Африка антилопасы – gemsbok (Oryx gazella). Құрғақ аймақтарда (Ботсвана, Намибия, ОАР, Зимбабве) тіршілік етеді, шөл жағдайларына бейімделген. Сипаттамасы, түрі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сүтқоректілер түрі
Африкалық антилопа
Species of mammal
the African antelope
Гемсбок (Oryx gazella), немесе Оңтүстік Африка ориксі, Oryx туысына жататын ірі антилопа. Ол Ботсвана, Намибия, Оңтүстік Африка және (кейбір аймақтарында) Зимбабве құрғақ және шөлейтті аймақтарында, негізінен Калахари және Намиб шөлдерінде таралған, оларда тіршілік етуге толыққанды бейімделген. Бұрынғыда кейбір дереккөздер туысқан Шығыс Африка ориксін, немесе бейса ориксін (Oryx beisa) түршесі деп жіктеген.
The gemsbok (Oryx gazella), or South African oryx, is a large antelope in the genus Oryx. It is endemic to the dry and barren regions of Botswana, Namibia, South Africa and (parts of) Zimbabwe, mainly inhabiting the Kalahari and Namib Deserts, areas in which it is supremely adapted for survival. Previously, some sources classified the related East African oryx, or beisa oryx (Oryx beisa), as a subspecies.
Атауы
Gemsbok атауы африкаанс тілінен келген, ол өзі голланд тілінен алынған, "еркек шамыз" деген мағынаны білдіреді, яғни gems ("шамыз") + bok ("буқа, еркек ешкі") деген сөздерден құралған. Голланд тіліндегі gems сөзі неміс тіліндегі Gämse ("шамыз") сөзінен шыққан. Сыртқы пішіндегі кейбір ұқсастықтар (әсіресе бет пішіні) байқалғанымен, шамыз бен орикс жақын туыс емес. Ағылшын тілінде оны әдетте "/ɡɛmzˌbɒk/" деп айтады.
The name gemsbok is from Afrikaans, which itself is from the Dutch word of the same spelling, meaning "male chamois", composed of gems (“chamois”) + bok (“buck, male goat”). The Dutch gems is further from German Gämse ("chamois"). Although some superficial similarities in appearance (especially in the facial pattern) are noticed, the chamois and the oryx are not closely related. The usual pronunciation in English is '/ɡ//ɛ//m//z//b//ɒ//k/.
Сипаттама
Гемсбок – ашық күймелгі-қоңыр түсті, ал артқы жағында, қырының төменгі бөлігінде ашық дақтар болады. Олардың құйрықтары ұзын және қара түсті. Қара жолақ, иекке дейін, мойынның төменгі жиегінен басталып, иық пен аяқтың қосылған жері арқылы, әр жақтың төменгі қабырғасы бойымен артқы аяқтың қара бөлігіне дейін созылады. Олардың мықты мойындары мен иықтары бар, ал аяқтарының алдыңғы жағында ақ "жолақтары" және алдыңғы екі аяғында қара дақтары бар. Екі жыныстың да ұзын, түзу мүйіздері болады. Шығыс Африка ориксімен салыстырғанда, құйрығының табанында қара дақ болмайды, аяқтарында қара түс аз (артқы аяқтарында мүлде жоқ) және төменгі қабырғаларында қара түс сирек кездеседі. Өте сирек кездесетін түс өзгерісі – "алтын орикс", онда гемсбоктың қара белгілері күңгірттеліп, алтын түс сияқты көрінеді. Гемсбок – Орикс туысының ең ірі түрі. Олардың иық биіктігі шамамен құрайды. Дене ұзындығы -тен , ал құйрығының ұзындығы -қа дейін жетеді. Еркек гемсбоктың салмағы -ге дейін, ал ана гемсбоктың салмағы -ке дейін жетеді.
