Кіріспе

Астерикс және Ұлы Кроссинг – Рене Госсиньни (әңгімелер авторы) мен Альберт Удерзо (суреттер авторы) жазған «Астерикс» комикстер сериясының жиырма екінші кітабы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

"Unhygienix" компаниясының жаңа балық қоры таусылды. Оның балықтарын Лутециядан (қазіргі Париж) тасымалдау қажет болғандықтан, келесі балық партиясы келгенше біраз уақыт күтуге тура келеді. Бірақ Гетефикс күте алмайтынын айтады, себебі оған әзірлемесі үшін балық керек. Астерикс пен Обеликс балық аулауға барып, мәселені шешуге белсенді түрде көмектеседі. Олар дауылға тап болып, жолдан адасып қалады, бірақ Обеликс алаңдағанына қарамастан, әлемнің шетіне жетпейді. Оның орнына, қарақшылармен қысқаша кездескеннен кейін, олар "гобблер" (түркия далалық құсы), аюлар және ерекше бет суреттері бар "римдіктер" (үндістер) мекендейтін аралға (оқырман Манхэттен аралы деп болжайды) жетеді. Ұзақ уақыт өтпей, олар "римдіктердің" құрметіне ие болады, бірақ "жүздік командир" Обеликске өзінің тоқ сымбатты қызының күйеуі ретінде таңдағаннан кейін кетіп қалуға шешім қабылдайды. Олар кішкентай аралға (оқырман бұл – "Еркіндік аралы" деп ойлайды) барады. Кеме келе жатқанын көрген Астерикс, оны шақыру үшін отты шам мен кітапты ұстап, тас үйіндісіне шығады. Кеменің экипажы – уақытынан бұрын келген викингтер (Herendethelessen, Steptøånssen, Nøgøødreåssen, Håråldwilssen, Irmgard, Firegård және олардың Ұлы Даниясы, Huntingseåssen) – Колумбияға дейінгі мұхиттық байланыс жасаған және галлдарды, жергілікті тұрғындар деп ойлап, Еуропадан тыс континенттердің бар екенін дәлелдеу үшін өздерінің отанына алып кетеді. Галлдар үйлеріне қайтуға құштар, ал викингтер жаңа әлем туралы әңгімелерін дәлелдеуге асыққандықтан, олар викингтердің отанына Еуропаға саяхат жасайды. Викингтердің басшысы Эдиускомпарисен оларды қарсы алады және галлдарды көргенге дейін олардың әңгімелеріне күмәнмен қарайды. Олар той ұйымдастырып, кейін "туған халықты" құрбандыққа шалуға тырысады, бұл басқа викингтердің наразылығын тудырады ("Неге? Олар ештеңе жасаған жоқ!"). Бұл орындалмас бұрын, галли және норвег тілдерін түсінетін Catastrofix атты галли тұтқын Ødiuscomparissen-нің Herendethelessen-ді жалғаншы деп күдіктенуіне себеп болады, бұл Herendethelessen жаңа әлемге емес, Галияға кеткен деген болжаммен викингтер арасында төбелес тудырады. Осы уақытта галлдар қашып үлгереді. Бұл қашу олардың бастапқы мақсатына көмектеседі, өйткені Catastrofix балықшы, сондықтан ол әзірлеме үшін балықтарды ала алады. Бірақ Unhygenix өзінің тауарын иісі үшін артық бағалайды, бұл оның өнімінің неліктен осыншалықты сезімтал тақырып екенін түсіндіреді.

