Оңтүстік Азиядағы Мейтей тілді мұсылмандар қауымы

Кіріспе

Оңтүстік Азияда метей тілінде сөйлейтін мұсылман қауымдастығы
Метей тілінде сөйлейтін мұсылман қауымдастығы

Метей Пангалдары, сондай-ақ Метей мұсылмандары немесе Манипури мұсылмандары деп те аталады, бұл Метей мұсылмандарының тобы. Олар негізінен Манипурда тұрады. Пангал сөзі метей тілінде мұсылманды білдіреді. Әртүрлі тарихи дереккөздерде Исламның Манипурға алғаш рет кірген уақыты туралы әртүрлі мәліметтер бар. Дегенмен, барлық дереккөздер 1606 жылды нақты мерзім деп растайды. Пангал қауымдастығының шығу тегі де сан алуан.

Этимология

Пангал сөзін тарихи түрде метей халқы барлық мұсылмандарды білдіру үшін қолданған. Бұл сөз сонымен қатар күштілік деген мағынаны да білдіреді. Үндістанның шегінен тыс Бангладештің Мулвибазар ауданында (әсіресе оңтүстік Камалгандж аймағында) оларды кездестіруге болады, онда олар Хай Бангал деп танылады.

Тарих

17 ғасырда Меитей ханзадасы Санонгба Качари патшасы Димаша Пратафилден ағасы Хагемба патшаны жеңу үшін көмек сұрады. Димаша Пратафил Хагембаның әскери күшін жақсы білген және оның күштері жалғыз жеңе алмайтынын білген. Сондықтан ол Тарафтың науабы Мұхаммед Назирден көмек сұрады. Назир 1000 сарбазды қамтамасыз етті, оларды ағасы Мұхаммед Санидің қол астында орналастырды. Сани жеңілді, ал Хагемба патша оны және оның сарбаздарын тұтқынға алды. Кейіннен Хагемба патша мұсылман әскерлеріне Манипур аңғарларына қоныстануға рұқсат берді. Осы уақытта Бірма әскері Қабау аңғарына шабуыл жасады. Хагемба патша метей әскеріне мұсылман сарбаздарынан көмек сұрады. Олар келісіп, метей әскерімен бірге соғысып, жеңіске жетті. Хагемба бұған қатты қуанып, мұсылман сарбаздарына осы есімді сыйлады. Некеге тұру, метей тілін қабылдау және исламға қайшы келмейтін жергілікті дәстүрлер арқылы мұсылман сарбаздары ақырында метей пангалдары ретінде натурализацияланды. Мейтей пангалдар 1606 және 1724 жылдары екі мұсылман көшіп келуінің нәтижесінде пайда болды. Манипур өз ағасы Аурангзебтің қаһарынан құтылу үшін қашып кеткен (және қуғындалған) моғол ханзадасы Шах Шужаға баспана берді. Генри Рул Кате бойынша мұсылмандар - әртүрлі дәуірлерде, әртүрлі бағыттардан келген мұсылмандардың араласқан (тотығу) нәтижесі. Олар жібек илеумен айналысқан. Манипурдың метей пангалдары қиратылған және оларды баскыншы бірма әскерлері құл ретінде алған. Кейбір мұсылмандар Манипурда өмір сүріп жатқан кезде, 1660 жылдан бастап мұсылмандардың едәуір ағыны болды, өйткені босқындар Аурангзебке мұрагерлік соғыста жеңілген Хиндустанның Моғол шахы Шужаның (Шангкусум) биліктен шығарылуына байланысты болды. Шужаның қашуы Солтүстік-Шығыс Үндістан мен Бангладештің ислами фольклорында маңызды орын алады. 