Фрэнсис Вер: Англия сарбазының өмірі мен ерліктері

Кіріспе

Фрэнсис Вэр (1560/61, 28 тамыз 1609) – королева Елизавета I-нің қол астында қызмет еткен көрнекті ағылшын әскери қолбасшысы, негізінен Англия-Испания соғысы (1585–1604) және Сегіз жылдық соғыс кезінде Төмен елдерде шайқасқан. 1589 жылы ол ағылшын және шотланд әскерлерінің генерал-майоры болды, бұл лауазымды испандықтарға қарсы он бес науқан бойы сақтап, үзіліссіз жетістіктерге жетті, ең бастысы – Ниупорт шайқасында. Ол Мауриц Нассау басшылығымен голландтармен өте жақсы қарым-қатынаста болды, олармен тығыз ынтымақтастықта жұмыс істеп, елдің тәуелсіздігіне қол жеткізуге көмектесті.

Отбасы және парламент

Фрэнсис Вер, шамамен 1560 жылы туған, Креппинг-холлдың Джеффри Вердің екінші ұлы, Оксфордтың 15-ші графы Джон де Вер мен Элизабет Трусселдің кіші ұлы. Оның анасы Элизабет Хардекин (1615 жылдың желтоқсанында қайтыс болды), Хеддингэм қасабасының жанындағы Уоттон Хаустың Ричард Хардекиннің қызы (1558 жылы қайтыс болды). Оның үш ағасы болды: Хеддингэм қасабасының жанындағы Кирби Холлдан Джон Вер (шамамен 1558-1624), Роберт Вер (1562 жылы туған) және сэр Хорацио Вер (1565 жылы туған), сондай-ақ Фрэнсис Вер (1567 жылы туған) әпкесі, ол 1598 жылдың 20 наурызында Нунхэмдегі колониялық саяхатшы және жазушы сэр Роберт Харкортқа (1574/5–1631) екінші әйел ретінде үйленді. 1593 жылы Леоминстерден парламент депутаты болып сайланды. Вер Лондоннан Нонсуч сарайына баратын жолда Суррейдегі Митчамда өзінің досы сэр Юлий Цезарьмен көп уақыт өткізді. Цезарь екінші рет Алиса Дентке үйленген еді, оның бұрынғы некеден қызы болған – Элизабет Дент. Осы сапарлары барысында ол Элизабетке тез ғашық болды. Олар ғашық болды және Цезарь олардың үйленуіне келісім берді. Элизабеттің әпкесі де никеге тұруға дайын болғандықтан, Цезарь 1607 жылдың 26 қазанында өгей қыздары үшін әсем той ұйымдастырды. Вер 2000 фунт стерлинг көлемінде қалыңдық алды және оған өмір бойына мүлік берді. Ол 16 жаста болса, ол 47 жаста еді. Олар оның қайтыс болуына дейін 22 ай бірге тұрды, ал балалары туралы ешқандай мәлімет жоқ.

Әскери мансап

Жас Франсис Вере алғаш рет 1585 жылы Лестердің басшылығымен әскери қызметке қатысты және көп ұзамай Төмен елдердегі қайнаған соғыстың ортасында болды. Слюйс қамалында ол сэр Роджер Уильямс пен сэр Томас Баскервиллдің жетекшілігімен ерекше көзге түсті. 1588 жылы испандық Армада кезінде Вере 260 сарбазбен испандықтардың жағаға қонуына жол бермеу үшін Влиссингенге жіберілді. Тамыз айында Кале түбіндегі шайқаста ол Остенд пен Слюйс арасында құлаған испандық галеон "Сан-Матео" кемесін жоюға жауапты болды. Осыдан кейін ол Парма герцогы бастаған испандық қоршаудан өз күшімен құтылған, негізінен ағылшын гарнизонымен бірге Берген-оп-Зумде болды. Вере жасаған батырлықтары үшін Лорд Уиллоуби оны соғыс алаңында рыцарь атағына ие етті.

