Кіріспе

Ресейлік неоклассикалық сәулетші, графикашы, сәулет теоретигі және педагог Василий Иванович Баженов (Васи́лий Ива́нович Баже́нов; 1 наурыз (Н. С. 12) 1737 немесе 1738 2 тамыз (Н. С. 13) 1799) - орыс неоклассикалық сәулетшісі, графикашы, сәулет теоретигі және педагог. Баженов және оның серіктестері Матвей Казаков пен Иван Старов шетелдік сәулетшілер (Чарльз Камерон, Джакомо Кваренги, Антонио Риналди және басқалар) басым болған кезеңдегі Ресей ағартушылығының жетекші жергілікті сәулетшілері болды. Дмитрий Швидковскийдің айтуынша, 1770 жылдары Баженов Ресейдің Петр I-і үзіп тастаған 17 ғасырдан бері ұлттық сәулет тілін жасаған алғашқы орыс сәулетшісі болды. Баженовтың ертедегі табысына кәсіби және жеке өмірінде қайғылы оқиғалар да себеп болды. Оның екі негізгі құрылыс жобасы саяси немесе қаржылық себептермен тоқтатылды. Оның басты еңбегі - неоклассикалық стильдегі Үлкен Кремль сарайы іргетасын қалаудан кейін көп ұзамай тоқтатылды. Царцыно саябағындағы император сарайы сарайлар шайқасының құрбаны болды; Екатерина II-нің бұйрығымен Баженов сарайының өзегі бұзылды. Тағы бір жоба, Мәскеу мемлекеттік университетінің ғимараты, Баженовтың бұрынғы игілігімен Прокофи Демидовпен қатал жанжалға ұшырап, Баженовты банкроттыққа ұшыратты. Өлер алдында Баженов балаларына опасыз құрылыс бизнесінен аулақ болуды өтінді. Баженовтың мұрасы әлі де талқыланып жатыр. Пашков үйі мен кішігірім жобалардың Баженовқа қатыстылығы, оның тұжырымдары мен болжамдары, оның өмірі мен шығармашылығының заговор теорияларының тақырыбына айналғандығы туралы мәліметтері белгісіз. Тіпті оның туған жері мен Баженовтің қабірінің орналасқан жері белгісіз. Оның өмірбаянын Игорь Грабар қайта құрастырып, кеңестік кезең тарихшылары кеңінен танымал еткен, қазіргі сыншылар оны "Баженов мифы" деп санайды, тіпті соңғы академиялық зерттеулер бұл мифті сенімді өмірбаянымен алмастыра алмайды. Болховитинов, мүмкін, рухани колледждердің беделін көтеру үшін шындықты әдейі бұрмалаған шығар. 1758 жылдың басында Иван Шуваловтың өтініші бойынша университетке он алты студент, соның ішінде Баженов пен Иван Старовтар жіберілді. Олар Санкт-Петербургтен іріктелген жиырма жігітпен бірге академияның бірінші сыныбына айналды. Баженов өзінің жеке мәлімдемесінде Ресей Әмірлігінің бас сәулетшісі Савва Чевакинскийдің класына тағайындалған, ол Санкт-Николай шіркеуінің құрылысында жұмыс істеді және жас Старовтың жеке ұстазы және қандасы болды. Үш жылдан кейін Баженов пен суретші Антон Лосенко Ресейден стипендия алған алғашқы өнер академиясының студенттері болды. Баженов Парижде Шарль Де Вайлидің шеберханасында оқыды (Старов оған 1762 жылы қазанда қосылды). Академияға оқуға және қызметке өтініш берген, бірақ жаңа басшы Баженовты жұмысқа алу ниеті жоқ еді. Ол қатаң ресми емтиханға түсіп, жаңа дипломдық жобаны тапсыруға бұйрық алды; Академияда жетістікке жетпеді, бірақ Екатерина II мен оның ұлы Пауыл оны байқады, олар Баженовқа Каменный аралында жеке сарайды жобалау мен салуды тапсырды. 1766 жылдың соңында Григорий Орлов, сол кездегі императорлық артиллерия мен әскери инженерлердің қолбасшысы, Базненовты өзінің сапында, артиллерия капитаны әскери дәрежесінде жалдап, оған Санкт-Петербургтегі Арсеналды тапсырды. Баженов бұған құлшыныспен жауап берді; 1767 жылы аяқталса, Кремльдің орнын басып, соборларын ғана сақтап қалмақ еді. немесе 630 метр Жаңа Кремльдің құрылымы "Екатеринаның тұсында жасалған ең өнерлі жоба болды". Баженов өзінің жоспарлауын қаланың өзін жаңғыртуға дейін кеңейтті, бұл ақыр соңында 1775 жылы ресми түрде қабылданған Жобаланған жоспарға әкелді, бұл Петр Кожин мен Николай Легран бастаған бірлескен күш. Николай Карамзин 1817 жылы "Бәженовтың, атақты сәулетшінің, пландары Платонның "Республикасы" немесе Моредің "Утопиясы" сияқты: олар ойда ғана мақтануға тиіс, бірақ іс жүзінде ешқашан қолданылмауы керек" деп жазды. Алайда жобаға рұқсат беріліп, үкімет Кремльдің құрылыс кеңесін (немесе 18-ғасыр тілінде экспедиция) құрды, бұл мекеме 19-ғасырға дейін сақталды. Экспедиция жергілікті студенттер үшін жаңа сәулет мектебіне айналды, Баженовтың көмекшісі Матвей Казаков басталды. 1768 жылдан бастап Кремльде жұмыс істеген Казаков 1770 жылдан кейін Баженовпен теңестірілді және 1786 жылы экспедицияны басқарды. Ол Баженовты ұстаз ретінде басып өтіп, Ухтомский мектебін қайта жаңғыртты және Иосиф Бове, Иван Еготов пен Алексей Бакаревті оқытты. Баженов (1773) іргетасы қаланға�...

