Осман империясының алтын ғасыры (1450-1570)

Кіріспе

Осман империясы шамамен 1450 - 1570 жылдар аралығында.

Осман империясының классикалық дәуірі (Klasik Çağ) 1453 жылы Константинопольді жаулап алудан бастап, он алтыншы ғасырдың екінші жартысына дейін, шамамен Сүлеймен Шаңқаудың (1520–1566) билігінің соңына дейінгі Осман империясы тарихын қамтиды. Осы кезеңде сұлтанның абсолютті билігіне негізделген мұрагерлік билік жүйесі өзінің гүлденген шағына жетті және империя бірнеше ғасыр бойы өзгертілген нысанда сақталған институционалдық құрылымды қалыптастырды. Осман империясының аумағы зор кеңдікке ие болды, бұл кейбір тарихшылардың «Осман тыныштығы» деп атауына себеп болды. 1453 жылға дейін империяда жүзеге асырылған орталықтандыру процесі Мехмед II билік кезінде аяқталды.

Аумағы

Классикалық дәуірдегі Осман империясы аумағының айтарлықтай өсуін бастан кешірді. Бұл кезең 1453 жылы Мәхмед II-нің (1451–1481 жылдары билеген) Константинопольді жаулауымен ашылды. Мәхмед II Балқан мен Анатолиядағы империяның беделін нығайтып, 1454–5 жылдары Сербияны, 1458–9 жылдары Пелопоннесті, 1461 жылы Трапезонтты және 1463 жылы Боснияны жаулап алды. 1463–79 жылдардағы Осман-Венеция соғысы кезінде Грекиядағы көптеген венециялық аумақтар басып алынды. 1474 жылы Османдықтар анатолиялық қарсыластары – Караманидтерді жеңіп алды, ал 1475 жылы Қырым түбегіндегі Каффаны басып алып, Қырым хандығын вассалдық мемлекет ретінде құрды. 1480 жылы Италиядағы Отрантоға шабуыл жасалды, бірақ келесі жылы Мәхмед II-нің қайтысы Османдықтардың шегінуіне әкелді. Баязид II-нің (1481–1512 жылдары билеген) билігі бұрынғы дәуірдің жылдам жаулауларынан кейін консолидация дәуірі болды және империяның аумағы маргиналды түрде ғана кеңейтілді. 1484 жылы Баязид Молдавияға қарсы жорық жүргізіп, оны вассалдық статусына бағындырды және Килия мен Аккерманның стратегиялық порларын аннексиялады. 1499–1503 жылдардағы соғыста Грекия мен Албаниядағы ірі венециялық порттар, ең бастысы Модон, Корон және Дураццо басып алынды. Алайда, оның билігінің соңына қарай, шығыстағы Осман территориясы жаңадан құрылған Сефевид империясынан қауіп көрінді. 1512–1520 жылдары Селім I-нің тұсында кеңейу қайта жанданды, ол 1514 жылы Халдиран шайқасында Сефевидтерді жеңіп, шығыс Анатолияның көп бөлігін басып алып, Тәбризді қысқа мерзімге басып алды. 1516 жылы ол мамлюк сұлтанатына қарсы жорыққа шықты, ал келесі жылы Сирияны, содан кейін Мысырды жаулап алды. Бұл Осман империясының бағытындағы күрт өзгеріс болды, өйткені ол енді Таяу Шығыстың мұсылмандық орталықтарын биледі, сонымен қатар Мекке мен Мединаның қасиетті қалаларын қорғауды өз міндетіне алды. Бұл империя үкіметіндегі исламдық дәстүрлердің ықпалын арттырды және араб тілінде сөйлейтін әлем мен Анатолия және Балқандағы Осман орталықтары арасындағы өзара әрекеттесуді жеңілдетті. Селімнің билігі кезінде империяның аумағы шамамен кеңейді.

