Кіріспе

Халықаралық Арктикалық ғылыми комитет (IASC) – Арктика ғылыми зерттеулеріне қатысатын халықаралық ғылыми топтардан құралған үкіметтік емес ұйым. IASC – ICSU-ның халықаралық ғылыми әріптесі және 1990 жылы құрылған. IASC-тің басты мақсаты – Арктика аймағындағы және Арктиканың Жер жүйесіндегі рөлі туралы прогрессивті ғылыми қызметті бастау, дамыту және үйлестіру. Ол сондай-ақ Арктикалық кеңеске және басқа ұйымдарға Арктика аймағын басқаруға қатысты ғылыми мәселелер бойынша объективті және тәуелсіз ғылыми кеңес береді. IASC-тің шешім қабылдайтын органдары – Кеңес және Атқару комитеті. Күнделікті жұмысты атқарушы хатшы басқаратын хатшылық қамтамасыз етеді. IASC-тің географиялық аумағы Солтүстік Мұзды мұхиты мен оны қоршаған құрлықтарды қамтиды.

Атмосфералық жұмыс тобы

Атмосфера жұмыс тобы – Халықаралық Арктикалық ғылыми комитетінің құрамындағы жұмыс тобы. Бұл жұмыс тобының негізгі мақсаты – Арктиканың қазіргі жаһандық климат өзгерулеріне қалай ден қоюын, Арктика жойылып қалған жағдайда қандай өзгерістер болатынын түсіну және оларды болжау мүмкіндігін зерттеу. Атмосфера жөніндегі жұмыс тобы Халықаралық Арктикалық ғылыми комитеті үшін жүзеге асырып жатқан жұмысын Арктика аймағындағы ғылыми зерттеулерді одан әрі дамытуға ықпал ететін жол деп есептейді.

Криосфера жұмыс тобы

Криосфера жұмыс тобы – Халықаралық Арктикалық ғылыми комитетінің екінші жұмыс тобы. Бұл жұмыс тобы атмосфера жұмыс тобынан Арктиканы құрайтын мұхиттар, қар, мұздықтар және басқа да элементтердің арақатынасын зерттеумен айналысатындығымен ерекшеленеді. Сонымен қатар, қазіргі әлемдік климаттың криосфераға тигізетін әсері де осы топтың назар аударатын мәселесі болып табылады.

Теңіз жөніндегі жұмыс тобы

Халықаралық Арктикалық ғылыми комитетінің теңіз жөніндегі жұмыс тобы қазіргі бес жұмыс тобының үшіншісі болып табылады. Теңіз жұмыс тобының басты мәселесі – Арктика мұхиты және субарктикалық теңіздер, сондай-ақ қазіргі жаһандық климаттың осы мұхиттар мен теңіздерге, ал олардан туындайтын өзгерістердің бүкіл әлемдегі мұхиттар мен теңіздерге тигізетін әсері. Теңіз жұмыс тобы Арктика экожүйесінің және Арктика биологиясының қазіргі жай-күйін бағалайды, бұл климатта тіршілік қалай жүзеге асырылатынын жақсырақ түсіну мақсатында.

Әлеуметтік және адами жұмыс тобы

Қазіргі уақытта Халықаралық Арктикалық ғылыми комитеті үшін зерттеу жүргізіп жатқан бес жұмыс тобының төртіншісі – Әлеуметтік және гуманитарлық жұмыс тобы. Бұл жұмыс тобы қалған төрт жұмыс тобынан арктикалық зерттеулердің әлеуметтік ғылымдар саласына басымдық бергендіктен ерекшеленеді. Бұл жұмыс тобы арктикадағы түрлі топтардың өзара әрекеттесуін, сондай-ақ арктикалық климаттың өзгеруі осы топтарға қалай әсер ететінін зерттейді.

Жер бетіндегі жұмыс тобы

Халықаралық Арктикалық ғылыми комитетінің бесінші және соңғы қолданыстағы жұмыс тобы – Құрлықтық жұмыс тобы. Аты айтқандай, бұл жұмыс тобының басты назары Арктиканың құрлық және тұщы су алаптарына қатысты. Құрлықтық жұмыс тобы Арктиканың бұрынғы жүйесі қалай болғанын, қазіргі Арктика климатының жағдайы қандай және болашақта ол қалай өзгеретінін анықтауға тырысады. Сондай-ақ, құрлықтық жұмыс тобы Арктика климатының өзгеруі болашақта бүкіл әлемге қалай әсер ететінін зерттейді.

IASC іс-қимыл топтары

IASC-тің құрамында қазіргі уақытта екі іс-қимыл тобы бар. Осы топтардың мақсаты – Арктикадағы ұзақ және қысқа мерзімді қажеттіліктер бойынша кеңес беру болып табылады. Мұндай топтар көбінесе бір-екі жылдан кейін таратылып жатады.

