңгейін сақтау бейімділігін сипаттайды. Бақыт туралы зерттеулер ондаған жылдар бойы жүргізіліп, түрлі мәдениеттерде сынақтан өтіп, гедонистік белгілі бір деңгейіміздің нақты шектерін анықтауға бағытталды. Ірі панельдік зерттеулерде ажырасу, жұбайының қайтысы, жұмыссыздық, мүгедектік және осыған ұқсас оқиғалар ұзақ мерзімді субъективті әл-ауқатты өзгертетіні көрсетілді, тіпті белгілі бір деңгейде бейімделу орын алып, туа біткен факторлар оған әсер етеді. Аталған Брикман зерттеуінде (1978) зерттеушілер 22 лотерея жеңімпазымен және 29 параличке ұшыраған адаммен сұхбаттасып, олардың бақыт деңгейінің өзгергенін анықтады. Лотерея жеңімпаздарының жағдайында оқиға зерттеуге бір айдан бір жарым жылға дейін, ал параличке ұшырағандар үшін бір айдан бір жылға дейін болған. Лотерея жеңімпаздарының тобы оқиғаға дейін де, кейін де бірдей бақытты болғанын және бірнеше жылдан кейін де сондай деңгейде бақытты болатынын күткенін хабарлады. Бұл зерттеулер көрсеткендей, үлкен ақшалай пайда олардың бақытының бастапқы деңгейіне әсер етпеді, қазіргі де, болашақтағы бақыт үшін де. Параличке ұшырағандардың өткенде басқаларға қарағанда бақытты болғаны (ностальгия әсерінен), зерттеу кезінде бақыт деңгейі басқаларға қарағанда төмен болғаны (дегенмен шкаланың ортаңғы нүктесінен жоғары болды, яғни олар бақытсыздықтан гөрі бақытты екенін хабарлады) және таңқаларлықтай, олар да бірнеше жылдан кейін басқаларға қарағанда сондай деңгейде бақытты болатынын күтті. Параличке ұшырағандардың өмірлік бақыты бастапқыда төмендегенін атап өту керек, бірақ олардың табысының кілті – олар өз уақытында бастапқы деңгейіне қайта оралады деп күткені. Кейбір зерттеулер бойынша, азапқа төзімділік ішінара миндальдағы қорқыныш реакциясының төмендеуімен және мидағы BDNF деңгейінің жоғарылауымен байланысты. Жаңа генетикалық зерттеулер генді өзгерту ақыл-ой қабілетін арттыратынын және күйзеліске ұшыраған және жарақат алған жағдайларға төзімділігін арттыратынын анықтады. Бұл алаңдаушылық пен ПТСР-мен ауыратын адамдарға өте пайдалы болуы мүмкін. Жақында жүргізілген зерттеулер белгілі бір ми жаттығуларының түрлері ми көлемін арттыруға мүмкіндік беретінін көрсетті. Гиппокамптың көлемі көңіл-күйге, гедонистік белгілі бір деңгейіне және есте сақтаудың кейбір түрлеріне әсер етеді. Гиппокамптың кішіреюі депрессия мен дистимияға әкелуі мүмкін. Кейбір іс-әрекеттер мен қоршаған орта факторлары гедонистік белгілі бір деңгейін қалпына келтіріп, гиппокампты белгілі бір дәрежеде өсіруі мүмкін. Лондон такси жүргізушілерінің гиппокамптары жұмыс кезінде өседі, ал олардың есте сақтау қабілеті такси жүргізуші болмағандарға қарағанда жақсырақ. Әсіресе, артқы гиппокамп көңіл-күй мен есте сақтау қабілетін жақсарту үшін маңызды болып көрінеді. Лукас, Кларк, Георгеллис және Динер (2003) некелік жағдайының өзгеруі, бірінші баланың тууы және жұмыссыздық салдарынан әл-ауқаттың бастапқы деңгейіндегі өзгерістерді зерттеді. Олар өмірдегі жағымсыз оқиғалардың адамның психологиялық жағдайына және бақытына жағымды оқиғаларға қарағанда үлкен әсер ететінін анықтағанмен, адамдар толығымен бейімделеді, ақыр соңында ажырасудан кейін, жұбайынан айырылғаннан кейін, бала туылғаннан кейін және әйелдер жұмысынан айырылғаннан кейін, өздерінің бастапқы деңгейіне оралады деген қорытындыға келді. Олар еркектерде некеге тұру немесе жұмыстан босату деңгейінің бастапқы деңгейге оралғандығын байқамады. Бұл зерттеу адаптацияның мөлшері әр адамға байланысты екенін көрсетті. Сильвер (1982) жарақаттану оқиғасының адамның бақытының бастапқы деңгейіне әсерін зерттеді. Сильвер оқиғадан зардап шеккендер сәл уақыттан кейін бақытты күйге оралғандығын анықтады. Сегіз апта бойы Сильвер ауыр омыртқа миының зақымдануынан зардап шеккен адамдарды бақылады. Апаттан бір апта өткен соң, Сильвер зардап шеккендердің жағымды сезімдеріне қарағанда, кері сезімдері әлдеқайда күшті екенін байқады. Сегізінші аптада жағымды эмоциялар жағымсыз эмоциялардан басым болды. Зерттеу нәтижесі өмірдегі оқиғалардың жағымсыз немесе жағымды болуына қарамастан, адамдардың бақыты әрқашан бастапқы деңгейіне қайта оралады. Фуджита мен Динер (2005) адамның субъективті әл-ауқатының уақыт өте келе тұрақтылығын зерттеді және көптеген адамдар үшін олардың қанағат деңгейінің өзгеруі шамалы шектеуде болатынын анықтады. Олар 3608 неміс тұрғындарынан жыл сайын он жеті жыл бойы өмірмен ағымдағы және жалпы қанағаттану деңгейін 0–10 шкаласы бойынша бағалауын сұрады. Зерттеу барысында қанағат