Кіріспе

Астерикс және Цезарь сыйы – Рене Госсиньнидің (әңгімелер авторы) және Альберт Удерзоның (суреттер авторы) «Астерикс» комикс сериясының жиырма бірінші кітабы. Бұл кітапқа дейін «Астерикс» оқиғалары алғаш рет «Pilote» журналында бөлім-бөлім жарияланбаған тұңғыш шығарма болды.

Қысқаша мазмұны

Рим армиясында жиырма жыл қызмет еткен ардагер легионерлер Тременсделирий мен Эганлет таңертең өздерінің honesta missio (лат. Құрметті босату) күтеді, бірақ сол түні мас Тременсделирий Юлий Цезарьды қорлайды және тұтқындалады. Кейін Цезарь Тременсделиридің апатынан хабар алып, оған бір әзіл ойнатуды шешеді. Цезарь Тременсделириске "арнайы сыйлық" береді: Астерикстің Арморикадағы ауылы, Галлияның Рим легиондары әлі жаулап алмаған жалғыз аумағы. Тремэнсделириус ішіп-жеуге болмайтын сыйлықтан аз пайда көреді және сыйлықты Араузиодағы қонақүйде шарап пен тамаққа айырбастап, Ортопедикске тиесілі. Ортопедик, оның әйелі Ангина және қызы Грипп ауылға келіп, оның қазірдің өзінде мекенделгенін, ал Цезарь ауылға мүлдем ие емес екенін (сыйлықты құнды емес етіп) көруге ұялады. Баратын жері жоқ Ангина күйеуін Арморикаға саяхаттау үшін қонақ үйін сатқаны үшін сөгіп қояды. Vitalstatistix бұл әңгімені естіп, Orthopaedix-ке жаңа қонақ үй ашу үшін ғимарат ұсынуға шешім қабылдайды. Обеликс Гриппке құмар болады, ал Гериатрикс Ортхопедикске және оның отбасына қарсы, оларды аутсайдерлер ретінде қарайды. Ауыл тұрғындары жаңа қонақүйдің ашылу кешін тамашалайды, бірақ Витальстатикстің әйелі Импедимента мен Ангина ауылдың кімге тиесілі екені туралы дау-дамай бастайды. Одан кейін ұрыс басталып, қонақүй талқандалады. Келесі күні ертеңгісін, жарақат алған Ортопедик өзінің туған қаласы Лутецияға қайтуға дайын, бірақ Ангина Импедиментадан кек алуды қалайды және күйеуінің атынан ауыл басшылығына талап қояды. Vitalstatistix шошынып, Cacofonix-ке ауыл тұрғындарының пікірін сұрауға мүмкіндік береді және Гериатриктен басқа, ауыл тұрғындары шынымен де қамқорлық етпейді, Vitalstatistix кейбір ауыл тұрғындарын ренжітетін бірнеше ескертулер жасамайынша, оларды екінші жаққа жібереді. Саяси жарыс басталады, ал Гериатрикс Витальстатикс әлсіз деп санайды және Басшы үшін өзі тұруға тырысады. Астерикс ішкі қақтығыстар Римге пайда әкелуі мүмкін деп уайымдайды. Осы арада, Тременсделирий ауылға Ортопедикке келіп, соңғы кездесуінен бері ол сәттіліксіз барлық сауда-саттыққа тырысқанын және ол жерін қайтарып алғысы келетінін түсіндіреді, өйткені оған жерді сатуға рұқсат етілмейді. Отбасы қарсылық білдірсе, ол семсерін суырып алады. Астерикс келеді, екеуі ұрысады, Астерикс жеңіске жетеді. Грипп әсер етеді, ал Тременсделирий кек алуға ант беріп, Лаудан Рим лагеріне барады және өзінің ескі досы Эгганлетті жергілікті жүзбасының астында лагерь көмекшісі ретінде қызмет етіп жатқанын табады (ол зейнетке шығуды жайсыз деп тапқандықтан және тағы 20 жылға қол қойды). Оның қолдауымен Тременсделирий жүзбасыдан жерін қайтарып беруін сұрайды. Жүзбасы галдарға қарсы шығуға асықпайды, бірақ ардагерлер оны Цезарьға хабарлаймыз деп қорқытады, ал ол жаңа қарулармен әскери шабуыл жасауға келіседі. Келесі күні Грипп Астерикске өзінің құрметіне ие екенін білдіреді, бұл қызғаныш Обеликске сатқындық сезімін туғызады. Астерикс барлық адамдарға Тременсделириус туралы ескертуге тырысады, бірақ оның ескертуі құлаққа сай емес. Сондықтан Астерикс тергеуді бастайды және римдіктердің қоршау қаруларын дайындап жатқанын біледі. Римдіктер оны көріп, бірақ шабуылдан қорқады, оған кері шегінуге және қашып кетуіне мүмкіндік береді (онымен олармен күресуге арналған сиқырлы дәрісі жоқ). Оның қашып кетуі римдіктерге галдар енді римдіктерге қарсы тұра алмайтынына сенуді және оларды сенімді етеді. Астерикс ауылға оралып, оларды ескертуге тырысады, бірақ бәрі жиналып, Рим катапульттарынан атқан тастар үзілгенге дейін Vitalstatistix пен Orthopaedix арасындағы қоғамдық пікірталасқа куә болады. Витальстатикс Гетафикске сиқырлы ерітінді беруін сұрайды, бірақ друид қарсы шығады, өйткені ол галлдықтармен күресуден қатты ренжіді. Витальстатикс друидтан оның орнына өзінің қарсыласына сиқырлы ерітінді беруін сұрағанда, Гетафикс ақыры оларға көмектесуге келіседі. Ауыл тұрғындары римдіктерді жеңеді, Ортопедикс өзі Тременсделириуспен кездесіп, Цезарьдің сыйлығын Тременсделириустің басына шауып тастайды. Галлиялықтар жеңіске жеткеннен кейін татуласады. Көп сенімді Ортопедик өзінің бұрынғы қарсыласымен достыққа түседі және Ангинаның қарсылығына қарамастан, өзінің басшылығына деген талабын алып тастап, Лутецияға оралуға шешім қабылдайды. Импедимента мен Ангина да дос болады. Обеликс Гриппаның ата-анасымен бірге кететінін қайғырады, бірақ Астерикспен татуласады. Содан кейін ауыл қонақасы береді.