The Ottoman Empire of the Classical Age experienced dramatic territorial growth. The period opened with the conquest of Constantinople by Mehmed II (r. 1451–1481) in 1453. Mehmed II went on to consolidate the empire's position in the Balkans and Anatolia, conquering Serbia in 1454–5, the Peloponnese in 1458–9, Trebizond in 1461, and Bosnia in 1463. Many Venetian territories in Greece were conquered during the 1463–79 Ottoman Venetian War. By 1474 the Ottomans had conquered their Anatolian rival, the Karamanids, and in 1475 conquered Kaffa on the Crimean Peninsula, establishing the Crimean Khanate as a vassal state. In 1480 an invasion of Otranto in Italy was launched, but the death of Mehmed II the following year led to an Ottoman withdrawal. The reign of Bayezid II (r. 1481–1512) was one of consolidation after the rapid conquests of the previous era, and the empire's territory was expanded only marginally. In 1484 Bayezid led a campaign against Moldavia, subjecting it to vassal status and annexing the strategic ports of Kilia and Akkerman. Major Venetian ports were conquered in Greece and Albania during the 1499–1503 war, most significantly Modon, Koron, and Durazzo. However, by the end of his reign, Ottoman territory in the east was coming under threat from the newly established Safavid Empire. Rapid expansion resumed under Selim I (r. 1512–1520), who defeated the Safavids in the Battle of Chaldiran in 1514, annexing much of eastern Anatolia and briefly occupying Tabriz. In 1516 he led a campaign against the Mamluk Sultanate, conquering first Syria and then Egypt the following year. This marked a dramatic shift in the orientation of the Ottoman Empire, as it now came to rule over the Muslim heartlands of the Middle East, as well as establishing its protection over the holy cities of Mecca and Medina. This increased the influence of Islamic practices on the government of the empire, and facilitated much greater interaction between the Arabic speaking world and the Ottoman heartlands in Anatolia and the Balkans. Under Selim's reign the empire's territory expanded from roughly to
Expansion continued during the first half of the reign of Suleiman I (r. 1520–1566), who conquered first Belgrade (1521) and Rhodes, before invading Hungary in 1526, defeating and killing King Louis II in the Battle of Mohács and briefly occupying Buda. Lacking a king, Hungary descended into civil war over the succession, and the Ottomans gave support to John Zápolya as a vassal prince. When their rivals the Habsburgs began to achieve the upper hand, Suleiman directly intervened by again conquering Buda and annexing it to the empire in 1541. Elsewhere, Suleiman led major campaigns against Safavid Iran, conquering Baghdad in 1534 and annexing Iraq. Ottoman rule was further extended with the incorporation of much of North Africa, the conquest of coastal Yemen in 1538, and the subsequent annexation of the interior. After the annexation of Buda in 1541 the pace of Ottoman expansion slowed as the empire attempted to consolidate its vast gains, and became engrossed in imperial warfare on three fronts: in Hungary, in Iran, and in the Mediterranean. Additional conquests were marginal, and served to shore up the Ottoman position. Ottoman control over Hungary was expanded in a series of campaigns, and a second Hungarian province was established with the conquests of Temeşvar in 1552. Control over North Africa was increased with the conquest of Tripoli in 1551, while the Ottomans shored up their position in the Red Sea with the annexation of Massawa (1557) and the extension of Ottoman rule over much of coastal Eritrea and Djibouti. By the end of Suleiman's reign the empire's territory had expanded to approximately .