Он жылдық науқан

Келесі жылы сэр Фрэнсис Төмен елдердегі ағылшын және шотланд әскерлерінің генерал-майоры болды, жақын арада оған бас қолбасшылық жүктелді. Ол 1588 жылдан 1598 жылға дейін Насаулық Морис басқарған голланд әскерлерімен бірге «Он жылдық соғыс» деп аталатын науқанда көзге түсті. Бреданы басып алуға көмектескеннен кейін, ол Зуфен және Девентер қалаларын қайта басып алды, олар бес жыл бұрын Роуланд Йорк пен Уильям Стэнлидің жасаған сатқындықтары салдарынан қолдан шығып кеткен еді. Йорк (1588 жылы қайтыс болған) жерден қазылып алынып, асылып, сатқындығын еске түсіру үшін тізгінге ілінді. Бұл жеңістер Лестер графының Стэнли мен Йоркқа көрсеткен сенімсіздігінен туған зиянды өтеуге көмектесті. Вере Парманы жеңудегі шешуші әрекеттерімен Морис пен голландтардан көбірек марапаттар мен құрмет алды, бұл 1591 жылдың шілдесінде Ниммегеннің сыртындағы Кнодсенбургтің қоршауы кезінде болды. Армияның жартысына жуығы ағылшын және шотландтардан тұрды; осы науқанда он екі ағылшын және он шотланд ротасы болды. Осыдан кейін Морис пен Вере сол жылы Хюльстті басып алды. 1592 жылдың жазында Стенвик қоршауында Вера, шахта жарылғаннан кейін қала қабырғасындағы бұзылысқа шабуыл жасаған күшке жетекшілік етті. Ол өзінің ағасы Хорас, сэр Роберт Сидни және бірнеше капитанмен бірге жараланды, сонымен қатар шабуыл кезінде 152 сарбазы да жарақат алды, бірақ шабуыл сәтті аяқталды және испандықтар қаланы тапсырды. Ағылшын-голланд әскері кейін Коэворденге аттанды, ол тағы бір сәттілі қоршаудан кейін құлдырады. Келесі жылы Гертруиденберг қаласы түсті, ал Коэворденді қайта басып алуға жасалған испандықтардың әрекеті Вере мен Морис қалаға көмекке келгеннен кейін жеңіліске ұшырады. Олар 1594 жылы тағы да соғысқа шығып, Гронингенді қоршады, ол да басып алынды. Осы кезде испан әскері Солтүстік провинциялардан мүлдем ығыстырылды және жеті провинцияның қайта құрылуы аяқталды. Бұл жеңістер елді тәуелсіздік жолымен қамтамасыз етуге қадам-қадаммен көмектесті. Вере сол заманғы ең жақсы ағылшын сарбаздарының бірі ретінде танылды. Оның әскерлері голланд үлгісінде үйлесімділік пен жаттығуға ие болды, бұл оларды ең жақсы испан әскерлеріне қарсы тұруға дайындады, ал оның лагері барлық болашақ ағылшын сарбаздарының жаттығу орталығына айналды, оның ішінде оның кіші інісі Хорас, сондай-ақ Фердинандо (Лорд) Фэрфакс, Герваз Маркхэм және капитан Майлс Стандиш сияқты белгілі адамдар болды. Болашақтағы танымал драматург және ақын Бен Джонсон оның қол астында ерікті болып қызмет етті. 1596 жылдың басында ол маусым айында Испанияға Кадис экспедициясына қатысу үшін даладан ауыстырылды. Вере мен сэр Уолтер Рэли басшылыққа қатысты дауласты, бірақ Рэли теңізде басшылық ететіні, ал Вере армияның генерал-лейтенанты және маршалы болары туралы келісімге келді. 30 маусымда Веренің ардагерлері қалаға шабуыл жасап, оны және маңындағы бекіністерді басып алды. Ағылшын және голланд әскері екі апта бойы осы жерді ұстап тұрды, осы уақыт ішінде Вере үш бай тұтқынның құнына ие болды: Севильядағы Каса де Контратасионның президенті болған дін қызметкері, сондай-ақ Дон Педро де Эррера және Дон Джеронимо де Авалос есімді екі ақсүйек. Қалаға от қойылды, ал 5 шілдеде флот жөнелді. Вере экспедиция басшыларына Англияға оралғанда көрсетілген халықтың ықыласымен қатар, көптеген олжаға ие болды. Келесі жылы ол Төмен елдерге оралды және 1597 жылдың қаңтар айында испандық «Терсиоларға» қарсы сирек кездесетін шайқаста Турнхоуттың жеңісіне маңызды үлес қосты. Ағылшын және голландтық атты әскер испандық атты әскерді ығыстырып, содан кейін дүркіреп келген испандық жаяу әскеріне шабуыл жасады, олар ауыр шығынмен жеңіліске ұшырады. Вере патшайымнан жеңісімен құттықтаған жеке хат алды, тіпті Лондонда сахнада оның өмірінен алынған қойылым қойылды. Келесі жылы оған ағылшын-голланд одағын қайта қарастыратын келісімді келіссөздер жүргізу тапсырылды; ол өзі үшін Бриллдің губернаторы және генерал шеніне ие болды.