Сарицыно

Баженов, кем дегенде Екатеринаның билігінің бірінші жартысында, оның стильдік бағдарламасын, неоклассицизмді емес, ағартушылық дәуірін жақсы түсінген. 1775 жылы Ходинка алаңында Кемелдік Келісіміне орай Баженов "ағылшын готикасының қайта өрлеуін еліктеп, Шығыс пен Батыс ортағасырлық ғимараттарының типтік элементтерін, Антикалық мотивтер мен таза фантазияны біріктіретін орыс сәулетінің әмбебап стильдік тілін құруға тырысты". Мәскеудің маңындағы император сарайлар (1775 жылы ол Коломенское қаласында уақытша ағаш үйде тұрды). 1775 жылдың жазында Баженов "Царьцыноның" алғашқы жобасын жасады, ол қазір жоғалып кетті. 1777 жылы Баженов Царицыноның бұрынғы иелері Кантемирлердің ескі ағаш сарай үйін қиратып, негізгі сарайдың құрылысын бастады. Негізгі сарай, Пауылдың балалары үшін қосымша орталық қосымшасы, 1786 жылдың ақпан айында Екатерина ақыры Царицын жобасын Казаковқа тапсырды; Баженовтың сарайы 1786 жылдың жазында қиратылды. немесе оның готикалық стилі; шын мәнінде, Казаков готикалық және масондық ерекшеліктерін сақтады және Баженовтың қосалқы ғимараттарының көпшілігі күні бүгінге дейін сақталған. 1786 жылдың желтоқсан айында Баженов мемлекеттік қызметтен зейнеткерлікке шықты және жеке комиссияларға ғана сүйенуге мәжбүр болды. Бір кезде көптеген деп саналған бұл жеке жұмыстардың көлемі (негіздеу проблемасын қараңыз) кейіннен өте аз санда көп немесе аз сенімді түрде берілген ғимараттарға қайта қаралды; керісінше, Матвей Казаковтың сол кезеңдегі мұрасы әлдеқайда жақсы құжатталған. Швидковский Баженовтың неоклассикалық Мәскеу стилін белгілегенін, бірақ оны шын мәнінде жобалап, салған - Казаков пен оның түлектері екенін атап өтті. Швидковскийдің айтуынша, 1812 жылғы өрттен бұрын Мәскеудің тұрғын үйіне Баженов арқылы Шарль де Вайли мен оның тобының еңбектері әсер етті. Баженов француз стилін мүсін мен бау-бақша архитектурасын қолдану арқылы арттырды. Баженов өзінің қаржы жағдайын жақсартуға ынталы болғандықтан, өнердің бай және қалыңдыққа тән меценаты Прокофи Демидовтің жомарт ұсынысын қабылдады. Демидов Мәскеу университетінің жаңа ғимаратын тарту етуді жоспарлады; ол Баженовтың қарызын қайта қаржыландыруға келісті. Көп ұзамай қарым-қатынас қырылады; Демидов, сөзбе-сөз, Баженовты қалтасына түсіріп, оның қала орталығындағы кампустың жобасын қабылдамады және Баженовқа Sparrow Hills-те жаңа жасыл алаң кампусын жобалауға тапсырды. Бұл мысық пен тышқан ойыны (Баженовтың өз жазбасында көрсетілгендей) он жылға жуық уақытқа созылды; сәулетші бірнеше жыл бойы тұйық жобаға жұмсады және Демидовтың мейіріміне банкрот болып қалды. Тағы да Қазақов жұмысты қолға алып, 1793 жылы университеттің "ескі" орталық ядросын аяқтады. 