Кіріспе

Шығыс Азияның дәстүрлі күнтізбелерінің жетінші мерзімі Lìxià ("жаздың басталуы" немесе "жаздың келуі" деп аударылады) – дәстүрлі қытай ай-күн күнтізбесі бойынша 7-ші мерзім, ол жылды 24 мерзімге (節氣) бөледі. Бұл мерзім Күннің 45° аспан бойлығына жеткен кезден басталып, 60° бойлығына жеткенде аяқталады. Lìxià сөзі көбінесе осы кезеңнің бірінші күнін, яғни Күннің дәл 45° аспан бойлығында болатын күнді білдіреді. Григориан күнтізбесі бойынша бұл шамамен 5 мамырға тура келеді, ал Lìxià мерзімі келесі мерзім, Xiaoman, шамамен 21 мамырда басталатын кезде аяқталады. Lìxià қытай мәдениетінде жаздың басталуын көрсетеді. Ежелгі Қытайдың егісшіл қоғамында жаздың маңыздылығына байланысты, бұл күнге аймақтар бойынша әртүрлі мәдени дәстүрлер байланысты. Бірінші пентада: – шырылдақтар сайрауды бастайды. Екінші пентада: – құрттар жер бетіне шығады. Соңғы пентада: – қарбыз өсімдіктері жеміс пішіре бастайды.

Дәстүрлі әдет-ғұрыптар

Ежелгі Ритуалдар кітабына сәйкес, Ликсия күні император жазды қарсы алу үшін Үш герцог министрін, Тоғыз министрді және жоғары лауазымды шенеуніктерді бастап шығып, бұл күнді сыйлықтар мен музыкамен тойлаған. Бұл айда жаздың басталуы тойланады. Осы рәсімге үш күн бұрын Ұлы жазушы Көк ұлына былай деп хабарлайды: «Осындай күні жаз басталады. Маусымның күші отта толыққанды көрінеді». Осыған орай, Көк ұлы өзін тазалауға бел буады. Сол күні ол Үш герцог министрінің, Тоғыз жоғары министрдің және өзінің Ұлы офицерлерінің басшылығымен оңтүстік жаққа жазды қарсы алуға аттанады. Қайтып келген соң сыйлықтар таратылады. Ол феодалдық князьдерге (жер) қосады. Ұлыстар айтылып, сыйлықтар беріледі, барша қуанышпен қарсы алады. Сондай-ақ, музыка басшысына рәсімдер мен музыканы бірге үйретуді тапсырады. Ұлы бейбітшілік сақтаушыға есімдері белгілі адамдарды ұсынуға, лайықтылар мен жақсыларға еркін мүмкіндік беруге және биік бойлы, денелі жандарды ілгерілетуге бұйрық беріледі. Оның шен беруі мен жалақысы (адамның) мәртебесіне сай болуы керек. Ликсия дәстүрлерінің көптегені тағамға байланысты. Кейбір дәстүрлер көршілік қарым-қатынасты көрсетеді, соның ішінде дәстүрлі Ликсия тағамы – «жеті үйдің қамыры». Дәстүр бойынша, адамдар көршілерінен күріш сұрап, оны түрлі-түсті бұршақтар мен қоңыр қант қосып, күріш қамырына айналдырып, отбасы, достары мен көршілерімен бөліседі. Тағы бір дәстүр – адамдарды таразыға тарту, бұл ежелгі Қытайда, қазіргі заманғы таразылар пайда болғанға дейін қолданылған күрделі рәсім. Бұл дәстүр әсіресе балалардың арасында танымал. Янгцзы өзенінің оңтүстігінде бұл жаңбырлы маусымның басталуын білдіреді. Кейбір аймақтарда бұл көктемгі шай жинау маусымының аяқталуын көрсетеді. Тарихи деректерге сәйкес, адамдар Ликсия күні жануарлардың дыбыстарын тыңдап, жылдың ауа райын болжаған. «Жоу кітабында» айтылған сенім бойынша, егер Ликсия күні жұмырқалар (ал кейбір түсіндірмелерде бақалар) дауыс шығармаса, онда жыл су тасқынының қаупі бар, өте жаңбырлы болады.