Кеңейу Сулейман I-нің (1520–1566 жылдары билеген) билігінің алғашқы жартысында да жалғасты, ол бірінші Белградты (1521) және Родосты жаулап алды, ал 1526 жылы Венгрияға шабуыл жасап, Мохач шайқасында король Людовик II-ні жеңіп, Буданы қысқа мерзімге басып алды. Королі болмағандықтан Венгрия мұрагерлік үшін азаматтық соғысқа түсті, ал Османдықтар Иоанн Запольяны вассалдық князь ретінде қолдады. Габсбургтер басымдыққа ие бола бастағанда, Сулейман Буданы қайта басып алып, 1541 жылы оны империяға қосты. Басқа жерлерде Сулейман Сәфәүи Иранына қарсы ірі жорықтар жүргізіп, 1534 жылы Бағдадты басып алып, Иракты аннексиялады. Осман билігі Солтүстік Африканың көп бөлігін, 1538 жылы Йеменнің жағалауын басып алу және одан кейінгі ішкі аймақты аннексиялау арқылы кеңейтілді. 1541 жылы Буданы басып алғаннан кейін Осман империясының кеңейу қарқыны бәсеңдеді, өйткені империя кең аумақты консолидациялауға тырысты және үш майдандағы соғыстарға тартылды: Венгрияда, Иранда және Жерорта теңізінде. Қосымша жаулаулар маргиналды болды және Османдықтардың беделін нығайтуға қызмет етті. Османдықтардың Венгриядағы бақылауы бірнеше науқанда кеңейтілді, ал 1552 жылы Темешварды жаулап алумен екінші венгр провинциясы құрылды. Солтүстік Африкаға бақылау 1551 жылы Триполиді жаулап алумен арттырылды, ал Османдықтар Қызыл теңіздегі беделін Массаваны (1557) аннексиялаумен және Османдықтардың жағалаудағы Эритрея мен Джибутидің көп бөлігін билеуін кеңейтумен нығайтты. Сулейманның билігінің соңына қарай империяның аумағы шамамен кеңейді.

