Кіріспе

Овидийдің эпистолярлық өлеңдер жинағы – «Героидтер» (The Heroines) немесе «Героидтердің хаттары» (Epistulae Heroidum) – Овидийдің латын тіліндегі элегиялық дистихтермен жазылған он бес эпистолярлық өлеңдер жинағы. Олар грек және рим мифологиясының мұңайған кейіпкерлерінің, өзіне қиянат жасаған, немқұрайлы болған немесе тастап кеткен батыр ғашықтарына жазғандай етіп берілген. Бұл жеке хаттардан кейін, «Қос Героидтер» деп белгілі және қазіргі ғылыми басылымдарда 16-дан 21-ге дейін нөмірленген, алты өлеңнен тұратын тағы бір топ бар. Онда жұптасқан хаттардың үш бөлек алмасуы ұсынылады: бірі – жоқ болған сүйіктісіне батыр ғашықтан, екіншісі – батырға жауап ретінде кейіпкерден. «Героидтер» әдебиеттанушылар тарапынан ұзақ уақыт бойы жоғары бағаланбады, бірақ Овидийдің басқа туындылары сияқты, 20 ғасырдың соңында қайта бағаланды. Овидийдің ең ықпалды туындыларының бірі (төменде қараңыз), олардың мистикасына үлкен үлес қосқан және кейінгі ұрпақтардың жазбаларында қалған эхолар – тікелей Овидийдің өзіне байланысты. «Кәмелетке жеткендер өнері» (Ars Amatoria) атты еңбегінің үшінші кітабында Овидий, атақты кейіпкерлердің рөлінде емес, бірінші тұлғадан жазған бұл көркем эпистолярлық өлеңдер арқылы жаңа әдеби жанр жасағанын айтады. Өзінің поэзиялық туындыларының бір бөлігін римдік әйелдерден құралған аудиториясына оқу материалы ретінде ұсына отырып, Овидий «Героидтер» туралы былай деп жазды: «vel tibi composita cantetur Epistola voce: | ignotum hoc aliis ille novavit opus» («Кәмелетке жеткендер өнері» 3.345–6: «Немесе сендер дауысыңмен жазылған хатты әндей аласыңдар: бұл жұмысты басқалар білмеді, ол [Овидий] оны ойлап тапты»). Овидийдің осы мәселедегі шығармашылығының дәрежесі ғалымдар арасында пікірталас тудырды: мысалы, Э.Дж. Кенни «novavit» сөзінің екі мағынасы бар екенін атап өтті: «ойлап табу» немесе «жаңарту», және Овидий Проперцийдің «Аретуса» (4.3) туындысына деген қарызын ашық мойындамай, айлакерлікпен жасырған. Проперцийдің 4.3 туындысының әртүрлі интерпретацияларына қарамастан, консенсус Овидийге сол кездегі өте инновациялық поэзиялық форманы жан-жақты зерттеуде көп үлес қосатынын мойындайды.