деңгейінің өзгеруін 25% қатысушы ғана көрсетті, ал маңызды өзгерістерді 9% қатысушы ғана бастан өткерді. Сондай-ақ, өмірмен қанағаттанудың орташа деңгейі жоғарырақ болғандардың, қанағаттану деңгейі төмендерге қарағанда тұрақтырақ екенін анықтады. Клиникалық психологияда осы принциптерді қолдану негативті оқиғалар орын алғанда пациенттердің гедонистік белгілі бір деңгейіне оралуына көмектеседі. Адамның бақыттың белгілі бір деңгейінен қаншалықты алыс екенін және осы өзгерістерді қоздыратын оқиғаларды анықтау депрессия сияқты жағдайларды емдеуде өте пайдалы болуы мүмкін. Өзгеріс орын алғанда, клиникалық психологтар пациенттермен депрессивті күйден шығу үшін және гедонистік белгілі бір деңгейіне тезірек оралу үшін жұмыс істейді. Мейірімділік әрекеттері ұзақ мерзімді әл-ауқатты көбінесе жақсартатындықтан, емдеудің бір әдісі – пациенттерге гедонистік белгілі бір деңгейін көтеруге көмектесетін түрлі қайырымдылық әрекеттерін ұсыну болып табылады. Бұл өз кезегінде әл-ауқатты іздеуде асығыс әрекеттерді азайтуға көмектеседі. Сонымен қатар, пациенттерге ұзақ мерзімді бақыттың өмір бойында шамалы тұрақты екенін түсіндіру маңызды оқиғаларға байланысты алаңдаушылықты жеңілдетуге көмектеседі.
"Hedonic treadmill" is a term coined by Brickman and Campbell in their article, "Hedonic Relativism and Planning the Good Society" (1971), describing the tendency of people to keep a fairly stable baseline level of happiness despite external events and fluctuations in demographic circumstances. Research on happiness has spanned decades and crossed cultures in order to test the true limits of our hedonic set point. In large panel studies, divorce, death of a spouse, unemployment, disability, and similar events have been shown to change the long term subjective well being, even though some adaptation does occur and inborn factors affect this. In the aforementioned Brickman study (1978), researchers interviewed 22 lottery winners and 29 paraplegics to determine their change in happiness levels due to their given event (winning lottery or becoming paralyzed). The event in the case of lottery winners had taken place between one month and one and a half years before the study, and in the case of paraplegics between a month and a year. The group of lottery winners reported being similarly happy before and after the event, and expected to have a similar level of happiness in a couple of years. These findings show that having a large monetary gain had no effect on their baseline level of happiness, for both present and expected happiness in the future. They found that the paraplegics reported having a higher level of happiness in the past than the rest (due to a nostalgia effect), a lower level of happiness at the time of the study than the rest (although still above the middle point of the scale, that is, they reported being more happy than unhappy) and, surprisingly, they also expected to have similar levels of happiness than the rest in a couple of years. One must note that the paraplegics did have an initial decrease in life happiness, but the key to their findings is that they expected to eventually return to their baseline in time. Some research suggests that resilience to suffering is partly due to a decreased fear response in the amygdala and increased levels of BDNF in the brain. New genetic research have found that changing a gene could increase intelligence and resilience to depressing and traumatizing events. This could have crucial benefits for those with anxiety and PTSD. Recent research reveals certain types of brain training can increase brain size. The hippocampus volume can affect mood, hedonic setpoints, and some forms of memory. A smaller hippocampus has been linked to depression and dysthymia. Certain activities and environmental factors can reset the hedonic setpoint and also grow the hippocampus to an extent. London taxi drivers' hippocampi grow on the job, and the drivers have a better memory than those who did not become taxi drivers. In particular, the posterior hippocampus seemed to be the most important for enhanced mood and memory. Lucas, Clark, Georgellis, and Diener (2003) researched changes in baseline level of well being due to changes in marital status, the birth of first child, and the loss of employment. While they found that a negative life event can have a greater impact on a person's psychological state and happiness set point than a