14511481: Мехмед II

Константинопольді жаулап алу Мехмед II-ге назарын Анатолияға аударуға мүмкіндік берді. Мехмед II Анатолияның солтүстік-шығысындағы бейліктер деп аталатын түрік мемлекеттерін және Трапезунд грек империясын басып алып, Қырым хандығымен одақтасып, Анатолияда біртұтас саяси құрылым құруға тырысты. Анатолиялық бейліктерді біріктіруді алғаш рет Мехмед II-ден елу жылдан астам бұрын Сұлтан Баязид I жүзеге асырды, бірақ 1402 жылы Анкара шайқасынан кейін жаңадан құрылған Анатолиялық біртүтастық жойылды. Мехмед II Осман билігін басқа түрік мемлекеттерінде қайта орнатты. Бұл жаулаулар оған Еуропаға одан әрі ілгерілеуге мүмкіндік берді. Мехмед II-нің Шығыс саясатын қалыптастырған тағы бір маңызды саяси күш – Ақ қойлы түркілер болды. Ұзын Хасан басшылығымен бұл түркі мемлекеті Шығыста күш алып, бірақ Трапезунд империясы және Венеция Республикасы сияқты христиан мемлекеттерімен тығыз байланыста болғандықтан, сондай-ақ түркілер мен қараманидтер тайпасының арасындағы одақ болғандықтан, Мехмед оларды өзінің билігіне қауіп деп санады. Ол 1473 жылы Ұзын Хасанға қарсы сәтті жорық жүргізіп, Отлукели шайқасында Осман империясының шешуші жеңісіне қол жеткізді. Константинополь құлағаннан кейін Мехмед 1460 жылы Пелопоннестегі Морея деспотатын, ал 1461 жылы Анатолияның солтүстік-шығысындағы Трапезунд империясын жаулап алды. Осылайша Византияның соңғы қалдықтары Осман империясына қосылды. Константинопольді жаулап алу елге зор даңқ пен бедел әкелді. Мехмед II Шығыс Еуропаға қарай Белградқа дейін жетіп, 1456 жылы Белградты қоршауда Джон Хунядиден қаланы басып алуға тырысты. Венгр командирлері қаланы сәтті қорғады, ал Осман әскері ауыр зиян келтіріп шегінді, бірақ соңында Османдықтар Сербияның көп бөлігін жаулап алды. 1463 жылы босниялық патшалық жыл сайын төлейтін салық туралы даудан кейін Мехмед Боснияға басып кірді және оны тез жаулап алды, соңғы босниялық патша Степан Томашевич пен оның ағасы Радивойды өлімге жіберді. 1462 жылы Мехмед II балалық шағының бір бөлігін Мехмедпен бірге өткізген Валахия князі Влад III Дракуламен қақтығысқа түсті. Влад бірнеше Осман әскерін тұтқындады, өлтірді немесе жойды, содан кейін 23 000 тұтқын түрікке жасаған жазасын жариялады. Мехмед II Коринфті қоршаудан бас тартып, Владқа қарсы жазалау шабуылын бастады, бірақ Влад басқарған түнгі шабуылда көптеген шығынға ұшырады, ол сұлтанды жеке өлтіруге ниеттенген. Владтың күйдірілген жер саясаты мен қатыгездігіне тап болған Мехмед II кері шегінді, оның одақтасы Раду цел Фрумос, Владтың інісі, Влад III-тен қуғынға ұшыраған жергілікті боярларды жеңу үшін шағын күшпен қалды. Раду ақырында Валахияны Мехмед II атынан бей ретінде басқарды. Влад ақырында Венгрияға қашып өтті, онда ол өзінің үстемдігіне опасыздық жасады деген жалған айыппен түрмеге қамалды. 1475 жылы Османдықтар Молдавияның Ұлы Стефанынан Васлуй шайқасында үлкен жеңіліске ұшырады. 1476 жылы Мехмед Вале Альба шайқасында Стефанға қарсы пиррлік жеңіске жетті. Ол Сучава қаласын қоршады, бірақ оны ала алмады, сондай-ақ Таргу Неамц қамалын да ала алмады. Лагерінде індет тарағандықтан, азық-түлік пен су жетіспегендіктен, Мехмед кері шегінуге мәжбүр болды. Скандербег, албандық аристократияның мүшесі және бұрынғы Осман билеуші элитасының мүшесі, Осман империясының Еуропаға кеңеюіне қарсы көтеріліс жетекшісі болды. Скандербег, Гьон Кастриотидің ұлы (1432-1436 жылдардағы сәтсіз албандық көтерілісіне қосылған), 1444 жылы албандық княздықтарды әскери және дипломатиялық одаққа, Леже лигасына біріктірді. Мехмед II Скандербег тірі кезінде Албанияны бағындыруға ешқашан сәттілікке жете алмады, тіпті ол екі рет (1466 және 1467) Осман әскерін Кружаға қарсы жетекшілік еткенімен. Осы кезеңде албандар Османдықтарға қарсы көптеген жеңістерге қол жеткізді, мысалы Торвиолл шайқасы, Отонет шайқасы, Ораник шайқасы, 1450 жылғы Крюжье қоршауы, Полог шайқасы, Охрид шайқасы, 1445 жылғы Мокра шайқасы және басқалары, Альбулена шайқасында албан әскері Осман әскерін жойды, Османдықтарға 30 000-ға жуық шығын келтірді. Скандербег 1468 жылы қайтыс болғаннан кейін албандар оны алмастыратын көшбасшы таба алмады, ал Мехмед II ақырында 1478 жылы Кружа мен Албанияны жаулап алды. Мехмед II-нің албандық жорықтарының соңғы әрекеті 1478-79 жылдардағы Шкодра қоршауы болды, ол Венециялық және албандық күштерге қарсы жеке басқарды. 1480 жылы Мехмед II Италияға басып кірді. Оның басып кіру мақсаты Римді жаулап алу және "Рим империясын қайта біріктіру" болды, алғашқыда ол 1480 жылы Отранто қаласын (15 күнде) тез басып алып, мұны істей алатындай көрінді, бірақ Отранто 1481 жылы Мехмедтің өлімінен кейін Папа күштерімен қайта басып алынды. Оның өлімінен кейін оның ұлы Баязид II оның орнына келді.

