Кіріспе

Вейльбург – 13 000-ға жуық тұрғыны бар, Германияның Гессен жеріндегі Лимбург-Вейльбург ауданының екінші үлкен қаласы, Лимбург-ан-дер-Лан және Бад-Камбергтен кейін.

Орналасқан жері

Қоғам Вестервальд пен Таунус арасында, Лан өзенінің Вель өзені құятын жерден жоғарырақ, Лан аңғарында орналасқан. Кобленц қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 80 шақырым жерде жатыр. Ескі қала тасты төбеде және оның төңірегінде салынған, көбінесе Лан өзенімен қоршалған.

Көршілес қауымдастықтар

Weilburg солтүстікте Меренберг және Лёнберг коммуналарымен (екеуі де Лимбург-Вайльбург округінде), шығыста Браунфельс қаласымен (Lahn-Dill округі), оңтүстікте Вайльмюнстер және Вайнбах коммуналарымен, сондай-ақ Рункель қаласымен және батыста Беселих коммунасымен (барлығы Лимбург-Вайльбург округінде) шектеседі.

Құрылтайшы қауымдастықтар

Негізгі қаладан, онда тұрғындардың шамамен 40% өмір сүреді, басқа Ахаузен, Бермбах, Дроммерсхаузен, Гаудернбах, Хассельбах, Хиршхаузен, Киршхофен, Кубах, Одерсбах және Вальдхаузен елді мекендері де Вейльбург муниципалитетінің құрамына кіреді.

Тарих

Вейльбургтің айналасындағы алғашқы қоныстанушылардың іздері Киршхофенге жақын Шейернбергер Копф (тау) маңынан табылған Ла Тен дәуіріне жататын артефакттармен куәландырылады. Вейльбург алғаш рет 906 жылы Прум аббаты Реджиноның жылнамасында Вилинбурх деп аталатын бекініс ретінде тіңірленген. Алты жыл өткен соң, король Конрад I, 906 жылы Фрицлар маңында Бабенбергерлермен болған шайқаста қаза тапқан әкесінің мәйіті бекініске жерленгеннен кейін, шіркеу мен монастырьға негіз салды. 912 жылы Санкт-Вальпургис хорхерренштифті (монастырь) құрылды. Биік жерге салынған бұл құрылыс монастырға Лахн өзенін, сондай-ақ Франкфурттан Кельнге дейінгі Хохе Штрассе ("Жоғарғы жол") және Фландриядан Богемияға дейінгі Via Publica жолын бақылауға мүмкіндік берді. 918 жылы Вилинбург (қамал) король Конрад I өлім төсегінде ағасы Эберхардқа өзінің ең жақын қарсыласы, саксон герцогы Генрихке императорлық регалияларды тапсыруды өсиет еткендіктен, ерекше тарихи маңызға ие болды (Вейльбургер васиетнамасы). 993 жылдан 1062 жылға дейін қала біртіндеп Вормс епископтығына сыйға тартылды. Шамамен 1225 жылы Вормс епископы қала үстемдігін Нассау үйіне уәде етті, олар оны сатып алды және бір жылдан кейін қалаға Франкфуртқа берілгендей қала құқықтарын берді. Нассау графы Иоганн I 1355 жылы мұндағы резиденциясын салды, қамалды сарайға айналдырып, қаланың бекінісін де тұрғызды. 1359 жылы ол Лан өзені арқылы тас көпір салды. Нассау үйі бірнеше ғасыр бойы қала тарихын қалыптастырды. Атап айтқанда, граф Иоганн Эрнст (1664–1719) өзінің қаласын жаңғыртып, Ренессанс стиліндегі биік сарайды (Hochschloss) кеңейтіп, саябақ салып, қаланың сырт келбетін өзгертті. Осылайша Вейльбург абсолютизм дәуірінен сақталған шағын неміс резиденциялық қалаларының біріне айналды. 1806 жылдан бастап қала жаңа құрылған Нассау герцогтығының әкімшілік орталығы болды. Тек 1816 жылы Нассау герцогы Вильгельм өзінің резиденциясын Бибрихке көшірді. 1866 жылы Нассау герцогтығы Пруссияға қосылды, ал 1871 жылы ол жаңа құрылған Германия империясының құрамына кірді. Сәулет тарихы саласында Вейльбург 1800 жылға дейінгі балшықтан салынған үйлерімен танымал. "Үкімет заңгері" Вильгельм Якоб Уимпф қала мен оның айналасында Pisee стилі деп аталатын құрылыс өнерін дамытуға үлкен үлес қосты, нәтижесінде Германиядағы ең биік балшықтан салынған ғимарат – алты қабатты үй пайда болды.