In the next year Sir Francis became sergeant major general of the English and Scottish troops in the Low Countries, and soon afterwards the chief command devolved upon him. He was prominent in the campaign known as the Ten years, spanning from 1588 to 1598 with the Dutch forces under Maurice of Nassau. After assisting in taking Breda he then retook the cities of Zutphen and Deventer, these having been lost five years earlier due to English treachery by Rowland York and William Stanley respectively. He ordered that York (who had died in 1588) be dug up, hanged and gibbeted as a reminder of his treachery. These victories were important in recovering the losses caused by the mistaken confidence which the Earl of Leicester had placed in both Stanley and York. Vere garnered more rewards and respect from Maurice and the Dutch with his decisive actions in the defeat of Parma, this time during the Siege of Knodsenburg outside Nijmegen in July 1591. Nearly half of the army were English and Scots; twelve English and ten Scots companies were present in this campaign under the command of Vere. Following this Maurice and Vere seized Hulst the same year. At the Siege of Steenwijk in the summer of 1592 Vere lead a force into a breach of the city's wall after a mine has blown although he along with his brother Horace, Sir Robert Sidney, and a few of their captains were wounded, along with 152 of their men during the assault, the attack was successful and the Spanish surrendered the town. The Anglo Dutch army then marched to Coevorden and which fell after another successful siege. The city of Geertruidenberg fell the following year, and a Spanish attempt to retake Coevorden was defeated after Vere and Maurice when they marched to the city's relief. They both took to the field again in 1594 and laid siege to Groningen, which was also captured. By this time the Spanish army had been all but pushed out of the Northern provinces and the restoration of the seven provinces was then complete. Step by step these victories helped to secure the country for the cause of independence. Vere won the reputation of being one of the best English soldiers of the day. His troops acquired a cohesion and a training based on the Dutch model fitting them to face the best Spanish troops, and his camp became the fashionable training ground of all aspiring English soldiers, amongst others not only his younger brother Horace, but men of such note as Ferdinando (Lord) Fairfax, Gervase Markham and Captain Myles Standish. The future prominent dramatist and poet Ben Jonson served as a volunteer under his command. In early 1596 he was transferred from the field to take part in the Cádiz expedition to Spain which was to take place in June. Vere and Sir Walter Raleigh quarrelled over leadership but it was agreed that Raleigh would command at sea and Vere was made lord marshal and lieutenant general of the army. On June 30, Vere's veterans spearheaded the assault on the city and captured it and the outlying forts. The English and Dutch held the place for two weeks during that time Vere received the ransoms of three wealthy prisoners a clergyman who was president of the Casa de Contratacion at Seville and two cavaliers named Don Pedro de Herrera and Don Geronimo de Avalos. The town was then set on fire and the fleet departed on the 5th of July. Vere shared in a considerable amount of booty as well as the popular acclaim that greeted the leaders of the expedition on their return to England. The following year he was back in the Low Countries and in January 1597 he made an important contribution to the victory of Turnhout, a rare pitched battle against the Spanish 'Tercios'. The English and Dutch cavalry having driven off the Spanish cavalry, then fell upon the disordered Spanish infantry who were then routed with heavy casualties. Vere received a personal note from the Queen congratulating him on the victory, and he was even dramatised in London on the stage. The following year he was entrusted with the negotiation of the treaty whereby the Anglo Dutch alliance was revised; for himself he obtained the governorship of Brill and the rank of general.