positive event, they concluded that people completely adapt, finally returning to their baseline level of well being, after divorce, losing a spouse, the birth of a child, and for women losing their job. They did not find a return to baseline for marriage or for layoffs in men. This study also illustrated that the amount of adaptation depends on the individual. Silver (1982) researched the effects of a traumatic accident on one's baseline level of happiness. Silver found that accident victims were able to return to a happiness set point after a period of time. For eight weeks, Silver followed accident victims who had sustained severe spinal cord injuries. About a week after their accident, Silver observed that the victims were experiencing much stronger negative emotions than positive ones. By the eighth and final week, the victims' positive emotions outweighed their negative ones. The results of this study suggest that regardless of whether the life event is significantly negative or positive, people will almost always return to their happiness baseline. Fujita and Diener (2005) studied the stability of one's level of subjective well being over time and found that for most people, there is a relatively small range in which their level of satisfaction varies. They asked a panel of 3,608 German residents to rate their current and overall satisfaction with life on a scale of 0–10, once a year for seventeen years. Only 25% of participants exhibited shifts in their level of life satisfaction over the course of the study, with just 9% of participants having experienced significant changes. They also found that those with a higher mean level of life satisfaction had more stable levels of life satisfaction than those with lower levels of satisfaction.) can be applied in clinical psychology to help patients return to their hedonic set point when negative events happen. Determining when someone is mentally distant from their happiness set point and what events trigger those changes can be extremely helpful in treating conditions such as depression. When a change occurs, clinical psychologists work with patients to recover from the depressive spell and return to their hedonic set point more quickly. Because acts of kindness often promote long term well being, one treatment method is to provide patients with different altruistic activities that can help a person raise his or her hedonic set point. This can in turn be helpful in reducing reckless habits in the pursuit of well being. Further, helping patients understand that long term happiness is relatively stable throughout one's life can help to ease anxiety surrounding impactful events.
Қайта қалпына келтіруді зерттеу
Гедоникалық бейімделу орнықтылықты зерттеуге де қатысты. Орнықтылық – бұл "маңызды қиындықтар мен тәуекел жағдайында оң бейімделу үлгілерімен сипатталатын құбылыстар класы", яғни орнықтылық дегеніміз – адамның жағымсыз жағдайларды бастан өткерген кезде өзінің гедоникалық деңгейінде қалу қабілеті. Психологтар адамның орнықты болуына әсер ететін түрлі факторларды анықтады, мысалы, жағымды байланыс қарым-қатынастары (Қосылу теориясын қараңыз), позитивті өзіне қатысты көзқарас, өзін-өзі басқару дағдылары (Эмоциялық өзін-өзі басқаруды қараңыз), қоғамдыққа пайдалы ұйымдармен байланыс (қоғамдық мінез-құлықты қараңыз) және өмірге оңтайлы көзқарас.
Hedonic adaptation is also relevant to resilience research. Resilience is a "class of phenomena characterized by patterns of positive adaptation in the context of significant adversity or risk," meaning that resilience is largely the ability for one to remain at their hedonic setpoint while going through negative experiences. Psychologists have identified various factors that contribute to a person being resilient, such as positive attachment relationships (see Attachment Theory), positive self perceptions, self regulatory skills (see Emotional self regulation), ties to prosocial organizations (see prosocial behavior), and a positive outlook on life.
Сыншыл пікірлер
Адамның жеке даралық деңгейіне қатысты маңызды тұжырым – бұл жай ғана генетикалық ұстаным болуы мүмкін, бақыттың толыққанды белгіленген өлшемі емес, және оған әсер етуге болады.
One critical point made regarding humans’ individual set point is to understand it may simply be a genetic tendency and not a completely determined criterion for happiness, and it can still be influenced.