Кіріспе

Үш австриялық-голландиялық келісімдер сериясы (1709–1715)

Кедергі келісімдері (Barrièretraktaat/Barrièreverdrag;) – 1709 және 1715 жылдар аралығында қол қойылған және ратификацияланған келісімдер сериясы. Бұл келісімдер Нидерланд Республикасы мен Франция арасында буферлік аймақ құрып, голландтарға Оңтүстік Нидерландтағы, испан немесе австриялықтар билеген бірқатар бекіністерді басып алуға мүмкіндік берді. 1781 жылы Австрия осы келісімдерді жойды.

Өмірбаян

1672 жылдан 1697 жылға дейін Франциямен болған соғыстар Нидерланд Республикасының испандық Нидерланды арқылы шабуылға осалдығын көрсетті, бұл Нидерландының жазық даласында тиімді бекіністерді қалай жобалау және қайда орналастыру керектігі туралы пікірталас тудырды. Нәтижесінде стратегиялық тереңдік үшін алдыңғы қатардағы қорғаныс немесе испандық Нидерландыдағы «Кедергі бекіністері» тұжырымдамасы пайда болды. Ешбір бекінілген қала шексіз уақыт бойы тұруға шамасы келмейтіні қабылданды. 1672 жылы республика француздардың Маастрихт сияқты маңызды бекіністерді басып алу жылдамдығынан құтыла алмай жаздады, және оны тек су тасқыны құтқарып қалды. «Кедергінің» мақсаты – голландтарға үлкен тұрақты армия шығындарына бармай, қорғанысын нығайтуға уақыт беру үшін шабуылдаушы әскерді баяулату болды. 1697 жылғы Рисвик шартынан кейін испандық Нидерландының губернаторы Бавариялық Максимилиан голландтарға Намур және Мон қалаларын қоса алғанда, сегіз қалаға гарнизон орналастыруға рұқсат берді. Бірақ 1701 жылдың ақпан айында француздар оларды жылдам басып алды. Испан мұрагерлік соғысы кезінде «Кедергіні» қайта құру – голландтардың басты мақсаты болды және Ұлы Одақты реформалаған Гаага шартының (1701) 5-бабында нақтыланды. «Кедергінің» экономикалық маңызы да болды, себебі 1648 жылғы Мюнстер бейбіт шарты голландтарға Шельда өзеніне монополия берді және оның аумағы туралы, әсіресе Ұлыбританиямен пікірталас тудырды. Шельданың уақыты Еуропаның импорт және экспорт тасымалы үшін маңызды нүкте болды. Оны бақылау құнды коммерциялық актив болды және Амстердам саудагерлеріне саудадағы бәсекелес Антверпеннің саудасын күрт әлсіретуге мүмкіндік берді.

Бірінші келісім (1709)

Бірінші шарт 1709 жылғы 29 қазанда Ұлыбритания мен Штаттар Генералдары арасында қол қойылды және негізінен Нидерландыны Испания мұрагерлік соғысына қатыстыру қажеттілігімен туындады. Голландияның протестанттық мұрагерлікке қолдау көрсетуі және соғысты жалғастыруға міндеттенуіне жауап ретінде Ұлыбритания "Кедергі" шартына келісті, бұл голландиялықтарға Испаниялық Нидерландыны тұрақты түрде бақылауға беруге мүмкіндік берді. Оған Ньюпор, Ипр, Менен, Лилль, Турне, Валенсиен, Маубеж, Шарлеруа және Намюр қалалары кірді. Бұл шарттар британдық коммерциялық мүдделер үшін тым жомарт деп есептелді, себебі олар потенциалдық шабуыл жолдарын тоқтатудың орнына, Шелда өзені бойындағы сауданы бақылайтын Дендермонде және Гент сияқты Солтүстік Фландриядағы порттарды қамтыды.

Екінші келісім (1713)

1710 жылғы британдық жалпы сайлауда қолданыстағы виг үкіметі тори әкімшілігімен ауыстырылды, оның көп бөлігін ықпалды Лондон қаласы, саудагерлердің цехы қолдады. Британдық коммерциялық қол жеткізуді одан да қорғау және Остенд пен Дендермонде қалаларын тізімнен шығару талаптары болды. 1713 жылдың 29 қаңтарында түзетілген нұсқаға қол қойылды, ол кедергілі бекіністердің санын 15-ке дейін азайтты; Ұлыбритания Испан Нидерландысының болашақ билеушісінен осы шарттарды орындауға келісім берді.