1792 жылы Баженов Санкт-Петербургке көшіп, Кронштадт адмиралтействосының сәулетшісі болып жұмыс істеді. Бос уақытында Витрувийдің толық шығармаларын аударды. 1792 жылы сәуірде Баженов Николай Новиков ісіне қатысы бар екен; полиция Баженовтың Новиковқа Пауылға масондық кітаптар беру туралы хатын тапты. Новиков Шлисельбург бекінісіндегі түрмеде төрт жыл өткізді және ол Пауылдың қолдауына ие болу үшін Мартинисттердің ұзақ мерзімді агенті болды деген теория. Пауыл Баженовтың нақты немесе болжамды миссиясын білетін, бірақ 1792 жылы ол масондықтан шеттетіліп, Баженовты одан әрі сөз байласудан жеке өзі ескертті.

Кейінгі тану

Ресей императоры Павел I Баженовты өзінің жек көретін анасының құрбандарының бірі ретінде қолдады. Таққа отырғанынан кейін (1796) Пауыл Баженовты Санкт-Петербургке шақырып, оны Императорлық өнер академиясының вице-президенті етіп тағайындады. Баженов академияның бастауыш білім беруден бас тартып, негізгі пәндерге назар аударуы керек деп санайды. Пауылдың негізгі құрылыс жобасы - Киелі Михаил сарайы - оның үйінің сәулетшісі итальяндық Винченцо Бреннаға берілді, ал Бреннаны қадағалауға Баженов тағайындалды. 19 ғасырдың және 20 ғасырдың басындағы тарихшылар әр сәулетшінің салымын анық ажырата алмады және жобаны Бренна мен Баженовқа бірігіп берді. Николай Лансерей (1930-шы жылдар) және кейінгі ресейлік тарихшылар Бреннаға толықтай сенім білдіреді; Лансерейдің айтуынша, Баженов Бреннаның дизайнына араласпады, ол негізінен Бреннаның Пауылдың романтикалық көзқарасын қайталау болды. Дмитрий Швидковскийдің айтуынша, Баженов қамалдың ертедегі жобасында жұмыс істеген және бұл факт кейіннен оның нақты жобаға қатысуы ретінде түсіндірілді; Бреннаға "Баженовтың дизайнын бейімдеу міндеті берілді", бірақ ол өз бетінше жұмыс жасады. Қалай болғанда да, Баженов жобаның ортасында қайтыс болып, Бреннаны толық бақылауға алды; қамал неоклассикалық ғимарат емес, "романтикалық дәуірдің әсемдіктерін көрсететін император сарайының сирек үлгісі" болып шықты. Пауыл Баженовқа Данилов монастыры маңында жаңа аурухананы жобалауды тапсырды. Баженов, тағы да, ағаштан жасалған аяқпен жалғаспаған және 1802-1807 жылдары салынған Казаковтың қазіргі Павловская ауруханасымен алмастырылған экстравагантты жоспармен жауап берді. Өлерінен аз уақыт бұрын Баженов "екі астанадағы барлық ірі ғимараттардың" жобаларын жинап, Ресей сәулет өнері туралы альбом құрастыруды бастады.