Комментарийлер

Астерикс пен Обеликс түйеқұсты тауып, оны жеуге шешімдейді. Астерикс оның дәмді екенін айтады, бірақ Обеликс оны басқа тағаммен толтыру жақсырақ екенін ескертеді. Бұл – американдық отбасылар дәстүрлі түрде шүкіршілік күніне толтырылған түйеқұс жейтін мерекеге сілтеме. 21-бетте Астерикс елді «Жаңа әлем» деп атайды, бұл 16 ғасырдағы Американы ашқандардың лақап аты. Ол сондай-ақ бұл жерде барлық нәрсе мүмкін екенін мәлімдейді. Астерикс іс жүзінде қауіп-қатер туралы айтып отыр, бірақ авторлар бұл сөздерді американдық арманға сілтеме ретінде жазды. Обеликс шабуылдаған үндістердің біреуін ұрып, жауынгер алғашқыда американдық стильдегі бүркіттерді көреді; екінші рет ол жұлдыздар мен жолақтардан құралған жұлдыздарды көреді; үшінші рет ол АҚШ Әуе күштерінің белгісін еске түсіретін жұлдыздарды көреді. 29-бетте Обеликс осылай болса, ол салқын иттің етін жемейтінін айтады. Бұл хот-догтарға сілтеме. Астерикс жақын маңдағы викинг кемесінің назарын аудару үшін шамды ұстау идеясы «Еркіндік мүсініне» (Франциядан сыйлық) сілтеме жасайды. Обеликс бастапқыда күмәнмен қарайды, бірақ Астерикс оған егер олар бұл жоспарды орындамаса, ол үнді басшысының қызына үйленуге мәжбүр болатынын еске салғанда, Обеликс қорқып, «Мен өз бостандығымды бағалаймын» дейді, бұл «Еркіндік мүсініне» тағы бір сілтеме. Викингтер Колумбтан бірнеше ғасыр бұрын Америкаға келген деген ой сол кезде кең таралған және қазір факт ретінде қарастырылады. Алайда, викингтер Америкаға біздің заманымыздың 1000 жылы шамасында, яғни Астерикс оқиғасы орын алғаннан кейін шамамен мың жылдан кейін келген. Викингтер Америка жеріне аяқ басқанда, Херендетелсен Нил Армстронгтың әйгілі сөзін қайталайды: «Бұл адам үшін кішкентай қадам, адамзат үшін үлкен серпіліс», – деп, бұл сөз оған келгенін айтады. Обеликс ұстап алған үнді скауты оның басшысына болған оқиғаны физикалық қимылдармен баяндағанда, бұл олардың қол тілі арқылы байланысқан түрлі тайпаларына сілтеме болуы мүмкін. Астерикс пен Обеликс үнді тайпасымен құшақ жарысқан түні, соңғысы басшыдан олардың кешкі асы ит еті екенін білді, бұл кейбір тайпалардың оны деликатес ретінде қарастырғанына сілтеме болуы мүмкін. Француз тіліндегі түпнұсқада 32-бетте Обеликс далада жүргенде бір-екі нәрсе үйренгенін айтады және «иә!» сөзін қолданады. Бұл – американдық батыста орын алған және бас кейіпкері осы сөзді жиі қолданған «Lucky Luke» комикс сериясына сілтеме. Ағылшын тіліндегі аудармада бұл «Мен осы аймақта бір-екі нәрсе үйрендім» деп аударылған. 36-бетте викингтер Астерикс пен Обеликске 15-17 ғасырлардағы еуропалық қоныс салушылардың Америкадағы жергілікті тайпаларға сыйлаған бұрандаларын ұсынады. Бұл оқиғадағы викингтердің ұлты – даниялық, ал «Астерикс пен норманндардағы» викингтер норман ретінде бейнеленген, бұл жалпы термин. Мұны бірнеше сілтемеден анық көруге болады: Уильям Шекспирдің Даниялық ханзада Гамлет туралы пьесасына бірнеше сілтеме бар. Одиускомпарсен бірде бас сүйегін ұстап тұрып: «Мемлекетте бірдеңе шіріген» дейді. Пьесада Марцелл кейіпкері «Дания мемлекетінде бірдеңе шіріген» деп мәлімдейді, ал Гамлет балалық шақтағы досы Йориктің бас сүйегін ұстап, өлім туралы монолог жасайды. Комикстің соңында Херендетелсен өзінің барлығын ашқан ба, жоқ па деп ойлайды және Гамлеттің сөзін келтіріп: «Болу немесе болмау – сұрақ осы» дейді. Викингтердің ауылы көрінгенде, Херендетелсен командасына құрметпен қарсы алуға дайын болуды бұйырады, бірақ оларды ашулы дауыс қарсы алады. Стептонсен бұл олардың қорқынышты басшысы Одиускомпарсисен екенін айтады, ал Херендетелсен бұл әрине, теңіз қызы емес екенін мәлімдейді – бұл Дания астанасы Копенгаген портындағы Кішкентай теңіз қызының мүсініне сілтеме. Херендетелсеннің иті – Хантингсеассен – үлкен даниялық. Викингтердің сөйлеуінде псевдо-даниялық орфография қолданылады (барлық «О» әріптері «Ø» әрпімен, ал барлық «А» әріптері «Å» әрпімен алмастырылған). Норвегиялық нұсқада Херендетелсеннің есімін тарихи Лейв Эриксонның есімімен атау арқылы кейбір даниялық сілтемелерден аулақ болды, оның әкесінің қызыл шашын еске түсірді. Осылайша, норвегиялық оқырман викингтер ауылын инстинктивті түрде Исландияға немесе мүмкін Гренландияға орналастырады. Ағылшын тіліндегі аудармада саяхатта болған викингтің аты – Харальдвилсен, өйткені ағылшын аудармашылары оның сыртқы келбеті Гарольд Уилсонға ұқсас деп ойлаған.

Фильмге бейімделу

1994 жылы шыққан «Астерикс Американы жаулап алады» анимациялық фильмі, Астерикс дауысы Крейг Чарльз, ал Обеликс дауысы Говард Лью Льюис болса, осы кітап негізінде жасалған. Кітап пен фильм арасындағы ең басты айырмашылық – фильмде Гетафикс Астерикспен бірге Америкаға барады, себебі римдіктер оны әлем шетінен лақтырып, құтылуға тырысқан болатын, сондай-ақ фильмде викингтер жоқ.

Қабылдау

Кітап Goodreads сайтында 4,04 рейтингке ие.