1660 жылы 6 маусымда Шужа Даккадан (Дака) қашып кетті. Бастапқыда Читтагонг арқылы Араканға (Рахин) саяхаттау ниеті болған. Аракан, Мраук У патшалығының астанасы, мақсаты болды, өйткені Санда Судамма (Тхудамма) Шуджа мен оның серіктерін Меккеге хаж (паломничество) үшін алып бару үшін кемелерді беруге уәде берген. Шажу әйелі Пиари Бану Бегуммен (Правин Бану, Пиара Бану немесе Пай Рибану) және оның әпкесі Сабе Бану, ұлдары Зайнул Абидин (Зайнибуддин, Бон Сұлтан немесе Сұлтан Банг), Буланд Ахтар және Зайн-ул-Дин Мұхаммед (Зайнул Абеди), қыздары Гүлрух Бану, Рошанара Бегум және Амина Бегум, сондай-ақ алтын мен күміс, зергерлік бұйымдар, қазыналар және басқа да патшалық әшекейлер салынған екі ыдыс-аяқпен жарты ондық түйелердің арқасында, ал шамамен 1000 паланкиндер (тасымалдаушылар) Шуджаның харемін тасымалдайтын. Читтагонгта біраз уақыт болғаннан кейін, Шужа оңтүстікке қарай құрлықтан өтетін жолға (әлі күнге дейін Шужа жолы деп аталады) бет алды. Шұжа Дулахазрадағы Эдгунг (яғни идга) деп аталатын жерде айт намазы оқыды. Бұл бөлік Маунгдаудан солтүстікке қарай жарты миль жердегі Наф өзенінен өтіп, кейде әлі күнге дейін "Шужа ауылы" деп аталады. Соңғы аяғы Араканға теңіз сапары болды, онда Шужаны Санда Судамма патшасының елшісі қабылдады және оған қарастырылған бөлмелерге алып барды. Алайда, Шужа Араканға келгеннен кейін Судама бұл уәдесін бұзып, Шужаның кейбір қазыналарын тәркілеген. Зайнул Абидин мен тағы бір ағасы Моғолдардың Судамаға шабуыл жасауына бастамашылық етіп, патша сарайына от қоюға жақындады. Шужаның екі-үш ұлы содан кейінгі шайқастарда немесе моғолдардың орманға қашуында қаза тапты. Көптеген моғолдар қаза тапты. Шужаның қызы Гүлрух Судама тұтқындап, зорлағанынан кейін өзін-өзі өлтірген. Шаджудың тірі қалған мүшелері, хабарларға сәйкес, Араканда тұратын моғолдар мен патандықтар, португал теңізшілерімен бірге солтүстікке қарай сапар шегіп, алтын мен зергерлік бұйымдар көп шығынға төкті. Трипура мен Манипурдың индус патшалары Аурангзебтің экспансиялық саясатын ұнатпағандықтан, олар Шужаның қайда екенін жасыруда маңызды рөл атқарғандықтан, олар көбірек қолайлы қонақ болды. Шұжа мен оның тобы Трипураға 16 мамырда келді. Аурангзебтің барлаушылары мен тыңшылары бұрынғы шаһты іздеп жүргенін білген Трипураның шенеуніктері Шужаның Араканда қайтыс болғанын немесе басқа да оқиғалар арасында Меккеге бара жатқанын жалған ақпарат таратты. Мир Джумала II жағдайды біліп, желтоқсан айының соңында Шужаның отбасын ұстап алу үшін Манипурға үш адамды жіберді. Алайда, Манипур қазысы Мұхаммед Сани, басқалар, Дур Бег пен Рустам Бегтің Манипурдағы Шуджаның болуы туралы ақпарат бермеуін қамтамасыз ету үшін, моғолдардың бас елшісі Нур Бегті ұстады. Осы уақытта Шұжа Хайнан, Кайрангтың (Имфалдың шығысында) Шұжа лок ("Шұжа үңкірі") деп кейіннен белгілі болған үңгірде жасырынып отырды. Кейбір мәліметтерге сәйкес, ол кейіннен сол үңгірде қайтыс болды. Манипур мұсылмандары Сильхеттен келген сарбаздардың және жергілікті метей әйелдерінің ұрпақтары. Манипурдың метей патшалары олардың кәсіптеріне қарай тегін берген. Мысалы, Фундреймайум бұрғылау станогында жұмыс істегендерге берілген тегі болды. Сол сияқты, Чесам қағаз өнеркәсібінде жұмыс істегендерге тегі ретінде берілді.