The conquest of Constantinople allowed Mehmed II to turn his attention to Anatolia. Mehmed II tried to create a single political entity in Anatolia by capturing Turkish states called Beyliks and the Greek Empire of Trebizond in northeastern Anatolia and allied himself with the Crimean Khanate. Uniting the Anatolian Beyliks was first accomplished by Sultan Bayezid I, more than fifty years earlier than Mehmed II, but after the destructive Battle of Ankara back in 1402, the newly formed Anatolian unification was gone. Mehmed II recovered the Ottoman power on other Turkish states. These conquests allowed him to push further into Europe. Another important political entity which shaped the Eastern policy of Mehmed II was the White Sheep Turcomans. With the leadership of Uzun Hasan, this Turcoman kingdom gained power in the East but because of their strong relations with the Christian powers like Empire of Trebizond and the Republic of Venice and the alliance between Turcomans and Karamanid tribe, Mehmed saw them as a threat to his own power. He led a successful campaign against Uzun Hasan in 1473 which resulted with the decisive victory of the Ottoman Empire in the Battle of Otlukbeli. After the Fall of Constantinople, Mehmed would also go on to conquer the Despotate of Morea in the Peloponnese in 1460, and the Empire of Trebizond in northeastern Anatolia in 1461. The last two vestiges of Byzantine rule were thus absorbed by the Ottoman Empire. The conquest of Constantinople bestowed immense glory and prestige on the country. Mehmed II advanced toward Eastern Europe as far as Belgrade, and attempted to conquer the city from John Hunyadi at the Siege of Belgrade in 1456. Hungarian commanders successfully defended the city and Ottomans retreated with heavy losses, but at the end, Ottomans occupied nearly all of Serbia. In 1463, after a dispute over the tribute paid annually by the Bosnian kingdom, Mehmed invaded Bosnia and conquered it very quickly, executing the last Bosnian king Stephen Tomašević and his uncle Radivoj. In 1462 Mehmed II came into conflict with Prince Vlad III Dracula of Wallachia, who had spent part of his childhood alongside Mehmed. Vlad had ambushed, massacred or captured several Ottoman forces, then announced his impalement of over 23,000 captive Turks. Mehmed II abandoned his siege of Corinth to launch a punitive attack against Vlad in Wallachia but suffered many casualties in a surprise night attack led by Vlad, who was apparently bent on personally killing the Sultan. Confronted by Vlad's scorched earth policies and demoralizing brutality, Mehmed II withdrew, leaving his ally Radu cel Frumos, Vlad's brother, with a small force in order to win over local boyars who had been persecuted by Vlad III. Radu eventually managed to take control of Wallachia, which he administered as Bey, on behalf of Mehmet II. Vlad eventually escaped to Hungary, where he was imprisoned on a false accusation of treason against his overlord. In 1475, the Ottomans suffered a great defeat at the hands of Stephen the Great of Moldavia at the Battle of Vaslui. In 1476, Mehmed won a pyrrhic victory against Stephen at the Battle of Valea Albă. He besieged the capital of Suceava, but could not take it, nor could he take the Castle of Târgu Neamț. With a plague running in his camp and food and water being very scarce, Mehmed was forced to retreat. Skanderbeg, a member of the Albanian nobility and a former member of the Ottoman ruling elite, led Skanderbeg's rebellion against the expansion of the Ottoman Empire into Europe. Skanderbeg, son of Gjon Kastrioti (who had joined the unsuccessful Albanian revolt of 1432–1436), united the Albanian Principalities in a military and diplomatic alliance, the League of Lezhë, in 1444. Mehmed II was never successful in his efforts to subjugate Albania while Skanderbeg was alive, even though he twice (1466 and 1467) led the Ottoman armies himself against Krujë. During this period Albanians achieved many victories against the Ottomans like the Battle of Torvioll, Battle of Otonetë, Battle of Oranik, Siege of Krujë 1450, Battle of Polog, Battle of Ohrid, Battle of Mokra 1445, and many others, culminating at the Battle of Albulena where the Albanian army destroyed the Ottoman army, inflicting nearly 30,000 casualties on the Ottomans. After Skanderbeg died in 1468, the Albanians couldn't find a leader to replace him, and Mehmed II eventually conquered Krujë and Albania in 1478. The final act of Mehmed II's Albanian campaigns was the troublesome Siege of Shkodra in 1478–79, a siege he led personally against the combined Venetian and Albanian force. Mehmed II invaded Italy in 1480. The intent of his invasion was to capture Rome and "reunite the Roman Empire", and, at first, looked like he might be able to do it with the quick (15 days to completion) Ottoman invasion of Otranto in 1480, but Otranto was retaken by Papal forces in 1481 after the death of Mehmed. After his death, he was succeeded by his son, Bayezid II.