Дәуірі мен шынайылығы

Героидтардың нақты мерзімі, сондай-ақ Овидий корпусының жалпы хронологиясы даулы мәселе болып қала береді. Питер Э. Нокс атап көрсеткендей, "[б.з.б. O[vid] мансабының алғашқы кезеңінің] салыстырмалы мерзімі туралы бірлік жоқ", және бұл пікір айтылғаннан бері айтарлықтай өзгерген жоқ. Нақты мерзімді анықтауды қиындататыны – дәлелдердің жетіспеуі ғана емес, сонымен қатар белгілі мәліметтердің көп бөлігі Овидийдің өзінің поэзиясынан алынғандығы. Овидийдің "Аморе" (Am.) атты екінші кітабындағы бір үзінді осы контексте ерекше жиі келтіріледі: Нокс былай дейді: "Бұл үзінді осы жерде аталған Героидтардың жазылған мерзіміне қатысты жалғыз сыртқы дәлелді ұсынады. О[вид] куәландырған Героидтардың жалғыз жинағы, кем дегенде, "Аморе" еңбегінің екінші басылымынан (б.з.б. 2 ж.) бұрын, ал ықтимал, бірінші басылымынан (б.з.б. 16 ж.) де бұрын жазылған". Осы көзқарас бойынша, кем дегенде, жеке Героидтар жинағының көп бөлігінің жазылу мерзімі б.з.б. 25 және 16 жылдар арасында болуы мүмкін, егер олардың жариялануы "Аморе" еңбегінің бірінші басылымынан бұрын болған болса. Абсолютті мерзімге қарамастан, дәлелдер, десе де, жалғыз Героидтар Овидийдің ең алғашқы поэзиялық тәжірибелерінің бірі екенін көрсетеді. Алайда, шынайылығына қатысты күмәндер осы өлеңдерді әдеби тұрғыдан бағалауға кедергі келтіреді. Джозеф Фаррелл осыған байланысты жинақтың үш маңызды мәселесін анықтайды: (1) жеке өлеңдердегі жеке интерполяциялар, (2) мүмкін болатын Овидийлік имитатордың бүкіл өлеңдердің авторлығы және (3) қос Героидтардың жекелерімен байланысы, сонымен қатар осы екінші жинақтың шынайылығы. Осы мәселелерді талқылау, тіпті жанама түрде болса да, Героидтарға қатысты жақындағы көптеген зерттеулердің басты тақырыбы болды. Мысал ретінде, ғалымдар "Аморе" еңбегінен алынған осы үзінді – тек Her. 1–2, 4–7, 10–11 және, мүмкін, 12, 13 және 15 хаттарының бар екенін растайды – Бризеи (3), Гермиона (8), Дианира (9) және Гипермнестра (14) хаттарының, тіпті Медея (12), Лаодамия (13) және Сапфо (15) хаттарының шынайы еместігін дәлелдеу үшін дәлел ретінде қолданылуы мүмкін бе, жоқ па деген мәселе бойынша біраз уақыт пікірталас жүргізді. Стивен Хиндс бұл тізімнің тек поэтикалық каталог екенін, онда Овидийдің әрбір жеке хатты тізбектеу қажеті болмағанын айтады. Бұл пікір кеңінен қабылданып, 1990 жылдардың соңы мен одан кейінгі ғалымдардың зерттеулеріндегі бағыт жеке хаттардың мұқият және терең әдеби талдауына қадамалданды, Овидий авторлығын дәлелдеу немесе оны жоққа шығару мақсатымен. Басқа зерттеулер, бұл мәселеге тікелей араласудан бас тартып, жинақтағы жеке өлеңдердің жоғары құндылығын көрсететін, озық элементтерін ерекше атап көрсету арқылы, шынайылық туралы пікірталасты ыңғайсыз түрде жоғары әдеби сапаны Овидий авторлығымен теңестіру арқылы жасырды. Бұл үрдіс Героидтарға қатысты соңғы монографияларда айқын көрінеді. Екінші жағынан, кейбір ғалымдар мүлдем басқа жолға түсті, бүкіл жинақты бір немесе екі Овидий имитаторына жатқызып (Am. 2.18, сондай-ақ Ars am. 3.345–6 және Epistulae ex Ponto 4.16.13–14, содан кейін имитацияларды Овидийдің шығармалары деп белгілеу үшін енгізілген интерполяциялар болар еді).