Үшінші келісім (1715)

Үшінші және соңғы келісім Австрия мен Франция арасындағы 1714 жылғы Раштат келісімінде қамтылған шарттарды бекітті, Австриялық Нидерландыда орналасқан 30 000-35 000 сарбаздан тұратын тұрақты австро-голландиялық әскери күшін құру арқылы. Голландия шығындардың 40 пайызын, ал Австрия қалған 60 пайызын және кедергіні және оның жетіге дейін азайтылған гарнизондарын сақтау үшін біржолғы қосымша төлемді жүзеге асырады, оның ішінде Дендермондтағы аралас гарнизон да болды. Келісім сонымен қатар Схельдт өзені бойынша 1648 жылғы Мюнстер келісімін жаңартты, бірақ голландиялық және британдық саудаға "тең мүмкіндіктер" берді. Келісім 1715 жылдың 15 қарашасында қол қойылды және 1716 жылдың 30 және 31 қаңтарындағы екі австриялық-голландиялық келісімдермен толықтырылды.

Салдары

Нидерланд Республикасы 1713 жылы дерлік банкрот күйінде соғысты аяқтады, бірақ голландтардың мақсатына қол жеткізілді. Барьердің мақсаты – Еуропадағы бейбітшілікке негіз салу, күштер тепе-теңдігін сақтап тұру және Австрия, Ұлыбритания мен Нидерланд Республикасы арасындағы одақты нығайту болатын. Оның орталық ролі 1713 жылдан кейін Нидерланд Республикасына еуропалық саясатқа қатысуға мүмкіндік берді. Замандастары оны жақсы бағалағанмен, кейін тарихшылар Барьердің қамқорлығы көрінеу ғана болғанын айтты. Австриялықтар бақыламайтын бекіністер үшін төлеуге құштар болмады, ал бекіністер Австрия мұрагерлік соғысы кезінде Францияға түсті. Дегенмен, барлық заманауи тарихшылар да оны тиімсіз деп есептемейді. Wijn және Van Nimwegen сияқты тарихшылар француздардың Австрия мұрагерлік соғысы кезінде Барьердің барлық бекіністерін жаулап алу үшін 3 жылдық науқан жүргізгенін, ал Барьердің мақсаты – голландтарға өздерінің шекараларын жұмылдыруға және нығайтуға жеткілікті уақыт беру болғанын атап көрсетеді. Олардың сөзіне қарағанда, Нидерланд Республикасында ешкім Барьердің өзі француз әскерлерін тоқтата алады деп ойламаған. Алайда, бұл бекіністер голландтардың қорғаныс жүйесінің бір бөлігі ғана болды; саяси және дипломатиялық келісімдер маңыздырақ болды, әсіресе Ұлыбритания Солтүстік Фландриядағы Остенд сияқты маңызды порттарды жаулап алуға қарсы күштерге мүмкіндік бермеуі керек еді. Ұлыбританияның келісімге кепілдік беруге және кез келген басқыншыға қарсы голландтарға әскери қолдау көрсетуге келісімі, ақырында Барьерден гөрі тиімдірек болды. 1756 жылы Австрия Франциямен одақтасқаннан кейін, француз қауіп-қатері Австрия Нидерландынан жоғалып, Барьердің маңызы болмады. 1781 жылы император Жозеф II бұл келісімді күштен шығарды. Француз революциялық соғыстары кезінде француз әскерлері Нидерланд Республикасына басып кіріп, Батавия Республикасын құрды. Нидерланды шамамен екі он жыл бойы Францияның тікелей немесе жанама бақылауында болды. 1815 жылы Наполеон жеңілгеннен кейін Нидерланды бұрынғы Австрия Нидерландымен және Лиеж князьдік епископтығымен бірігіп, Нидерланды Біріккен Корольдігін құрды. Жаңа Нидерланды-Франция шекарасында Веллингтон герцогының қадағалауымен күшейтілген және күрделі Барьер салынды, бұл бағдарлама 1820 жылға қарай көбінесе аяқталды, бірақ бекіністер 1830 жылы Бельгия тәуелсіздік алғаннан кейін Бельгияның құрамына кірді.