Паразитті құрттар: түрлері, өмірі мен адамға зияны
Parasitic worm
Паразитті құрттар (гельминттер) – қалыңдықпен көруге болатын ірі паразиттер. Ішектерде, қан тамырларында тіршілік етеді, ағзаға зиян келтіреді. Жұқтыру жолдары мен түрлері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ірі паразиттік организмдердің тобы.
Large type of parasitic organism
the group of organisms
Паразиттік құрттар, сондай-ақ гельминттер деп аталады, ірі макропаразиттер болып табылады; ересек құрттарды көбінесе қалың көзбен көруге болады. Көптегендері топырақ арқылы жұғатын және асқазан-ішек жолын зақымдайтын ішек құрттары. Басқа паразиттік құрттар, мысалы шистосомалар, қан тамырларында тіршілік етеді. Кейбір паразиттік құрттар, қандасқақтар және моногендер сияқты, эктопаразиттер болып табылады, сондықтан олар гельминттер ретінде жіктелмейді, олар эндопаразиттер болып табылады. Паразиттік құрттар тірі жандардың ішінде тіршілік етеді және олардан қоректенеді. Олар қоректік заттар мен қорғаныш алады, бірақ жандардың қоректік заттарды сіңіру қабілетін бұзады. Бұл жандарда әлсіздік пен ауруға себеп болады және әлемдік денсаулық сақтау және экономикалық проблеманы тудырады. Паразиттік құрттар өз жандарының денесінде толыққанды көбейе алмайды; олардың өмірлік циклі жандардың сыртында өтетін кезеңдерді қамтиды. Гельминттер иммуномодуляторлық заттарды бөліп, жандардың иммундық жауабын басқару арқасында сүтқоректі жандарда көп жылдар бойы тіршілік ете алады. Барлық паразиттік құрттар көбейген кезде жұмыртқалар туады. Бұл жұмыртқалардың қабығы мықты болып, оларды түрлі қоршаған орта жағдайларынан қорғайды. Сондықтан жұмыртқалар қоршаған ортада айлар немесе жылдар бойы тірі қалуы мүмкін. Гельминттер деп аталатын құрттардың көпшілігі ішек паразиттері болып табылады. Гельминттермен жұқтыру гельминтоз, гельминт инфекциясы немесе ішек құрт инфекциясы деп аталады. Барлық гельминттерге қатысты номенклатура бар: құрттың атына "азис" (немесе ветеринария ғылымында "озис") қосымшасы осы құртпен жұқтыруды білдіреді. Мысалы, Ascaris – бұл гельминттің бір түрі, ал аскаридоз – бұл гельминттің салдарынан туындаған инфекцияның аты.
Parasitic worms, also known as helminths, are large macroparasites; adults can generally be seen with the naked eye. Many are intestinal worms that are soil transmitted and infect the gastrointestinal tract. Other parasitic worms such as schistosomes reside in blood vessels. Some parasitic worms, including leeches and monogeneans, are ectoparasites thus, they are not classified as helminths, which are endoparasites. Parasitic worms live in and feed in living hosts. They receive nourishment and protection while disrupting their hosts' ability to absorb nutrients. This can cause weakness and disease in the host, and poses a global health and economic problem. Parasitic worms cannot reproduce entirely within their host's body; they have a life cycle that includes some stages that need to take place outside of the host. Helminths are able to survive in their mammalian hosts for many years due to their ability to manipulate the host's immune response by secreting immunomodulatory products. All parasitic worms produce eggs during reproduction. These eggs have a strong shell that protects them against a range of environmental conditions. The eggs can therefore survive in the environment for many months or years. Many of the worms referred to as helminths are intestinal parasites. An infection by a helminth is known as helminthiasis, helminth infection, or intestinal worm infection. There is a naming convention which applies to all helminths: the ending " asis" (or in veterinary science: " osis") is added at the end of the name of the worm to denote the infection with that particular worm. For example, Ascaris is the name of a type of helminth, and ascariasis is the name of the infection caused by that helminth.
Таксономия
Гельминттер – ұқсас пішіндегі, бірақ эволюциялық тұрғыдан байланысты емес организмдер тобы. "Гельминт" термині – жасанды термин. Гельминттердің, әсіресе нематодалардың таксономиясы (немесе топтамасы) бойынша нақты пікір қалыптаспаған. "Гельминт" термині көптеген типтерді қамтиды, олардың көпшілігі мүлдем байланыссыз. Дегенмен, практикалық мақсаттар үшін бұл термин қазіргі уақытта сыртқы ұқсастығы бар төрт типті сипаттау үшін қолданылады: Аннелида (сақиналы немесе сегменттелген құрттар), Platyhelminthes (жазық құрттар), Nematoda (жұмыр құрттар) және Acanthocephala (тікенбас құрттар). Сонымен қатар, тек адамдарға әсер ететін 300-ге дейін түр бар. Санитария саласында маңызды гельминттер – адам паразиті, олар дене пішініне қарай Нематгельминттер (нематодтар) немесе Платигельминттер деп жіктеледі. Теңізқұрт (дерматофитоз) шын мәнінде паразитті құрттар емес, түрлі саңырауқұлақтардың салдарынан туындайды.
