Кіріспе
Шығыс Азияның дәстүрлі күнтізбесінің оныншы мерзімі – Xiàzhì. Бұл 10-шы мерзім және дәстүрлі қытай күн-ай күнтізбесінде жазғы күн тоғысын белгілейді, ол жылды 24 мерзімге бөледі. Бұл мерзім Күннің аспандық бойлық 90° шамасына жеткен кезден басталып, 105° шамасына жеткенде аяқталады. Xiàzhì сөзі көбінесе Күннің аспандық бойлық 90° дәл шамасында болатын күнге қатысты қолданылады. Григориан күнтізбесі бойынша, бұл шамамен 21 маусымға тура келеді, ал Xiàzhì мерзімі келесі мерзім – Xiaoshu шамамен 7 шілдеде басталар кезде аяқталады. Xiàzhì жаздың ортасы және жаздың ең ыстық кезеңінің басталуы деп есептеледі. Бұрын бұл мереке дәстүрлі әдет-ғұрыптармен тойланып келгенімен, қазір бұл әдет-ғұрыптар көбінесе жойылды және Xiàzhì көп сақталмайды. Бірінші пентада: – бұғы мүйіздері түседі. Екінші пентада: – цикадалар ән салмая бастайды. Соңғы пентада: – жаздың ортасы келеді, немесе Пинеллия терната өседі. Пентадалардан бөлек, Xiàzhì мерзімінің 15 күні тарихи түрде үш кезеңге бөлінген: үш күндік бастапқы кезең, бес күндік ортаңғы кезең және жеті күндік соңғы кезең. Адамдар Xiàzhì мерекесін тамақтанып, демалыс алып тойлаған. Эберхардтың сөзіне сүйенсек, бұрын бұл күні үлкен от жағуға немесе темір балқытуға тыйым салынған.
Xiàzhì is the 10th solar term, and marks the summer solstice, in the traditional Chinese lunisolar calendar dividing a year into 24 solar terms. It begins when the Sun reaches the celestial longitude of 90° and ends when it reaches the longitude of 105°. The word xiazhi most often refers specifically to the day when the Sun is exactly at the celestial longitude of 90°. In the Gregorian calendar, this is around 21 June, and the Xiazhi period ends with the beginning of the next solar term, Xiaoshu, around 7 July. Xiazhi is considered the middle of the summer and the beginning of the hottest part of summer. Although it was once celebrated with traditional customs, these customs have mostly died out, and Xiazhi is not observed much anymore. First pentad: – deer antlers come off
Second pentad: – cicadas begin to chirp
Last pentad: – midsummer comes, or Pinellia ternata grows
Separately from the pentads, the 15 days of Xiazhi were historically divided into three periods in a different way: a three day initial period, a five day middle period, and a seven day final period. People celebrated Xiazhi simply by taking a few days off for eating and drinking. According to Eberhard, it was formerly prohibited to light large fires or smelt iron on this day.
Күн тұтылу
Күн тоқырауы (сонымен қатар күн мен түн теңелуі) дәстүрлі Шығыс Азия күнтізбелерінде маусымдардың ортасын көрсетеді. Мұндағы қытай іргесі 至 / zhì (пиньинь бойынша) "шекті" білдіреді, сондықтан жазғы күн тоқырауына арналған "xiazhi" термині тікелей "жаздың шыңы" дегенді білдіреді.