Ұлттық социализм және Екінші дүниежүзілік соғыс

1933 жылы, басқа неміс қалалары мен кенттері сияқты, Ұлттық социалистер билікке сайланды. Осыған дейін аймақтағы нацистер сайлауда үлкен нәтижелер көрсеткен болатын. Қалалық кеңес сайлаған соңғы нацист емес қала әкімі Диффенхардт 1933 жылдың жазында нацистердің ұйымдастыруымен өткен сенімсіздік дауысымен қызметтен алынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1939–1941 жылдары, қала поляк және бельгиялық офицерлер мен қызметкерлерге арналған Oflag IX B әскери тұтқын лагерінің орналасқан жері болды. Соғыс жылдары қалаға көп зиян келмеді. Вельбург теміржол станциясына тиіс болған әуе бомбасы қақпа алдына түсіп, жарылғаннан кейін сарайдың апельсинханасының орталық бөлігі құлады. Станция және жақын орналасқан Хелбиг сыра зауыты да зардап шекті. 1945 жылдың 27 наурызында АҚШ әскерлері қаланы басып алған кезде болған шайқастар аз ғана зақым келтірді, бірақ қаланың барлық көпірлері кері шегінетін неміс әскерлерімен жарылды.

Қалалық орталығы

Вайлбург 1867 жылы аудан құрылғаннан бастап бұрынғы Оберланкрейстің орталығы болды. Гессендегі әкімшілік реформа барысында Оберланкрейс және Лимбург округтері таратылып, 1974 жылдың 1 шілдесінде Лимбург-Вайлбург жаңа округі құрылғандықтан Вейльбург бұл мәртебесінен айырылды, оның орталығы Лимбург қаласы болды. Дегенмен, осы күнгә дейін Лимбургер-Штрасседегі бұрынғы аудан әкімшісі кеңсесінде аудан әкімшілігінің бөлімшесі сақталып қалған. 2005 жылы 17-26 маусым аралығында қала Хессентагтың 45-ші мемлекеттік фестиваліне төңкерілді.

Құрылтайшы қауымдастықтардың тарихы

Ахаузен алғаш рет 1320 жылы құжаттарда еске алынған. Бұл шоғырлы ауыл Лан өзенінің жағасында, Грундбах өзені құятын жерде орналасқан, осының нәтижесінде бір кезде осы жерде болған үш диірмен пайда болған. Бермбахтың шеткі елді мекені 1253 жылы Бермбах деген атпен алғаш рет құжаттарда тілге алынған. Ауыл тұрғындары егіншілікпен қатар, кен өндірумен де айналысқан. Бермбахтың муниципалдық аумағындағы кен орындарынан 1914 жылға дейін кен шығарылған, содан кейін жұмыс тоқтатылған. 1196 жылы папа Целестин III-нің мүлігін растауы – Дроммерсхаузеннің құжаттардағы алғашқы айқасы. 1666 жылы май диірменінің тарихи жазбалары бар, сондай-ақ 1679 жылы осы аймақта қазылған темір кенін балқытуға арналған доменді пеш туралы мәліметтер келтірілген. 1325 жылы Гаудернбах деген атпен бүгінгі Гаудернбахтың шеткі елді мекені алғаш рет еске алынған. Алғашқыда бұл жер Рункельге қарасты аймаққа және Шупбахқа қарасты діни қауымға тиесілі болған. Әйіргі Петірге арналған шіркеу 1769 жылы салынған. 1618 жылға дейін ауылда мектеп болған, бірақ оның қанша уақытқа созылғаны белгісіз. 1863 жылы болған үлкен өртте Гаудернбахтағы 68 үй қираған. Ауыл тұрғындары егіншілік пен кен өндіруден басқа, Гаудернбахтағы мәрмәр карьерінде жұмыс істеп табыс тапқан. 1235 жылғы құжатта алғаш рет Хасильбах деп еске алынған, кейін аты Хасельбах болып өзгерген. Алғаш рет тілге алынған кезде, қауым Монтабурда тұратын Трирлік бургграф Иоганн фон Шупбахқа қарасты болған. Хиршхаузен алғаш рет 1327 жылы құжаттарда еске алынған, ал 1466 жылғы жазбаларда Гербишузен деп аталған. Хиршхаузеннің муниципалдық аумағында гематит пен лимонит кеніштер көп болған, олардың ішінде "Анна" кеніші Лахн аймағындағы ең байларының бірі саналған. 1763 жылы Хиршхаузеннен 27 отбасы салған сегізбұрышты лютеран шіркеуі де ерекше атауға тұрарлық. Хиршхаузеннің жанында, 15-ғасырдан 16-ғасырдың ортасына дейін Пфанстильдің қасиетті орталығы болған. Киршхофеннің шеткі елді мекені 1363 жылы Киршширбен деп жазылған күйінде алғаш рет құжаттарда еске алынған. Киршхофен деп жазылуы 1684 жылдан белгілі. 1978 жылдан бері Киршхофен Лахн өзенінің арғы бетіндегі Одерсбахтың шеткі елді мекенімен жаяу көпір арқылы байланысты. Кубач қауымы алғаш рет 1000 жылдың 27 желтоқсанындағы Отто III-нің құжатында parvulam cubach деп аталған. 1516 жылдан бастап Кубашта өз шіркеуі болған деп есептеледі. Қазіргі шіркеу 1784 жылы аяқталған. Одерсбах пен Вальдхаузен – 906 жылғы Вейлбург құжаттарында алғаш рет еске алынған екі құрамына кіретін қауым. Вальдхаузен алғаш рет 881 жылы Прум аббаттығының Алтын кітабында еске алынған, онда ол Марк Уалтуза деп белгіленген, ол жердегі қоныстар мен Каролингтік орман иеліктері туралы мәліметтер келтірілген. 1960 жылға дейін ауыл тұрғындарының негізгі табысы егіншілік пен кен өндіру есебінен түскен.