14811512: Баязид II

Баязид II 1481 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін таққа отырғанда, алдымен оның інісі Жем Сұлтанмен күресуге тура келді, ол Инегол мен Бурсаны жаулап алып, өзін Анатолия сұлтаны деп жариялады. Енишехир шайқасында Жем жеңіліп, Каирге қашып кетті. Келесі жылы ол мамелюктердің қолдауымен Шығыс Анатолияны, Анкара мен Коньяны басып алды, бірақ соңында жеңіліп, Родосқа қашуға мәжбүр болды. Сұлтан Баязид 1499 жылы Венецияға шабуыл жасады. 1503 жылы бейбіт келісімге қол қойылды, және Осман империясы Пелопоннестегі Венецияның соңғы бекіністерін, сондай-ақ Адриатика теңізінің жағалауындағы бірнеше қалаларды иеленді. 16 ғасырда мамелюктер мен парсылар, Шах Исмайыл I басшылығымен, Осман империясына қарсы одақтасты. Соғыс 1511 жылы түріктердің пайдасына аяқталды. Сол жылы Баязидтің ұлы Ахмет әкесін өзін регент етіп тағайындауға мәжбүр етті. Оның бауыры Селім Қырымға қашуға мәжбүр болды. Ахмет таққа отыруға дайындалып жатқанда, янычарлар араласып, ханзадені өлтіріп, Баязидті Селімді қайтарып шақырып, оны сұлтан етіп тағайындауға мәжбүр етті. Баязид тақтан бас тартып, одан кейін дереу қайтыс болды.

1512-1520: Селим I

Өзінің билігі кезінде Селім I (сондай-ақ Явуз атанған: "қатал") империяның шекарасын оңтүстік және шығысқа қарай едәуір кеңейте алды. Шамамен 1512 жылы оның басқаруымен Османдық теңіз флоты дамыды. 1514 жылы Шығыс Анатолиядағы Халдиран шайқасында Селім I басшылығындағы Осман әскерлері Сәфәүилерге қарсы шешуші жеңіске жетіп, шығыс майданда Осман қауіпсіздігін қамтамасыз етті, сондай-ақ Шығыс Анатолия мен Солтүстік Иракты жаулап алды. Ол Мамлюк сұлтандығын жеңіп, Сирияның және Мысырдың көп бөлігін, оның ішінде Иерусалимді және Аббасид халифасының ордасы болған Каирді басып алды.