Комментарийлер

Рим әскерлеріне ұзақ жылдар бойы қызмет еткеннен кейін жер беруі тарихи шындық. Tremensdelirius ағылшын тілінде оның маскүнемдігіне байланысты аталған; ал түпнұсқа француз тілінде оның аты Уильям Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» трагедиясының екі басты кейіпкерінің бірі – Ромео Монтегю есімімен Ромеомонтайгюс деп берілген. Екі кейіпкердің арасындағы байланыс айқын емес. Ортопедик Андре Алермнің (9 қыркүйек 1877 – 2 ақпан 1960) карикатурасы ретінде бейнеленген. Гриппті қысқаша «Заза» деп атайды (бұл Zsa Zsa Gabor туралы сілтеме болуы мүмкін), сондықтан Астерикс Тременсделириус үстінен жеңіске жеткенде, оның киіміндегі «Z» әрпін кесіп тастағаны оған арналған деп түсіндіріледі. Бірақ шындығында «Z» әрпі Zorro-ға сілтеме жасайды; оның телесериалы континенттік Еуропада жиі көрсетілді. Астерикс пен қанжармен шайқасқандағы диалогы Сирано де Бержеракқа сілтеме жасайды. (Ағылшын тіліндегі аудармасында Гамлеттегі шешуші қанжармен шайқасқа сілтеме бар.) Витальстатикс пен оның жеңешесі Гомеопатикс «Астерикс пен лавр гүлдері» комиксінің басында және соңында бетпе-бет кездеседі, ал Импедимента олардың «Астерикс пен жақсы көруші» комиксінде серіктестік құруына үміттенді. Ал бұл жерде Витальстатикс Ортопедикпен достық қарым-қатынас орнатады, себебі соңғысы, оның өзі сияқты, Лютецияда заңмен келіспеушіліктер болған. Бұл Витальстатикске ауыл басшылығына үміткердің қарсы шығуының екінші және ауыл халқының қарсылығының бірінші реті. Оған «Астерикс пен құпия қару» комиксіне дейін ешкім қарсылық танытқан жоқ. Бұл галлдардың демократиялық жолмен басшы сайлауының алғашқы мысалы; бірақ мұнда басшының мерзімі шектеулі емес және ол сынға дейін, тіпті өлімге дейін басшылықты сақтайды. Бұл комиксте Астерикс қанжарын қолданатын сирек көріністердің бірі және Какофоникстың комикстің соңында байланбайтын және аузын жаппайтын аз ғана көріністердің бірі. Бұл комикс жалпы саяси науқандарды, әсіресе сайлау науқандарын, және әсіресе 1974 жылғы француз президенттік сайлауын (онда Валери Жискар д’Эстен жеңіске жетті) пародиалайды. Сайлау күні Льюдің мерекесі ретінде белгіленген; бірақ Ортопедик сайлаудан бас тартқаннан кейін сайлау тоқтатылады. Кейбір көріністерде (Витальстатикс қалқанынан құлағаннан кейін) Витальстатикс қалқанына ғашық тауық бар.

Қабылдау

Goodreads сайтында оның рейтингі 5 балдық шкала бойынша 4,10-қа тең.