Мэр

Йоханнес Ханиш 2017 жылдың 1 шілдесінен бастап қала әкімі қызметін атқарып келеді.

Елтаңба

Қаланың елтаңбасы 1906 жылы қаланың құжатта алғаш рет аталғанына мың жыл толуына орай бекітілген. Онда көк фонда күміс сарай бейнеленген. Үш мұнараның ортаңғысының шатыры қызыл, ал шаңырағында алтын шар орналасқан. Есігі жабық, қараға боялған қақпаның үстіне көк қалқан орнатылған, оның ішінде алтын түсті Нассау арыстаны бейнеленген. Елтаңба 1329 жылғы қаланың мөрінен үлгі алынған.

Ту

Вейлбург қаласының туы сары, көк және ақ түстегі көлденең үш түсті болып табылады. Түстер қала гербындағы түстерден алынған, сары алтынды, ал ақ күміс символдайды. Көк түс – бұрынғы билеуші графтардың түсі.

Мөр

Вейльбург қаласының мөрі алғаш рет 1327 жылғы құжатта кездеседі, бірақ ол 1295 жылы қала құқықтары берілген кезде алғаш рет қолданылған болуы мүмкін. Мөрде "SIGILLUM CIVITATIS IN WILBURC" ("Вейльбург қаласының мөрі") деген жазу бар. Дизайн қабырғасының екі бұрышында бірдей биіктіктегі екі мұнарасы бейнеленген, олардың арасында үшкір шатыры бар биік мұнара орналасқан, ал қала қабырғасының ортасында елтаңбасы бар қала қақпасы көрсетілген. Бұл мөр, болжам бойынша, 14 ғасырдың соңында жасалған. 1650 жылға дейін осы мөрдің орнына жаңа мөр енгізілді. Сонымен қатар, 1905 жылы осы үш мөрге қосымша мөр жасалды, ол да әлі сақталған және бірінші мөрдің үлгісімен жасалған.