15201566: Сулейман Ұлы

Сүлеймен Ұлы алғаш рет Дамаскіде Осман тағайындаған губернатордың көтерілісін басып құйтады. 1521 жылдың тамызына қарай Сүлеймен сол кезде Венгрияның бақылауында болған Белград қаласын жаулап алды. 1522 жылы Сүлеймен Родос аймағын басып алды. 1526 жылдың 29 тамызында Мохач шайқасында Сүлеймен Венгрияның Людовик II-ін жеңді. 1541 жылы Сүлеймен қазіргі Венгрияның көп бөлігін, Алфёльд деп аталатын аймақты жанекстеп алды және империяның вассалы Трансильванияның тәуелсіз княздығының билеушілері ретінде Заполья отбасын орнатты. Бүкіл патшалыққа талап еткен Австрияның Фердинанд I, Габсбургтер мен Осман империясы арасындағы шекараны уақытша бекіткен "Корольдік Венгрия" (қазіргі Словакия, Солтүстік-Батыс Венгрия және батыс Хорватия) үстінен билік жүргізді. Шиит Сафавидтер империясы Парсы және қазіргі Иракқа билік етті. Сүлеймен Сафавидтерге қарсы үш жорық ұйымдастырды. Біріншісінде, 1534 жылы, Сүлейменнің әскері тарихи маңызы зор Бағдад қаласын басып алды. Екінші жорық, 1548–1549 жылдары, Осман империясының Тәбриз және Әзірбайжанда уақытша табысқа жетуімен, Ван провинциясындағы тұрақты орналасуымен және Грузиядағы бірнеше бекіністерді басып алумен аяқталды. Үшінші жорық (1554–55) 1550–52 жылдары шығыс Анатолиядағы Ван және Эрзурум провинцияларына Сафавидтердің қымбатқа түсетін шабуылына жауап ретінде ұйымдастырылды. Осман әскерлері Ереван, Қарабақ және Нахжуванды басып алды, сарайлар, виллалар мен бақтарды қиратты. Сүлеймен Ардабильге қауіп төндіргенімен, 1554 жылғы жорық соңында әскери жағдай тоқтап қалды. Тахмасп 1554 жылдың қыркүйегінде Сүлейменнің Эрзурумдағы қыстағына елші жіберіп, бейбітшілік сұрады. Осман империясының Венгриядағы әскери жағдайына байланысты Сүлеймен уақытша шарттарға келісті. Келесі маусымда қол қойылған Амасия бейбіт шарты Осман империясының Сафавид империясын алғашқы ресми дипломатиялық мойындауы болды. Шарты бойынша Османдықтар Ереван, Қарабақ және Нахжуванды Сафавидтерге қайтаруға келісті, ал өз кезегінде Ирак пен шығыс Анатолияны сақтап қалды. Сүлеймен Сафавид шииттерінің Мекке мен Мединаға, сондай-ақ Ирак пен Арабиядағы имамдардың қабірлеріне қажылық жасауына рұқсат берді, бірақ шаһ алғашқы үш Рашид халифаларын қарғыс айтуды тоқтатуға міндеттелді. Бұл келісім екі империя арасындағы 20 жылға созылған қақтығысты тоқтатты. Солтүстік Африканың үлкен аумақтары, Алжирдің батысына дейін, жанекстелді. Триполитания, Тунис және Алжирдің варварлық мемлекеттері империяның провинцияларына айналды. Солтүстік Африканың варварлық қарақшыларының одан әрі жасаған қарақшылықтары Испанияға қарсы соғыстардың бір бөлігі болып қала берді, ал Осман империясының кеңеюі Жерорта теңізінде қысқа мерзімге теңіз үстемдігімен байланысты болды. Осман теңіз күштері Қызыл теңізді де, Персия шығанағын да 1554 жылға дейін бақылады, олардың кемелері Оман шығанағындағы шайқаста Португалия империясының теңіз күштерінен жеңілді. Португалиялықтар Аденді басып алу үшін Сүлейменнің әскерлерімен күресін жалғастырды. 1533 жылы Еуропаға Барбаросса ретінде танылған Хайр ад-Дин, испан флотына қарсы белсенді күрес жүргізген Осман теңіз күштерінің бас адмиралы болды. 1535 жылы Габсбургтердің Киелі Рим императоры Карл V (Испанияның Карл I) Тунисте Осман империясына қарсы маңызды жеңіске жетті, бірақ 1536 жылы Франция королі Франциск I Карлға қарсы Сүлейменмен одақтасты. 1538 жылы Карл V флоты Превеза шайқасында Хайр ад-Диннен жеңілді, бұл түріктерге 33 жылға Жерорта теңізінің шығысын қамтамасыз етті. Франциск I Сүлейменнен көмек сұрады, содан кейін испандықтарға қарсы жеңіске жеткен және Неапольді олардан қайтарып алған Хайр ад-Дин басқарған флотты жіберді. Сүлеймен оған бейлербей атағын берді. Осы одақтың салдары Драгут пен Андреа Дориа арасындағы қатал теңіз шайқасы болды, нәтижесінде Солтүстік және Оңтүстік Жерорта теңізі Осман империясының қолына көшті.

