Кіріспе

Қараваджоның суреті

"Қасиетті Матайдың шақырылуы" – Караваджоның майлы суреті, ол Иса Мәсіхтің салық жинаушы Матайды оның ізбасарларының қатарына шақырған сәтін бейнелейді. Бұл картина 1599–1600 жылдары Римдегі француз қауымының шіркеуі – Сан-Луиджи-деи-Франчезидегі Контарелли капелласы үшін аяқталды және қазірге дейін сол жерде тоқталып тұр. Ол Караваджоның Матай туралы тағы екі картинасымен бірге ілінген: "Қасиетті Матайдың шейіт болуы" (шақырылу картинасымен шамамен бір уақытта салынған) және "Қасиетті Матайдың рухани шабыты" (1602).

Комиссия

Он жылдан астам бұрын кардинал Маттье Коинтерел (итальян тілінде Маттео Контарелли) өзінің өсиетімен өзінің есімімен аталған қасиетті Матфейге байланысты тақырыптарда безендірілген шіркеуді салу үшін қаражат және нақты нұсқаулар қалдырған. Шіркеудің күмбезі кеш маньеризм стиліндегі суретші Джузеппе Чезаридің фрескаларымен безендірілген, ол Караваджоның бұрынғы жұмыс берушісі және сол кезде Римдегі ең танымал суретшілердің бірі болған. Бірақ Чезари патшалық және паптық тапсырыстармен айналыса бастағанда, Караваджоның меценаты және Киелі Петірдің фабрикасының (Ватикан шіркеу мүліктері жөніндегі кеңсесі) префекті кардинал Франческо Дель Монте, Караваджоға алғашқы ірі шіркеу тапсырысын және көптеген адамдар бейнеленген алғашқы суретін алуға көмектесті. Караваджоның "Қасиетті Матфейді шақыруы" картинасы "Қасиетті Матфейдің шейіттігі" картинасының қарама-қарсы тұрады. Шейіттік картинасы, әдетте, бірінші басталған, ал шақыру картинасы бірінші аяқталған деп хабарланған. Бұл екі жаққа орналасқан суреттерге – "Шақыру" және "Шейіттік" – 1599 жылдың шілдесінде тапсырыс берілді, ал соңғы төлем 1600 жылдың шілдесінде жасалды. Екеуінің арасында, алтарьда, "Қасиетті Матфейге шабыт" (1602) картинасы орналасқан.

Мақсаты

Бұл суретте Матай Ілтебісіндегі оқиға бейнеленген (Матай 9:9): "Иса Матай есімді бір адамды кеден үйінде отырғанын көріп, оған: "Маған ер!" деді. Матай орнынан тұрып, Оның соңынан ерді". Қараваджо салық жинаушы Матайды төрт ер адаммен бірге дастарқан басында отырған күйінде бейнелейді. Иса Мәсіх және Әулие Петір бөлмеге кірді, ал Иса Матайға нұсқаумен қарап тұр. Дастарқанда отырған адамдардың беттері Иса Мәсіхке қарап, жарықпен шағылысады. Бұл – рухани ояну мен сенімге қайта оралу сәтінің бейнесі, мұндай көріністерді барокко дәуіріндегі көптеген суретшілер, әсіресе Қараваджо, суреттеуге ұмтылған.

Матай кім екенін анықтау

Суретте кімнің Матай екені туралы әртүрлі пікірлер бар, себебі үстел басындағы сақалды адамның таңғалуын екі түрлі жолмен түсіндіруге болады. "Шақыру" туралы жазған көптеген авторлар Матайды сақалды адам деп санайды және ол Мәсіхтің шақыруына жауап ретінде "Мен бе?" деп сұрағандай, өзіне нұсқап отыр деп есептейді. Бұл теория осы сериядағы тағы екі туындыны – "Матайға шабыт" және "Матайдың шейіттігін" қарастырғанда нығая түседі. Сақалды адам, Матайдың бейнесінде, барлық үш жұмыста да кездеседі, ал ол "Шабыт" және "Шейіттік" туындыларында Матай рөлін нақты сомдайды. Бірақ соңғы түсіндірмелерде сақалды адамның үстелдің соңында отырған, басын салған жас адамға нұсқап отырғаны айтылады. Осы түсінікте сақалды адам Мәсіхтің шақыруына жауап ретінде "Оны ма?" деп сұрайды, ал картина Матай Мәсіхті көру үшін басын көтеруге дайын тұрған сәтті бейнелейді. Тағы да бірқатар авторлар бұл суретті әдейі түсініксіз деп сипаттайды.

Мәсіхтің кім екені

Кейбір ғалымдар Исаны Жаңа Өсиетте "Соңғы Адам" немесе "Екінші Адам" деп аталғанын болжайды. Бұл Исаның Матайға қарай созылған қолында көрініс береді. Бұл, Микеланджелоның "Адамның жаратылуы" атты туындысындағы Адамның қолының шағылысқан бейнесі сияқты. Жаңа Өсиетте Иса мен Адамды тікелей салыстыру екі рет айтылады. Римдіктерге жолданған хатта 5:12–21 аяттарда Пауыл: "Бір адамның бағынбауы арқылы көптеген адамдар күнәкар болғандай, солайша бір адамның бағынуы арқылы көптеген адамдар тура болады" (Римдіктерге 5:19, NIV) дейді. 1 Коринфтіктерге жолданған хатта 15:22 аятта Пауыл: "Адамда барлығы өлгендей, Мәсіхте барлығы тірілтіледі", – деп, ал 45-аятта Исаны "соңғы/толық/тікелей Адам" деп атайды.

Стиль

Маньеристтердің көптеген картиналарынан айырмашылығы, осы суреттің айқын түсінікті болуы оның зор танымалдығына себеп болды. Дегенмен, Мәсіхтің қолы Сикстин капелласындағы Адамның қолымен сабақтас; шіркеу Мәсіхті Екінші Адам деп есептеген. Бірақ бірінші Адамға өмір сыйланғаннан өзгеше, Мәсіх өмір сыйлайтын жаратушы, Леуиді Матай ретінде жаңа өмірге шақырады.

Жауаптар

Папа Франциск жас кезінде Сан-Луиджиге осы суретті тамашалау үшін жиі баратындығын айтты. Мәсіхтің созылған қолы мен Матайдың жауабына сілтеме жасай келген Франциск: "Бұл менмін, Иеміздің назарына іліккен күнәкар", - деді.