Мұражайлар

Шлосс Вейльбург, Нассау әулетінің, Нассау-Вейльбург герцогтарының бұрынғы тұрғын сарайы, 1935 жылы Люксембургтің ұлы герцогинясы Шарлотта Нассау-Вейльбург өзінің тағы бір Нассау резиденциясы – Висбадендегі Бибрих сарайымен бірге Пруссия мемлекетіне сатты. Дегенмен, Люксембург әулеті ата-бабаларының жерленген жері – шіркеуді сақтап қалды. Бұл сұлу сарай 1935 жылдан бері мұражай болып табылады және экскурсия арқылы тамашалауға болады. Бұрынғы канцлерлік ғимаратында Вейльбургтің Bergbau und Stadtmuseum ("Тау-кен және қала мұражайы") орналасқан, оның қолында 1200 м² көрме алаңы бар. Мұражайда Вельбург қаласының тарихына және қала мен аймақтағы кен өндіруге қатысты көптеген экспонаттар қойылған. 1972 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан бұл мұражай Гессендегі ең көне тау-кен мұражайы болып есептеледі және 200 метрлік тау-кен галереясын ашты, онда түпнұсқа тау-кен машиналарын көруге болады. 2008 жылдың мамыр айынан бастап мұражайдың бір бөлігінде шамамен жүз қытай кесу өнерінің туындылары қойылған. Қытайдан тыс жерде қытай кесу өнерінің көрсетілімі әлемде бірегей болып табылады. Гаудернбахтың шеткі аймағында Deutsche Baumaschinen Modellmuseum ("Германия құрылыс машиналарын модельдеу мұражайы") орналасқан. Мұражай 1989 жылы Walter Feickert GmbH құрылыс компаниясымен құрылған. Мұнда құрылыс машиналары мен құрылыс алаңдарының шамамен 1200 модельдері қойылған. 2017 жылы Розенханг заманауи өнер мұражайы ашылды, онда оның негізін қалаушы Жоахим Легнердің өнер коллекциясы жинақталған. Ол Ахаузер Вегтегі тарихи және қайта жаңартылған сыра зауытының ғимаратында орналасқан.

Тұрақты оқиғалар

Weilburger Schlosskonzerte – 1972 жылдан бері Вельбург сарайында, шіркеуде немесе Ренессанс сотында (Renaissancehof) ашық ауада өткізілетін жыл сайынғы, көбінесе классикалық музыка фестивалі. Вельбургтен бес шақырым қашықтықтағы Фрайенфелс қамалының қираған жерінде жыл сайын 1 мамырда Фрайенфелс рыцарьлар ойындары (Freienfelser Ritterspiele) ұйымдастырылады. Бұл "жанды тарих" шарасы бүкіл елде кеңінен танымал. Вейльбург жәрмеңкесінің 1569 жылдан бері өткізіліп келе жатқаны тарихи құжаттармен дәлелденген. Жәрмеңкедегі ату жарысы (Anschießen) сияқты көптеген дәстүрлер ұзақ жылдар бойы сақталып келеді, онда 1746 жылдан бастап қала атынан, ал кейіннен азаматтар атынан ату үшін сыйлықтар тағайындалады. Жәрмеңкенің демеушісі – 1813 жылы құрылған, дәстүрлерді сақтауға арналған жергілікті клуб, Вейльбург бургергардесі (Weilburger Bürgergarde). Сондай-ақ, дәстүрлі Вейльбург шіркеу жәрмеңкесін (Weilburger Kirchweih) сақтау да осы клубтың қолында.