Зальтбоммель, Ниювпорт және Остенд

1599 жылдың мамыр айында Боммельервард аймағында Франсиско Лопес де Мендоса және Мендоса бастаған испандық шабуылдар басталды. Испандықтар Зальтбоммель қаласын қоршауға тырысты, бірақ Вера 6000 әскермен Ваал өзенін кесіп өтіп, испандықтардың «Дуранго» деп атаған бекінісін сәтті шабуылдағаннан кейін олар қоршауды көтеруге мәжбүр болды. Испандықтар толық оқшаулану қаупінде болды және бастаманы қайтаруға жасаған келесі әрекеттері сәтсіз аяқталды. Мендоса шегінді, ал испан армиясы хаосқа түсті: бүліктер болды, нәтижесінде олардың келесі бірнеше жылға операциялары тоқтатылды. Вераның мансабындағы маңызды кезең келесі жылы болды, Олденбарневельдтің кеңесімен Штаттар Генералы соғысты жау территориясына жеткізуге шешім қабылдады. Ниупорт шайқасында (1600 жылдың 2 шілдесі) – сол дәуірдегі ең қатыгез шайқастардың бірінде – Нассаулық Морис, Вераның қолдауымен, архидюк Альберттің тәжірибелі испан әскерлерін жеңді. Бұған 1601 жылдың шілдесінен бастап, ол гарнизонға басшылық еткен кезде Остендтің батырлық қорғанысы ілесіп келді. Испандықтарға басшылық еткен – Альбрехт архидюк. Ол тамыз айында испандықтардың бомбалауы кезінде ауыр жарақат алды, бірақ келесі айдың соңында жазылып қайтып келді. Желтоқсанда шеткі бекіністерге жасалған испандық шабуыл жеңіліске ұшырады, шабуылдаған күштердің шамамен төрттен бірі қаза тапты, жараланды немесе тұтқынға алынды. Алайда, қоршау созылған сайын, қаланың біраз уақытқа күш-қуатын толықтыра алмайтыны анық болды. Испандықтардың ірі шабуылға дайындалып жатқанын білген Вера, испандықтарды одан бас тартуға мәжбүрлеу үшін келіссөздер тактикасын қолдануға мәжбүр болды. Ол мұнда сәттілікке жетті, сонымен бірге қорғанысты күшейту жұмыстары жүргізілді. Осылайша, олар өздерінің күшін арттырып, келіссөздерді тоқтатты. Вераның жоспары іске асты және 1602 жылдың 7 қаңтарында испандықтар шабуылға шыққанда, қорғаушылар дайын болды. Түн қараңғысында шамамен 10 мың испандық ардагер Остендтің қорғанысының басты бекіністеріне шабуыл жасады. Қорғаушыларды басқарған Вера, инженерлерін пайдаланып, қорғанысты мықты ету арқылы оны бұзу мүмкін емес екеніне көз жеткізді. Испандықтар бекіністер мен ревелиндерге шабуыл жасады, бірақ барлық бағытта кері қайтарылды. Түн ортасына дейін испандықтар «Испан жарты айы» деп аталатын позицияны басып алды, бірақ Вера оны қайтаруға бұйрық берді, ал ағылшын ротасы кейін испандықтарды қуды, олар 300 адамды жоғалтты, көбі тұтқынға алынды. Енді Вера қорғаныс шлюзін ашуға бұйрық берді, арқылы испандықтар әлі де кешіп өтіп жатқан фордқа су ағып түсті. Сонда зор су тасқыны оларды басып, жаудың көп бөлігін теңізге айдап жіберді. Су басылғаннан кейін Вера қарсы шабуылға бұйрық берді, бұл испандық шабуылшыларының қалғандарын қуды, үлкен олжаны алды. Шабуыл испандықтар үшін қымбатқа түсті, олар 1500-2000 адамды жоғалтты. Вера бірнеше ай бойы қалды, сосын оны Штаттар Генералы далалық қолбасшылыққа шақырды. Вераның желтоқсандағы келіссөздері сынға ұшырады, бірақ шабуылдың сәтсіз аяқталуы бұл жағдайды көлеңкеге түсірді. 1602 жылдың наурыз айында Англияға оралғанда, оны қоршауды сәтті жүргізгені үшін құрметпен қарсы алды. 1604 жылдың қыркүйегінде гарнизон берілгенге дейін ағылшын әскерлері голландтармен бірге соғысты.