Suleiman the Magnificent first put down a revolt led by the Ottoman appointed governor in Damascus. By August, 1521, Suleiman had captured the city of Belgrade, which was then under Hungarian control. In 1522, Suleiman captured Rhodes. On August 29, 1526, Suleiman defeated Louis II of Hungary at the Battle of Mohács. In 1541 Suleiman annexed most of present day Hungary, known as the Great Alföld, and installed Zápolya's family as rulers of the independent principality of Transylvania, a vassal state of the Empire. While claiming the entire kingdom, Ferdinand I of Austria ruled over the so called "Royal Hungary" (present day Slovakia, North Western Hungary and western Croatia), a territory which temporarily fixed the border between the Habsburgs and the Ottomans. The Shi'ite Safavid Empire ruled Persia and modern day Iraq. Suleiman waged three campaigns against the Safavids. In the first, the historically important city of Baghdad fell to Suleiman's forces in 1534. The second campaign, 1548–1549, resulted in temporary Ottoman gains in Tabriz and Azerbaijan, a lasting presence in Van Province, and some forts in Georgia. The third campaign (1554–55) was a response to costly Safavid raids into the provinces of Van and Erzurum in eastern Anatolia in 1550–52. Ottoman forces captured Yerevan, Karabakh and Nakhjuwan and destroyed palaces, villas and gardens. Although Sulieman threatened Ardabil, the military situation was essentially a stalemate by the end of the 1554 campaign season. Tahmasp sent an ambassador to Suleiman's winter quarters in Erzurum in September 1554 to sue for peace. Influenced at least in part by the Ottoman Empire's military position with respect to Hungary, Sulieman agreed to temporary terms. The formal Peace of Amasya signed the following June was the first formal diplomatic recognition of the Safavid Empire by the Ottomans. Under the Peace, the Ottomans agreed to restore Yerevan, Karabakh and Nakhjuwan to the Safavids and in turn would retain Iraq and eastern Anatolia. Suleiman agreed to permit Safavid Shi’a pilgrims to make pilgrimages to Mecca and Medina as well as tombs of imams in Iraq and Arabia on condition that the shah abolished the taburru, the cursing of the first three Rashidun caliphs. The Peace ended hostilities between the two empires for 20 years. Huge territories of North Africa up to west of Algeria were annexed. The Barbary States of Tripolitania, Tunisia and Algeria became provinces of the Empire. The piracy carried on thereafter by the Barbary pirates of North Africa remained part of the wars against Spain, and the Ottoman expansion was associated with naval dominance for a short period in the Mediterranean. Ottoman navies also controlled the Red Sea, and held the Persian Gulf until 1554, when their ships were defeated by the navy of the Portuguese Empire in the Battle of the Gulf of Oman. The Portuguese would continue to contest Suleiman's forces for control of Aden. In 1533 Khair ad Din known to Europeans as Barbarossa, was made Admiral in Chief of the Ottoman navies who were actively fighting the Spanish navy. In 1535 the Habsburg Holy Roman Emperor, Charles V (Charles I of Spain) won an important victory against the Ottomans at Tunis, but in 1536 King Francis I of France allied himself with Suleiman against Charles. In 1538, the fleet of Charles V was defeated at the Battle of Preveza by Khair ad Din, securing the eastern Mediterranean for the Turks for 33 years. Francis I asked for help from Suleiman, then sent a fleet headed by Khair ad Din who was victorious over the Spaniards, and managed to retake Naples from them. Suleiman bestowed on him the title of beylerbey. One result of the alliance was the fierce sea duel between Dragut and Andrea Doria, which left the northern Mediterranean and the southern Mediterranean in Ottoman's hands.

Сауалнамалар

Михаил, Алан. Құдайдың көлеңкесі: Сұлтан Селим, оның Осман империясы және қазіргі заманның қалыптасуы (2020) Селим I туралы үзінді.