Gemsbok are light taupe to tan in color, with lighter patches toward the bottom rear of the rump. Their tails are long and black in color. A blackish stripe extends from the chin down the lower edge of the neck, through the juncture of the shoulder and leg along the lower flank of each side to the blackish section of the rear leg. They have muscular necks and shoulders, and their legs have white 'socks' with a black patch on the front of both the front legs, and both sexes have long, straight horns. Comparably, the East African oryx lacks a dark patch at the base of the tail, has less black on the legs (none on the hindlegs), and less black on the lower flanks. One very rare color morph is the "golden oryx", in which the gemsbok's black markings are muted and appear to be golden. Gemsbok are the largest species in the genus Oryx. They stand about at the shoulder. The body length can vary from and the tail measures Male gemsbok can weigh between , while females weigh .
Мүйіздер
Гемсбоктар әдемі мүйіздері үшін кеңінен аңшылыққа түседі, олардың орташа ұзындығы шамамен бірдей болады. Алыстан қарағанда, аталық пен аналық арасындағы жалғыз көзге көрінетін айырмашылық - мүйіздері, сондықтан көптеген аңшылар жыл сайын аналықтарды аталықтар деп жаңылысады. Аталықтардың мүйіздері негізінен қалың және ірі болады. Аналықтардың мүйіздері сәл ұзын және жіңішке келеді. Аналық гемсбоктар мүйіздерін жыртқыштардан өзін және балаларын қорғау үшін пайдаланады, ал аталықтары негізінен өз аумағын басқа аталықтардан қорғау үшін қолданады. Гемсбок – аналық мүйізі кейде аталық мүйізінен де құндырақ саналатын сирек антилопа түрлерінің бірі. Гемсбок мүйізінен табиғи труба жасауға болады және кейбір мамандардың пікірінше, оны шофар ретінде де қолдануға болады.
Gemsbok are widely hunted for their spectacular horns that average in length. From a distance, the only outward difference between males and females is their horns, and many hunters mistake females for males each year. In males horns tend to be thicker with larger bases. Females have slightly longer, thinner horns. Female gemsbok use their horns to defend themselves and their offspring from predators, while males primarily use their horns to defend their territories from other males. Gemsbok are one of the few antelope species where female trophies are sometimes more desirable than male ones. A gemsbok horn can be fashioned into a natural trumpet and, according to some authorities, can be used as a shofar.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Гемсбок Африканың оңтүстік-батысындағы құрғақ және жартылай құрғақ бұталы жерлерде, әсіресе Намиб және Калахари шөлдері маңында, Ботсвана, Зимбабве, Намибия, Оңтүстік Африка және бұрынғы Анголада (қазірде жойылған деп есептеледі) таралған.
Gemsbok are found in arid and semi arid bushlands in southwestern Africa, especially around the Namib and Kalahari deserts, in Botswana, Zimbabwe, Namibia, South Africa and formerly Angola (where they are considered extirpated).
Көбею
Гемсбок көп әйел алатын жануар. Бір аталық үйірдегі дайын аналықтармен жұптасады. Аталық өзінің аумағына аралас немесе балалы үйірлерді жинап, аналықтарға жұптасуға эксклюзивті мүмкіндік алады. Гемсбоктың белгілі бір көбейту маусымы жоқ, бірақ аналықтар арасындағы репродуктивтік үйлесімділікке байланысты, бір үйірдегі жас төлдер шамамен бір жаста болады. Жүкті аналықтар бала туғанға дейін үйірден бөлініп кетеді. Жүктілік мерзімі 270 күнге созылады және аналар 1-2 төл туады. Төл туылғаннан кейін 6 аптаға дейін жасырынып өмір сүреді, содан кейін анасы мен төлі үйірге қайта қосылады. Төл 3,5 айлық шағында емшектен айырылады, 4,5 айлық шағында тәуелсіз болады және екі жыныста да 1,5-2 жылда жыныстық жағынан жетіледі. 1969 жылдан 1977 жылға дейін 93 дана босатылды, қазіргі кездегі саны шамамен 3000 жеке тұлғаға жетеді деп есептеледі. Олар Туллароса алқабынан батысқа және солтүстік-батысқа қарай біртіндеп кеңейіп, қазір белгісіз саны Сан-Андрес ұлттық жануарлар қорығында, Жорнада биосфералық қорығында, сондай-ақ Кабалло тауларының шығысындағы ішкі ағысты су алаптарында, әсіресе олар Юфамның солтүстігіндегі Жорнада дель Муерто жолымен кесіп өтетін жерлерде орналасқан.