In May 1599 a Spanish offensive led by Francisco López de Mendoza y Mendoza was launched in the area of Bommelerwaard. A subsequent siege on the town of Zaltbommel by the Spanish was attempted but they had to lift the siege after Vere crossed the river Waal with 6,000 men, and successfully stormed a Spanish position which they called Durango. The Spanish were on the verge of being totally cut off and were defeated in subsequent attempts to regain the initiative. Mendoza retreated and the Spanish army then found itself in chaos: mutinies took effect and as a result further operations by them were suspended for a number of years. The culminating point of Vere's career came the following year, when on the advice of Oldenbarnevelt, the States General decided to carry the war into the enemy's country. In the Battle of Nieuwpoort (2 July 1600), one of the most desperately contested battles of the age, Maurice of Nassau, with support by Vere, defeated the veteran Spanish troops of the Archduke Albert. This was followed by the celebrated defence of Ostend from July 1601 when he took command of the garrison. The Spanish were under the command of the Archduke Albrecht. He was severely wounded in the head during a Spanish bombardment in August but returned by the end of the following month after convalescing. In December a Spanish assault on the outlying positions was defeated with nearly a quarter of the attacking force killed wounded or captured. However as the siege dragged on it became apparent that the town was unable to get any reinforcements for some time. After learning of a Spanish attempt to launch a huge assault Vere had to rely on a parley stratagem to keep the Spanish from doing so. This he succeeded and at the same time vital repair work was carried out on the defences. During the ruse reinforcements came in and the parley was called off. Vere's plan had worked and when the Spanish assault came on 7 January 1602 the defenders were ready. The attack consisting of some 10,000 Spanish veterans rushed to assault the main bulwarks of Ostend's defences just as the darkness of night set in. Vere directing the defenders made sure the defences were impassable using his engineers to shore up defences. The Spanish attacked the bulwarks and revelins but were repelled at all points. Just before midnight the Spanish had seized a position known as the Spanish Half Moon but Vere ordered its recovery and an English company subsequently drove the Spanish out who lost 300 men, mostly captured. Vere now ordered a defensive sluice to be opened, through which the water rushed down the ford where the Spanish were still wading across. The huge torrent then hit them and carried many of the assailants away into the sea. Once the waters had subsided Vere ordered a counter attack which drove what was left of the Spanish assailants away taking great plunder in the process. The assault was a costly failure for the Spanish who lost somewhere between 1,500 and 2,000 men. Vere remained for a few months longer, when he was called away by the States General to assume command in the field. Vere's parley in December was met with muted criticism, however the repulse of the assault had overshadowed this. Vere came back to England in March 1602 and was feted for the successful conduct of the siege. English troops kept fighting side by side with the Dutch until the surrender of the garrison in September 1604.

Соңғы науқан және зейнеткерлікке шығу

1602 жылы Вер көбірек әскермен Нидерландқа қайта оралды және Мориспен бірге Грейвтегі испан гарнизонын қоршауға алды, бірақ ол жер бағынып бермес бұрын оң көзінің астында жарақаттанды. Алты айдан кейін Рисвик қаласында жазылып, 1603-04 жылдары голландиялықтармен қайтадан әрекетке кірісті және Бриль губернаторы лауазымын жалғастырды. 1604 жылы Яков I Испаниямен бейбіт келісімге келгеннен кейін, Вер әскерден зейнетке шығып, өмірінің қалған бөлігін Англиядағы елді жерде өткізді, ол қатысқан әртүрлі шайқастар туралы естеліктерін жинаумен айналысты (бұл естеліктер 1657 жылға дейін қолжазба күйінде сақталды; 1883 жылы Арбердің «Ағылшын жинағында» қайта басылды).

Өлім және жерлеу

Ол 1609 жылғы 28 тамызда, Біріккен провинциялардың тәуелсіздігін де-факто мойындаған Он екі жылдық бітімге қол қойылғаннан кейін қайтыс болды және Вестминстер аббаттығында Жақсы Жаңалықшы Иоанн капелласында жерленді. Францис үшін алабастр мен қара мәрмәрден жасалған үлкен ескерткіш бар, онда ол әскери қару-жарағы қойылған тақтаның астында, оюлы шыбық төсегінде азаматтық киіммен жатыр. Тақта төрт толық бойлы, қару-жарақ киген рыцарьтың иықтарында тұр, олар әр бұрышта тізе бүгіп отыр. Ескерткіш Бредадағы шіркеудегі Нассау-Дилленбург графы Энгельберт II-нің ескерткішінен шабыттанған сияқты. Латынша жазуды аударғанда:

Фрэнсис Вере, рыцарь, Джеффридің ұлы және Оксфорд графы Джонның немересі, Брилл мен Портсмуттың губернаторы, Бельгиядағы ағылшын әскерлерінің басшысы, 1609 жылғы 28 тамызда, өмірінің 54-ші жылында (sic) қайтыс болды. Оның әйелі Елизавета, үлкен қайғымен, көз жасымен, осы жоғары тұрған жұбайлық адалдық пен махаббат ескерткішін орнатты.