In the 17th century, Meitei Prince Sanongba requested aid from Cachari King Dimasha Prataphil to defeat his brother King Khagemba. Dimasha Prataphil was aware of Khagemba's military strength and knew that his forces alone could not win. So, he requested help from the Nawab of Taraf, Muhammad Nazir. Nazir supplied 1000 troops, who were placed under the command of his brother Muhammad Sani. Sani was defeated and King Khagemba imprisoned him and his soldiers. Later, King Khagemba allowed the Muslim soldiers to settle in the valleys of Manipur. Meanwhile, the Burmese army attacked the Kabaw Valley. King Khagemba asked the Muslim soldiers to help the Meitei army. They agreed and fought alongside the Meitei army and were victorious. Khagemba was very happy with that and bestowed the name on the Muslim soldiers. Through marriage, adoption of the Meitei language and local practices which did not conflict with Islam, the Muslim soldiers were eventually naturalised as the Meitei Pangals. The Meitei Pangals were result of two Muslim migrations in 1606 and 1724. Manipur provided shelter to Shah Shuja, the Mughal prince who fled (and was pursued) to save himself from the wrath of his brother Mughal Emperor Aurangzeb. According to Henry Rule Kathe, Muslims are the result of intermixing (melting pot) of Muslims coming in different eras from different directions – Bengal, Arakan, Cachar and Manipur itself. Silk spinning was a trade widely practised by them. The Meitei Pangals of Manipur devastated and were taken as slaves by the invading Burmese armies. While some Muslims were already living in Manipur, there was a significant influx of Muslims from 1660 onwards, as refugees followed the deposing of the Mughal Shah Shuja (Shangkusum) of Hindustan, who lost a war of succession to Aurangzeb. Shuja's flight is significant in the Islamic folklore of both north east India and Bangladesh. On 6 June 1660, Shuja fled from Dacca (Dhaka), initially intent on travelling, via Chittagong to Arakan (Rakhine). Arakan, capital of the Mrauk U Kingdom, was the destination, because Sanda Sudamma (Thudamma) had reportedly promised to provide ships to take Shuja and his entourage to Mecca for haj (pilgrimage). Shaju travelled with his wife Piari Banu Begum (a. k. a. Praveen Banu, Piara Banu, or Pai Ribanu) and her sister Sabe Banu, his sons Zainul Abidin (Zainibuddin, Bon Sultan or Sultan Bang), Buland Akhtar and Zain ul Din Muhammad (Zainul Abedi), and daughters Gulrukh Banu, Roshanara Begum and Amina Begum, as well as two vessels of gold and silver, jewels, treasures and other royal trappings, on the backs of half a dozen camels, while about 1,000 palanquins (carriers) transported Shuja's harem. After staying for some time at Chittagong, Shuja took a land route (still called Shuja Road) southward. Shuja prayed the Eid prayer at a place called Edgoung (meaning eidgah) in Dulahazra. The part crossed the Naf River, half a mile north of Maungdaw, which is sometimes still known as "Shuja Village". The final leg was a sea voyage to Arakan where Shuja was received by an envoy of king Sanda Sudamma and escorted to quarters provided for him. However, after Shuja arrived in Arakan, Sudama reportedly reneged on this promise and confiscated some of Shuja's treasure. In retaliation, Zainul Abidin and another brother led a Mughal attack on Sudama and almost succeeded in setting fire to the royal palace. Two or three of Shuja's sons died in subsequent fighting and/or the Mughals' flight into the jungle. Many other Mughals were massacred. Shuja's daughter Gulrukh reportedly committed suicide after being captured and raped by Sudama. The surviving members of Shaju's party, helped reportedly by Mughals and Pathans resident at Arakan, travelled north with Portuguese mariners, at a high cost in gold and jewels. The Hindu kings of Tripura and Manipur were more agreeable hosts – probably because they did not like the expansionist policy of Aurangzeb – and played a crucial role in concealing Shuja's whereabouts. Shah Shuja and his party arrived at Tripura on 16 May, Aware that Aurangzeb’s scouts and spies were searching for the former Shah, the Tripura officials spread misinformation that Shuja had died at Arakan, or was travelling to Mecca, among other stories. Mir Jumla II learned of the situation and sent three men to Manipur in late December, to detain and retrieve Shuja's family. However, the Qazi of Manipur, Muhammad Sani, detained the chief emissary of the Mughals, Nur Beg to ensure that the others, Dur Beg and Rustam Beg, did not provide information regarding Shuja’s presence in Manipur. At that time, Shuja was in hiding at a cave known later as Shuja lok ("Shuja Cave"), Haignang, Kairang (east of Imphal). According to some accounts he later died at the cave. The Manipuri Muslims are the descendants of the soldiers from Sylhet and the local Meitei women. The Meitei Kings of Manipur gave their surnames based on their professions. For example, Fundreimayum was the surname given to those who worked on lathe. Likewise, Chesam was given as surname to those who worked in paper industry.

Халық саны

Олардың қазіргі халқы 239 886 адамды құрайды, бұл 2011 жылғы халық санауы бойынша Манипур штатының халқының 8,40% болып табылады. Пангалдар көбінесе Манипурдың шеткерлеу аймақтарында, өзендердің жағалауларында, көлдер мен тау етегінде қоныстанған. Пангалдардың көп бөлігі Манипурдың астанасы Имфал және оның төңірегінде шоғырланған. Сонымен қатар, Ассамның Качар және Хожай аудандарында, Трипураның Комолпур қаласында және Бангладеште де көптеген пангалдар тұрады. Мейтей пангалдарының ата-бабаларының осы аймаққа көшіп келгеніне байланысты, бұл жеті жылдық апат кезінде болған деп саналады, бұл Манипур тарихындағы қараңғы кезең, 1815 жыл шамасында Мьянманың Ассамға шабуылы мен Манипурды басып алуымен байланысты.