Helminths are a group of organisms which share a similar form but are not necessarily evolutionarily related. The term "helminth" is an artificial term. There is no real consensus on the taxonomy (or groupings) of the helminths, particularly within the nematodes. The term "helminth" contains a number of phyla, many of which are completely unrelated. However, for practical considerations the term is currently used to describe four phyla with superficial similarities: Annelida (ringed or segmented worms), Platyhelminthes (flatworms), Nematoda (roundworms), and Acanthocephala (thorny headed worms). and as many as 300 affecting humans alone. Helminths of importance in the sanitation field are the human parasites, and are classified as Nemathelminthes (nematodes) and Platyhelminthes, depending on whether they possess a round or flattened body, respectively. Ringworm (dermatophytosis) is actually caused by various fungi, and not by a parasitic worm.
Көбею және өмір сүру циклі
Ересек құрттардың өмір сүру ұзақтығы түрлеріне қарай қатты өзгешеді, бірақ көбінесе 1 жылдан 8 жылға дейін созылады (төмендегі кестеге қараңыз). Олардың иммундық реакцияны өзгертетін заттарды бөліп, иесінің иммундық жауабын басқара алу қабілетінің арқасында осы өмір сүру мерзімі бірнеше жылға созылады. Барлық гельминттер көбейту үшін жұмыртқа (немесе овула) тудырады.
The lifetime of adult worms varies tremendously from one species to another but is generally in the range of 1 to 8 years (see following table). This lifetime of several years is a result of their ability to manipulate the immune response of their hosts by secreting immunomodulatory products. All helminths produce eggs (also called ova) for reproduction.
Жұмыртқа
Жалпы, ана құрт жұмыртқа салған сайын мыңдаған, тіпті жүздеген мың жұмыртқа түзіледі – бұл процесс жұмыртқа салу деп аталады. Құрттардың әртүрлі түрлері бір ретте шығаратын жұмыртқалардың саны кең ауқымды болады; ол 3000-нан 700 000-ға дейін өзгереді. Ересек гельминттің жұмыртқа салу жиілігі көбінесе күндізгі болады, ал кейбір Taenia түрлерінде күніне алты ретке дейін кездесуі мүмкін. Ересек трематодалар цестодалар мен нематодаларға қарағанда аз жұмыртқа салады. Дегенмен, жұмыртқадан миракдия дамып, одан мыңдаған церкариялар, яғни жүзуші дернәсілдер пайда болады. Бұл бір жұмыртқадан мыңдаған ересек құрттар тууы мүмкін дегенді білдіреді. Гельминт жұмыртқалары егістерде 1–2 ай, ал топырақ, тұщы су және канализацияда бірнеше ай, тіпті нәжісте, фекальдық шламда (тарихта түнгі топырақ деп аталған), және канализациялық шламда бірнеше жылға дейін тірі қалады – бұл басқа микроорганизмдерге қарағанда едәуір ұзақ мерзім. Гельминт жұмыртқа қабығының құрамына байланысты түрлі қоршаған орта жағдайларына төзімді келеді. Әрбір гельминт жұмыртқасының түрінде физикалық және химиялық қасиеттерімен ерекшеленетін 3–4 қабат болады:
Generally, thousands or even hundreds of thousands of eggs are produced each time the female worm deposits its eggs a process called oviposition. There is a large variation in the number of eggs produced by different species of worm at one time; it varies in the range of 3,000 to 700,000. The frequency of egg deposition from an adult helminth is generally daily, and can occur up to six times per day for some Taenia species. Adult trematodes lay smaller numbers of eggs compared to cestodes or nematodes. However, the egg develops into a miracidia from which thousands of cercariae, or swimming larvae, develop. This means that one egg may produce thousands of adult worms. Helminth eggs remain viable for 1–2 months in crops and for many months in soil, fresh water, and sewage, or even for several years in feces, fecal sludge (historically called night soil), and sewage sludge – a period that is much longer compared to other microorganisms. Helminth eggs are resistant to various environmental conditions due to the composition of the egg shell. Each helminth egg species has 3 to 4 layers with different physical and chemical characteristics:
Медициналық қолдану
Паразиттік құрттар түрлі ауруларды емдеу үшін қолданылған, әсіресе иммундық жүйенің жоғары белсенділігімен байланысты ауруларды. Адамдар паразиттік құрттармен бірге эволюциялағандықтан, олардың қолдаушылары иммундық жүйенің қалыпты жұмыс істеуі үшін олардың қажет екенін айтады. Паразиттік құрттар өздерінің иесінің иммундық жүйесін басып тастауға қабілетті, бұл оларға ішекте шабуылға ұшырамастан өмір сүруді жеңілдетеді. Авторлар мына қорытындыға келді:
Parasitic worms have been used as a medical treatment for various diseases, particularly those involving an overactive immune response. As humans have evolved with parasitic worms, proponents argue they are needed for a healthy immune system. Parasitic worms may be able to damp down the immune system of their host, making it easier for them to live in the intestine without coming under attack. The authors concluded:
<blockquote>Дамыған елдердегі адамдардың қанында сирек кездессе де, эозинофилдер көбінесе ішек паразитизмі кең таралған және метаболикалық синдром сирек кездесетін дамушы елдердің ауылдық аймандарында жоғары деңгейде болады. Біз эозинофилдердің кең таралған ішек паразиттерінің шақырылған созылмалы инфекциялары кезінде метаболикалық гомеостазды оңтайландыру үшін эволюциялаған болуы мүмкін деп болжаймыз. Кәріздік саз, фекальдік саз немесе фекалияны егістік алқаптарына қолданғанда гельминт жұмыртқалары негізгі биологиялық қауіп ретінде қарастырылады.</blockquote>
<blockquote>Although sparse in blood of persons in developed countries, eosinophils are often elevated in individuals in rural developing countries where intestinal parasitism is prevalent and metabolic syndrome rare. We speculate that eosinophils may have evolved to optimize metabolic homeostasis during chronic infections by ubiquitous intestinal parasites Helminth eggs are regarded as the main biological health risk when applying sewage sludge, fecal sludge or fecal matter on agricultural soils.