Аудармалар мен ықпал

Героидтар 11-ші ғасырдың соңында Лоара аңғарының ақыны Бодри Бургильдің еңбегі арқасында танымал болды, ал Хелоиза оларды Пётр Абелардқа жазған әйгілі хаттарында үлгі ретінде пайдаланды. Француз ақыны Октавиан де Сент-Желя, кейін Ангулем епискобы болған, осы туындыны 15-ші ғасырдың соңында «Овидийдің жиырма бір хаты» деп аударды. Сент-Желяның аудармасы түпнұсқаның барлық тонпағын жеткізе бермесе де, латын тілін білмейтін көптеген оқырмандарды Овидийдің ойдан шығарылған хаттарымен таныстырып, олардың көптегенін Героид стиліндегі хаттар жазуға шабыттандырды. Бұл туындылардың ең табыстысы Сент-Желяның досы және әріптесі Фр.-дің (шамамен 1500 жыл) «Овидийдің төрт хаты» болды. Героидтарға жазылған кейінгі аудармалар мен жаңаша жазылған шығармалардың арасында Жан Лемар де Бельгестің «Жасыл сүйіктінің бірінші хаты» (1505), Фаусто Андрелинидің өлеңмен жазылған хаттары (1509–1511; Анна де Бретаньның атынан жазылған), Мишель д’Амбуаздың «Овидийге жауап хаттары» (1546) және Хуан Родригес де ла Камераның «Бурсарио» (Героидтардың ішінара аудармасы) бар. Классика ғылымының маманы В. М. Спакман Героидтардың еуропалық романның дамуына ықпал еткенін айтады: Еленаның Парижге жауабы туралы Спакман былай деп жазады: «Оның бар болғаны 268 тармағында романның қалыптасуының бастауы бар, ол біздің мақтанышымыздың бірі – «Принцесса де Клев», «Манон Леско», «Қауіпті байланыстар» романдарынан бастап Стендаль мен Прустқа дейін, себеп-салдарларын талдайтын романға айналды». «Лоэб классикалық кітапханасы» Овидийдің «Героидтар» және «Аморлар» туындыларын біріктіріп ұсынады. «Penguin Books» 1990 жылы Гарольд Исбеллдің аудармасын алғаш рет жариялады. Исбеллдің аудармасында әдетте он бір және тоғыз буынды жұптар кезектесіп келеді. 1991 жылы Дарил Хайнның ұйқасты жұптардағы аудармасы жарық көрді. Ол 2020 жылы Джермин көшесіндегі театрда 15 драматург жазған, 15 актер орындаған 15 монологтың тууына себепкер болды.

Таңдалған библиография

Осы тақырыпқа қатысты сілтемелер үшін Double Heroides-тің сәйкес библиографиялық тізіміне жүгініңіз.

Басылымдар

Дорри, Х. (ред.) (1971) П. Овиди Насонис «Героид хаттары» (Берлин және Нью-Йорк) Шоуэрман, Г. (ред., ағылшын тіліне аудармасымен) және Goold, G. P. (2-ші, қайта қарастырылған басылым) (1986) Овидий, «Героид» және «Аморлар» (Кембридж, MA және Лондон)

Комментарийлер

Кенни, Е. Дж. (ред.) (1996) Овидий Героид XVI–XXI (Кембридж). Нокс, П. Е. (ред.) (1995) Овидий: Героидтар. Таңдамал хаттар (Кембридж). Роубак, Л. Т. (ред.) (1998) Героидтар I, түсіндірмелермен және комментарийлермен (Жаңа Англия классикалық қауымдастығы)