Ғимараттар

Вейльбург көп жылдар бойы Нассау-Вейльбург үйінің резиденциялық қаласы және үкіметтік орталығы болды. Күні бүгінге дейін қаланың орталық бөлігі сол дәуірден сақталған ғимараттармен ерекшеленеді. Ең маңызды ғимарат – Шлосс Вейльбург, ол 14 ғасырға дейін салынған. Ол 16 және 18 ғасырларда қайта жаңартылды. «Kernschloss» (негізгі немесе орталық сарай) деп белгілі Ренессанс бөлімдері Гессендегі ең жақсы сақталған Ренессанс сарайларының бірі саналады. Иоганн Эрнст Нассау-Вейльбургтың барокко стилінде кеңейтуінен кейін, ол Ескі қаланың шамамен жартысын алып жатыр, соның ішінде 18 ғасырдың басында салынған протестанттық Шлоскирхе де бар. Тіпті Нептунбруннен (1709 жылғы фонтан) бар базар алаңындағы ғимараттар мен Ескі қаладағы ғимараттар да сараймен бір уақытта салынған. Дегенмен, 16-19 ғасырлардан қалған басқа да жартылай ағаштан жасалған үйлер де бар. Ескі зиратта Иерусалимдегі Қасиетті қабір шіркеуіне қаратылған «Heilig Grab Kapelle» («Қасиетті қабір шіркеуі») және Кальварий төбесі орналасқан. Weilburg-тағы Gymnasium Philippinum үшін 18 ғасырда әсем ғимарат салынды, қазір онда аудандық және қалалық кітапханалар орналасқан. 19 ғасырда қала ортағасырлық шекарасынан айтарлықтай кеңейді. Limburger Straße, Bahnhofstraße және Frankfurter Straße көшелерінде көптеген саздан жасалған ғимараттар (немесе стильдің атынан Pisee Bauten) салынды. Атап айтқанда, осы стильдегі қасбеттер тізімі әлі күнге дейін Bahnhofstraße көшесінде сақталған. Вейльбургте Германиядағы ең биік Pisee стиліндегі ғимарат орналасқан. Вейльбургтағы үш туннельдік кешен әлемде бірегей деп есептеледі. Бұл үш туннельдің әрқайсысы біріне-бірі жанасып, әрқайсысының өзгеше мақсаты бар. Олардың бірі – теміржол, екіншісі – тас жол, үшіншісі – кемелер жүретін су жолы. Осы соңғы құрылыс Германиядағы бірегей құрылыс болып табылады. Кешендегі ең жаңа туннель – Вейльбург айналма жолындағы Мюльберг туннелі, ол 2004 жылы көпшілыққа ашылды. Дроммерсхаузеннің шеткі ауданына жақын жерде бұрынғы монастырь мен Пфаннстиельдегі біздің сүйікті әйелдеріміз және Әулие Иоанн шіркеуінің қираған қалдықтары (паломниктік шіркеу) орналасқан, олар Әулие Иоанн орденінің тарихында маңызды орын алады. Монастырь мен паломниктік шіркеу туралы алғашқы жазба 1364 жылға дейін сақталып қалған. Монастырь Буцбах маңындағы Нидер-Вейзель комендатурасына қарасты болды. Реформация кезеңінде монастырь 16 ғасырда таратылды.

Саябақтар

Шлосс Вейльбург Лахн өзені бойындағы бірнеше террасаға созылған барокко бағымен танымал. Сонымен қатар, Хиршхаузеннің шетінде Tiergarten Weilburg орналасқан. Бұл жер бастапқыда Вейльбург графының аң аулау алабы болған, алайда қазір жыл сайын 110 000 адамға қонақ бөлмесін ұсынатын зоологиялық баққа айналған.

Табиғи ескерткіштер

Кубахтың шеткі бөлігінде Кристалл үңгірі (Кристалл сараңы) орналасқан. Осы жарықша үңгірдің қабырғаларының көп бөлігі сансыз кальцит кристалдарымен және кальцит шөгінділерімен қапталған. Осындай пішіндегі қабырғалардағы кристалдар Германияда ерекше деп есептеледі. Шамамен 200 метрге жуық ұзындығы, 23 метрге дейін ені және 30 метрге дейін биіктігі бар бұл үңгір Германиядағы ең ірі табиғи жер асты кеңістігі саналады.

Көлік

Қала Лахнтал темір жолының бойында орналасқан (Кобленц, Лимбург, Вейлбург, Ветцлар және Гиессен қалаларына қызмет көрсетеді) және Рейн-Майн көлік бірлестігіне жатады. 1969 жылға дейін Вейльбург Грэвенвиесбахтан келетін Вейльталбанның соңғы станциясы болды. Бұл желінің қажеттіліктері үшін Вейльбург теміржол станциясында айналмалы үстелмен локомотив депосы салынды. Желі тоқтатылғаннан кейін ғимараттар 1980 жылдары бұзылды. Бұрынғы жүк және вагон жинау станциясы да үш тұйық теміржол және өткізу тізбегіне айналдырылды. Вейльбургке 49 және 456 Bundesstraßen арқылы баруға болады, олар оны A 3 (Кельн–Франкфурт) автобанына (Лимбург арқылы) және A 45 (Дортмунд–Ашаффенбург) автобанына (Ветцлар арқылы), сондай-ақ Франкфурт Рейн-Майн аймағына жалғастырады. Bundesstraße 456 Вейльбург қаласында Лахн өзенін Oberlahnbrücke ("Жоғарғы Лан көпірі") арқылы кесіп өтеді. Бұл көпір Вейльбург айналма жолының құрамында салынған. Вейльбургте Лахн өзенінен өтетін Steinerne Brücke ("Тас көпір") және Ahäuser Brücke ("Ахаус көпірі") де моторлы көліктер үшін, ал Ernst Dienstbach Steg жаяу өткелі де бар.

Кәсіпорындардың құрылуы

Вейлбург қаласы Vistec Semiconductor Systems компаниясының штаб-квартирасы.