Атрибуциялау мәселесі

Ресейдегі 18-ғасырдағы жеке ғимараттарды, тіпті бастапқы стильді және қабаттарды сақтағандарды сенімді түрде жатқызу сирек мүмкін. Бай меценаттар өздерін танымал етіп, мемлекеттік мегапроекттерде жұмыс істеген сәулетшілерді жалдаған, бірақ көптеген жағдайда түпнұсқалық сызбалар жоғалған. Бұл жағдайларда тарихшылар авторды анықтау үшін жалпы дизайндық ерекшеліктерді немесе ерекшеліктерді қолданған. оған "XIX ғасырдағы дәстүр арқылы, <XX ғасыр> зерттеушілерінің көпшілігі қолдаған" деп есептелген. Пашков үйі 18 ғасырдағы сәулетке ерекше, ол сәулетші 1784 жылы ойлап тапқан және 1787 жылы аяқталған бастапқы сыртқы көрінісі мен орналасуын сақтап қалды. Мәскеудегі Мясницкая көшесіндегі Юшков үйі (1780-ші жылдардың соңы - 1790-шы жылдардың басы) Баженовқа "тасымалданады". Шмидттің айтуынша, бұл архитектордың француз неоклассицизмінен итальяндық архитектураға ауысуын білдірді. Бұрыштағы ротондасы бар бұл ғимараттың құрылымы Москвадағы неоклассикалық архитекторлардың кеңінен көшірілген стандартына айналды. Кейіннен ғимаратқа сарайдың сәулет мектебі мен Мәскеудің сурет, мүсін және сәулет мектебі (1844-1918), ВКХУТЕМАС (1918-1930) және 1989 жылдан бастап Ресей сурет, мүсін және сәулет академиясы орналасты. 1799 жылы аяқталған тағы бір бұрышты ротонда - Воздвиженка көшесіндегі Разумовский үйін Шмидт Баженовқа жатқызған, бірақ ресейлік көздер сәулетшінің жеке басын анықтау мүмкін еместігіне келіседі. Таганский ауданындағы Тутольмин үйін Игорь Грабар Баженовқа жатқызған; кейін зерттеушілер оны Старовқа жатқызған. 1900-ші жылдары қайта құруға дейін ғимараттың ескерткіш рөлі Пашков үйімен бәсекелескен. Сол сияқты, Большея Полянка көшесіндегі қазір қиратылған Прозоровский үйіне де қатысты, "бұл көшедегі ең сүйкімді үйлердің бірі". Болшая Ордёнка көшесіндегі Долгов үйі бір кездері Баженовқа тиесілі болған, себебі оның әйелі ғимарат иесіне туыс болған. Бұл пікір кейіннен жоққа шығарылды. Болшая Ордынка көшесіндегі Барлық қайғылар шіркеуінің қоңырау шалу мұнарасы, Долгов үйінің қарсы жағында, Баженовқа байланысты, ал шіркеудің өзі 1828-1833 жылдары Жозеф Бовемен салынған. Панухина (1994) Баженовтың Николай Легрант жобалаған Замоскворечьедегі Московский Крейгскомиссариаттың (қазіргі Московский военный округтің бас кеңсесі) құрылысының соңғы кезеңдеріне қатысқан болуы мүмкін деп болжады.