Алып тастау мен сөндіру
Кәріз суынан гельминт жұмыртқаларын физикалық түрде жою (бірақ белсенділігін жоғалтпай) үшін, шөгу, сүзгілеу немесе коагуляция-флокуляция сияқты бөлшектерді жою процестері қолданылады. Сондықтан, қалдықтарды тұрақтандыру тоғандары (лагуналар), сақтау бассейндері, жасалмалы батқылық жерлер, жылдам сүзгілеу немесе аэробтық шлам қабаты (UASB) реакторларын пайдалануға болады. Гельминт жұмыртқаларын хлормен, ультракүлгін сәулесімен немесе озонмен (соңғы жағдайда, экономикалық тұрғыдан тиімді дозалармен емес, себебі 1 сағат контакт уақытында >36 мг/л озон қажет) белсенділіктен шығару мүмкін емес. Гельминт жұмыртқаларын белсенділіктен шығаруды температура 40°C-тан жоғары немесе ылғалдылық 5%-дан төмен деңгейге дейін төмендетілген кезде, сарқырама шламды өңдеу кезінде жүзеге асыруға болады. Мұндай жағдайлардағы контакт уақыты және басқа да байланысты қоршаған орта факторлары туралы мәліметтер, әдетте, гельминт жұмыртқаларының әрбір түрі үшін толық анықталмайды. Гельминт жұмыртқалары өте төзімді биологиялық құрылымдар саналады.
In order to physically remove (but not inactivate) helminth eggs from wastewater, processes that remove particles, such as sedimentation, filtration or coagulation flocculation are employed. Therefore, waste stabilization ponds (lagoons), storage basins, constructed wetlands, rapid filtration or upflow anaerobic sludge blanket (UASB) reactors can be used. Helminth ova cannot be inactivated with chlorine, UV light or ozone (in the latter case at least not with economical doses because >36 mg/L ozone are needed with 1 hour contact time). Inactivation of helminth ova can be achieved in sewage sludge treatment where the temperature is increased over 40 °C or moisture is reduced to less than 5%. Details about the contact time under these conditions and other related environmental factors are generally not well defined for every type of helminth egg species. Helminth eggs are considered highly resistant biological structures.
Қоршаған орта үлгілері
Емдеу стандарттарын қалыптастыру және қайта пайдалану заңнамасын дамыту мақсатында, қоршаған ортадағы сынамалардағы гельминт жұмыртқаларының мөлшерін белгілі бір дәлдікпен анықтау маңызды. Кәріз суы, шлам немесе жаңа нәжіс үлгілерінде (гельминтоз инфекциясын диагностикалау құралы ретінде) тірі гельминт жұмыртқаларын анықтау оңай шаруа емес. Шындығында, дамып келе жатқан елдердегі көптеген зертханаларда мұны істеу үшін қажетті жабдықтар мен білікті персонал жетіспейді. Талдау әдістеріндегі маңызды қадамдардың бірі – әдетте сынамадағы жұмыртқаларды шоғырландыру, әсіресе кәріз суының сынамаларында. Құрғақ нәжіс үлгілерінде, мысалы, құрғақ унитаздардан алынған сынамаларда шоғырландыру қадамы қажет болмауы мүмкін.
For the purpose of setting treatment standards and reuse legislation, it is important to be able to determine the amount of helminth eggs in an environmental sample with some accuracy. The detection of viable helminth eggs in samples of wastewater, sludge or fresh feces (as a diagnostic tool for the infection helminthiasis) is not straight forward. In fact, many laboratories in developing countries lack the right equipment or skilled staff required to do so. An important step in the analytical methods is usually the concentration of the eggs in the sample, especially in the case of wastewater samples. A concentration step may not be required in samples of dried feces, e. g. samples collected from urine diverting dry toilets.