Әдебиеттік шолулар мен мәтіндік сын

Андерсон, В. С. (1973) "Героидтер", Дж. В. Биннс (ред.) Овидий (Лондон мен Бостон): 49–83. Арена, А. (1995) "Ovidio e l'ideologia augustea: I motivi delle Heroides ed il loro significato", Latomus 54.4: 822–41. Бек, М. (1996) Die Epistulae Heroidum XVIII und XIX des Corpus Ovidianum (Падерборн). Кортни, Э. (1965) "Овидийлік және овидийлік емес Героидтар", Лондон университеті классикалық зерттеулер институтының бюллетені (BICS) 12: 63–6. (1998) "Echtheitskritik: Ovidian және Ovidian емес Героидтар", CJ 93: 157–66. Фулкерсон, Л. (2005) Овидиялық қаһарман әйел автор ретінде: Heroides-те оқу, жазу және қауым (Кембридж). Хайнце, Т. (1991–93) "Овидий Героидінің шынайылығы 12 қайта қаралды", Лондон университетінің классикалық зерттеулер институтының бюллетені (BICS) 38: 94–8. Джейкобсон, Х. (1974) Овидийдің Героидтары (Принстон). Кеннеди, Д. Ф. (2002) "Эпистолярлық: Героидтар", П. Р. Харди (ред.) Овидийдің Кембридж серігі (Кембридж): 217–32. Нокс, П. Э. (1986) "Овидийдің Медеясы және Героидтың шынайылығы 12", Гарвардтың классикалық филологиядағы зерттеулері (HSCP) 90: 207–23. (2002) "Героидтер: Елегиялық дауыстар", Б. В. Бойд (ред.) Бриллдің Овидийге жолдасы (Лейден): 117–39. Лахман, К. (1876) Классикалық филологияға арналған кішігірім жазбалар, Bd. 2 (Берлин). Линдхайм, С. (2003) Пошта және әйел: Эпистолярлық баяндау және Овидийдің Героидтеріндегі құмарлық (Мэдисон, Висконсин штаты). Lingenberg, W. (2003) Das erste Buch der Heroidenbriefe. Echtheitskritische Untersuchungen (Падерборн). Палмер, А. (ред.) [Л. К. Пурсер (ред.) толықтырған] (1898) P. Ovidi Nasonis Heroides, Планудтың грек аудармасымен (Оксфорд). Рахн, Х. (1963) "Овидийдің эликалық эпистелі", Antike und Abendland (A&A) 7: 105–120. Рив, М. Д. (1973) "Овидийдің Героидтар туралы жазбалары", Classical Quarterly (CQ) 23: 324–338. Розенмайер, П. А. (1997) "Овидийдің Героидтері мен Tristia: Сүргіннен шыққан дауыстар", Ramus 26.1: 29–56. [Нокс (ред.) (2006): 217–37 басылымынан қайта басылды.] Смит, Р. А. (1994) "Фантазия, миф және махаббат хаттары: Овидийдің Героидтардағы мәтін мен әңгіме", Arethusa 27: 247–73. Спендзу, Э. (2003) Овидийдің "Героидтеріндегі оқырмандар мен жазушылар: Жанр мен гендердің асып түсуі" (Оксфорд). Steinmetz, P. (1987) "Epistulae Heroidum Ovids әдеби формасы", Gymnasium 94: 128–45. Стро, В. (1991) "Heroides Ovidianae cur epistolas scribant", Г. Паппонетти (ред.) Ovidio poeta della memoria (Рим): 201–44. Таррант, Р. Дж. (1981) "Сафоның Фаонға жазған хатының шынайылығы", Гарвардтың классикалық филологиядағы зерттеулері (HSCP) 85: 133–53. Вердуччи, Ф. (1985) Овидийдің жүрек ойыншықтары (Принстон).