The gemsbok is polygynous, with one resident male mating with the receptive females in the herd. The male is known to secure exclusive mating access to the females by attempting to herd mixed or nursery herds onto his territory. The gemsbok has no specified breeding season, but the young in a given herd tend to be of a similar age due to reproductive synchrony between females. Pregnant females leave the herd before giving birth. The gestation period lasts 270 days and mothers give birth to 1–2 offspring. The calf remains hidden 6 weeks after birth, after which mother and calf rejoin the herd. The calf is weaned at 3 1/2 months, becomes independent at 4 1/2 months, and achieves sexual maturity at 1 1/2–2 years in both sexes. Ninety three were released from 1969 to 1977, with the current population estimated to be around 3,000 individuals. Gradually expanding their range from Tularosa Basin towards the west and northwest, an unknown number of animals are now also established in the San Andres National Wildlife Refuge, the Jornada Biosphere Reserve as well as the endorheic drainage basins east of Caballo Mountains, especially where these are traversed by the Jornada del Muerto trail north of Upham.
Мүмкін инвазивтілік
Гемсбоктың табиғи биологиясы оларды Нью-Мексикодағы басып кіретін түрге айналдыру мүмкіндігін тудырады. Олар жыл бойы көбейе алатындықтан, ауыстырылған популяция табиғи жаратушыларының болмауында да жақсы өркендейді, мысалы, арыстан (Panthera leo), дақты гиена (Crocuta crocuta), гепард (Acinonyx jubatus) және барыс (Panthera pardus). Бұзауларды есептемегенде, орикс койот (Canis latrans) және көптеген басқа да ірі американдық шөлдік жыртқыштар үшін тым ірі, себебі ягуар (Panthera onca) штаттан көбінесе жойылған, ал қайта қоныстандырылған мексикалық қасқырдың (Canis lupus baileyi) саны өте аз (және барлық белгілі мексикалық қасқыр популяциялары 100 шақырымнан астам қашықтықта орналасқан). Сондықтан, бұл түрді реттелген аң ауру арқылы басқару жүзеге асырылады. Дегенмен, Солтүстік Америкада гемсбокты тұрақты түрде аулайтын жалғыз жаратушы – пума (Puma concolor); тек бір аңшы 29 гемсбокты аулаған, бұл түрлер тіркелген өлтірулердің 58% құрайды (көбінесе жаңа туған балалар, бірақ кейбір ересектердің де өлтірілгені белгілі).
The inherent biology of gemsbok makes them a potential invasive species in New Mexico. As they are capable of year round breeding, the transplanted population thrives in the absence of their natural predators, such as the lion (Panthera leo), spotted hyena (Crocuta crocuta), cheetah (Acinonyx jubatus) and leopard (Panthera pardus). Except for calves, the oryx is too large to be preyed on by the coyote (Canis latrans) and most other major American desert carnivores, since the jaguar (Panthera onca) is mostly extirpated from the state, and the reintroduced Mexican wolf (Canis lupus baileyi) is too low in population numbers (and all known Mexican wolf populations are over 100 miles away). The species is therefore primarily managed by regulated hunting. However, the only North American predator that regularly takes gemsbok is the cougar (Puma concolor); for only one individual, 29 gemsbok were hunted, with the species making up 58% of recorded kills (most consisting of newborns, but some adults were also known to have been killed).
Адам үшін маңызы
Намибия мемлекетінің елтаңбасында гемсбок суреті бейнеленген, және осы түрдің қазіргі саны 373 000 жеке тұлғаға жуық деп есептеледі. Оранжемунд қаласында гемсбоктар көшелерде еркін жүріп, қаланың өсімдіктерінен пайдаланады, мысалы, саябақтардағы шөптер, жолдың орталық бөлігіндегі жасыл жемдер және көптеген ағаштардың төменгі бұтақтарын жейді.
The gemsbok is depicted on the coat of arms of Namibia, where the current population of the species is estimated at 373,000 individuals. In the town of Oranjemund, resident gemsbok wander freely around the streets, taking advantage of the vegetation in the town, such as the grass in parks, road medians, and browsing on low branches of the many trees.