Мәдениет

Мейтей пангалдардың көптеген тегі болады. Олар – байырғы, бейбітшілік сүйгіш қауым. Ерлердің дәстүрлі киімі – ланги мен пижама, ал әйелдердің – курти, шалвар және фанек. Олар батыс киімдерін де киеді. Басқа жергілікті қауымдармен сіңісіп, араласса да, өздерінің ерекшелігін сақтап келді.

Қабаттастыру

Мейтей пангалдары көптеген руларға немесе отбасылық тегілерге бөлінеді. Айекпамдар суретшіден тараған. Айекпам сөзі "сурет салатын адам" дегенді білдіреді. Басемайумдар Силхеттегі Баса (немесе Паша) деген патшалықтан шыққан. Дегенмен, Р. Б. Пембертон бұл патшалық Качарда болған деген пікірді келтіреді. Макақтар өз тегін 12 ғасырдағы Бармакам Пова Мекканың негізін қалаушылармен байланыстырады, оны 15 ғасырдағы Бенгал сұлтаны Алауддин Хусейн Шах жаңартып келген. Олар үш руға бөлінеді: Макакум Ариба руы Меккедегі Бану Махзум тайпасының мүшесінен тараған. Макак Амуба руы 1677 жылы Камруп/Шуджабадтың субэдары болған Нұрулла Хератидің ұрпағы Лухиярфулдан тараған, ол Герат, Ауғанстаннан шыққан. Макак Ангуба руы Лотфулла Ширазидің ұрпағы Суннарфулдан тараған, ол Моғол әскерінің офицері болған. Малсамдар 17 ғасырдың басында Брахмапутра аңғарынан Манипурға көшіп келген Малса деген адамнан тараған. Мансамдар 17 ғасырда Сурма аңғарынан Манипурға көшіп келген адамнан тараған.

Азық-түлік

Пангалдар бұл аймақта ұзақ тарихы бар болғанымен, мұсылман емес көршілерімен көптеген мәдени ерекшеліктерді бөлісіп, көбінесе азшылық ретінде бейбіт өмір сүреді; бірақ соңғы кезде Манипур үкіметінен, кейбір саясаткерлерден және басқа Манипур тұрғындарынан кемсітушілікке, шеттетуге және исламофобияға ұшырауда. Пангалдар туралы тараған стереотиптерде олардың қоғамға жат және ұрлық немесе есірткі саудасы сияқты қылмыстарға бейім екендігі айтылады. 2016 жылдан бері Манипурда БЖП-ның ықпалы артуы Пангалдарға қарсы шабуылдардың көбеюіне себеп болды. 2018 жылдың қыркүйек айында Мохамед Фарук Хан есімді Пангал кәсіпкерін көшедегі адамдар өлтіріп, оның линчтеу видеосы әлеуметтік желілерде кеңінен тарады. Ол скутер ұрлаған деген айыппен өлтірілді, бірақ Ханның ұрлыққа қатысы жоқ екенін айтатын басқа да хабарлар бар. Бұл оқиға жергілікті Пангалдардың қауіпсіздігі үшін қорқуына әкелді. Пангалдар көбінесе Метейлер мен басқа да жергілікті тұрғындарға қарағанда үкіметтен азырақ көмек алады. КГБВ бағдарламасы Нага және Кукилер арасында іске асырылды, бірақ Пангалдар көп тұратын аймақтарда қолданылмады. 2018 жылы Манипур үкіметі 400 Пангалды олардың үйлерінен шығарып жіберді, себебі олар орман қоры мен күріш егістігінде заңсыз түрде тұрып жатыр деген айып тағылды. Үкімет полиция күштерін жұмылдырып, экологиялық заңдарды пайдаланып, үйлерді бұзды. Пангалдар әлі күнге дейін осы үйден қуылғандары үшін ешқандай өтемақы алмады. Әділет қорғаушылары Метейлер тұратын ұқсас аймақтарда мұндай қатаң тексерулер мен үйден қуулар аз болатынын мәлімдеді. Манипур күнделігіне жазған Шыңғыз ханның сөзіне сәйкес, мемлекеттің бұл әрекеттері аймақтағы басқа да жергілікті топтарды Пангалдарды және олардың бизнесін қорқытып, оларды бұл жерді тастауға итермеледі.