Жеке хаттарды талдау

Барчизи, А. (1995) Хинтермейердің шолуы (1993), Рим зерттеулері журналы (JRS) 85: 325–327. (2001) «Сөзбен суреттеу: Овидий және басқа латын ақындарының повествосы мен интертексті», М. Фокс және С. Марчези (ред.) (Лондон): «Үзділістер», 9–28. [«Классикалық мәтіндерді талдау материалдары мен талқылаулары» (MD) 16 (1986) журналынан аударылып, қайта басылған.] «Героидтардағы повество және конвенция», 29–48. [«Классикалық мәтіндерді талдау материалдары мен талқылаулары» (MD) 19 (1987) журналынан аударылып, қайта басылған.] «Болашақ рефлексия: Алюзияның екі режимі және Героидтар», 105–128. [«Классикалық филология бойынша Гарвард зерттеулері» (HSCP) 95 (1993) журналынан қайта басылған.] Казали, С. (1992) «Энона, шабандоз Аполлон және емделмейтін махаббат: элегиялық топостың овидийлік ойындары», «Классикалық мәтіндерді талдау материалдары мен талқылаулары» (MD) 28: 85–100. Фулкерсон, Л. (2002а) «Өзіңді өлімге жазу: Героидтар 2-дегі (Бұрыс) оқу стратегиялары», «Классикалық мәтіндерді талдау материалдары мен талқылаулары» (MD) 48: 145–165. (2002б) «Симпатиялық сиқыр: Героидтар 13-тің зерттелуі», «Американдық филология журналы» (AJPh) 123: 61–87. (2003) «Зіңірлі пошта: Гиперместра және Героидтар 14-тің екіұшты оқырмандары», «Америка филологиялық қауымдастығының мәмілелері» (TAPA) 133: 123–146. Хиндс, С. (1993) «Овидийдегі Медея: Интертекстуалдық қаһарманның өмірінен көріністер», «Классикалық мәтіндерді талдау материалдары мен талқылаулары» (MD) 30: 9–47. (1999) «Әйелдер арасындағы бірінші: Овидий және "үлгілік" каталогтың дәстүрлері», «amor : roma», С. М. Браунд және Р. Майер (ред.), «Кембридж филологиялық қоғамының іс қағаздары» (PCPS) Suppl. 22: 123–142. Хинтермейер, К. М. (1993) Овидийдің Героидтеріндегі жұп хаттар, Palingensia 41 (Штутгарт). Жоливе, Ж. К. (2001) Allusion et fiction epistolaire dans Les Heroïdes: Recherches sur l'intertextualité ovidienne, «Рим француз мектебінің жинағы» 289 (Рим). Кеннеди, Д. Ф. (1984) «Эпистолярлық стиль және Овидийдің бірінші Героидасы», «Классикалық тоқсандық» (CQ) n. s. 34: 413–422. [Нокс (ред.) (2006): 69–85-те қайта басылған.] Линдхейм, С. (2000) «Omnia Vincit Amor: немесе, Оэнона неге бұл ешқашан жұмыс істемейтінін білген болуы керек (Эклог 10 және Героидтар 5)», «Классикалық мәтіндерді талдау материалдары мен талқылаулары» (MD) 44: 83–101. Розати, Г. (1991) «Протесилао, Парис және элегиялық махаббатшы: Овидийдегі гомерлік үлгі», Maia 43.2: 103–114. (1992) «Әйелдер элегиясы: Овидийдің Героидтары (және басқа Героидтар)», «Классикалық мәтіндерді талдау материалдары мен талқылаулары» (MD) 29: 71–94. Весси, Д. В. Т. (1976) «Овидийдің Героидтарындағы юмор және адамгершілік», Arethusa 9: 91–110. Виарр, С. (1987) «Гомердің поэмаларынан Овидийдің Героидтарына: Эпикалық повество және оның элегиялық интерпретациясы», «Гийом Буде қауымдастығының бюллетені» Ser. 4: 3.

Таңдаулы мағынасы бар стипендия

Армстронг, Р. (2005) Овидий және оның махаббат поэзиясы (Лондон) [әсіресе 2- және 4-тараулар] Харди, П. Р. (2002) Овидийдің иллюзия поэтикасы (Кембридж). Холцберг, Н. (1997) «Өмірімен ойын: Овидийдің «автобиографиялық» сілтемелері», Lampas 30: 4–19. [Нокс (ред.) (2006): 51–68 құралында қайта басылды.] (2002) Овидий: Ақын және оның шығармалары, Г. М. Гошгариан аудармасы (Итака, Нью-Йорк және Лондон). Джеймс, С. Л. (2003) Оқыған қыздар және еркектердің ықпалы: гендер және римдік махаббат элегиясындағы оқу (Беркли). [әсіресе 5-тарау] Кауффман, Л. С. (1986) Ықылым туралы әңгімелер: гендер, жанр және хаттардағы ойлар (Итака, Нью-Йорк). Нокс, П. Е. (ред.) (2006) Овидийді оқу: Оксфорд жинағы (Оксфорд және Нью-Йорк). Зверлейн, О. (1999) Die Ovid und Vergil Revision in tiberischer Zeit (Берлин және Нью-Йорк).