Арктикалық ғылымды саясаткерлерге жеткізу

Халықаралық Арктика ғылыми комитетінің бұл іс-қимыл тобы 2017 жылы құрылды, ол IASC жұмыс топтары жүргізген ғылыми деректерді әлемдік саясаткерлерге жеткізуге көмектеседі. Бұл топ саясаткерлерге Арктикада жүргізіліп жатқан ғылыми зерттеулерді жақсырақ түсінуі үшін кеңес және ұсынымдар береді.

IASC және алға басу

Халықаралық Арктикалық ғылыми комитеті (IASC) құрылғалы Арктика аймағындағы ғылыми экспедициялар туралы мәселелермен айналысып келеді. IASC Халықаралық Арктикалық ғылыми комитетінің мүшелерін де, мүше емес адамдарды да жақындастыруға бағытталған көптеген мақсаттарды әзірледі. Аймақтағы болашақ зерттеулер үшін Арктиканы бейбітшілік аймағы ретінде ілгерілету маңызды, себебі егеменді мемлекеттер арасындағы шиеленістер Арктиканы толыққанды түсінуге көмектесетін болашақ зерттеулерге теріс әсер етеді.

Тарих

1990 жылы АХКК-ны Арктикадағы сегіз елдің ұлттық ғылыми ұйымдарының өкілдері – Канада, Дания, Финляндия, Исландия, Норвегия, Ресей (сол кездегі Кеңес Социалистік Республикалар Одағы), Швеция және Америка Құрама Штаттары құрды. АХКК жылдар бойы Солтүстік аймақтың жетекші халықаралық ғылыми ұйымына айналды. Бүгінде оның құрамында Арктика зерттеулерінің барлық саласына қатысатын 23 ел бар, оның ішінде 15 Арктикалық емес елдер (Австрия, Қытай, Чехия, Франция, Германия, Үндістан, Италия, Жапония, Нидерланды, Польша, Португалия, Оңтүстік Корея, Испания, Швейцария және Ұлыбритания) кіреді. Халықаралық Арктикалық Ғылыми Комитет басқа халықаралық ұйымдар сияқты бейбітшілік орнатушы болмаса да, белгілі бір рөл атқарды. АХКК-ның әлемдік саясаттағы рөлі егемен мемлекеттер арасындағы ынтымақтастық қажеттілігімен байланысты. Ұйым "Қылы соғыс" кезінде құрылғандықтан, Кеңес Одағы мен АҚШ арасындағы шиеленіс ғылыми зерттеулерді жүргізу барысында азайды. Бұл АХКК-ға шиеленіс күшейіп, Арктиканы зерттеу мүмкіндігіне нұқсан келтірмей, әлемнің түкпір-түкпірінен келген ғалымдардың мемлекеттік мүдделерден тәуелсіз бірлесіп жұмыс істеуіне жағдай жасады.

IASC медалі

Медальдер "Арктиканы түсінуге ерекше және тұрақты үлес қосқандарды мойындау үшін" табыс етіледі. Алғашқы медаль 2010 жылы табыс етілді. Жыл Алушы Атау 2010 Патрик Вебер "Арктика ғылымы және шабыттандыратын ұстаздық үшін медаль" 2011 Мартин Якобссон "Ғылымның жаңа буыны" 2012 Игорь Крупник "Табиғи және әлеуметтік ғылымдарды байланыстыру" 2013 Лейф Г. Андерсон "Арктика мұхитын түсіну" 2014 Джулиан Даудсуэлл "Мұздықтар динамикасын және мұз бен мұхиттың өзара әрекеттесуін түсіну" 2015 Одд Рогне "IASC қызметі үшін сыйлық" 2015 Жаклин Гребмайер "Арктиканы түсінуге ерекше үлес қосқан" 2016 Джон Э. Уолш "Арктикадағы климаттың өзгеруінің әсерін модельдеу және бағалауға ерекше үлес қосқан" 2017 Терри Каллан "Халықаралық Арктика ғылымының ынтымақтастығына ерекше үлес қосқан" 2018 Оран Янг "Арктика институционалдық динамикасын, халықаралық келісімдерді және қоршаған орта саясатын түсінудегі ерекше жетістіктер" 2019 Марика Холланд "Арктика климаттық жүйесін, әсіресе мұзды түсіну, модельдеу және болжау саласындағы ерекше жетістіктер және ғылыми көшбасшылық" 2020 Сью Мур "Экосистемалық сенімділер ретінде теңіз сүтқоректілерін түсінудегі және климаттың өзгеруі Арктика түрлерінің фенологиясына қалай әсер ететінін түсінудегі ерекше жетістіктер" 2021 Ацуму Омура "Арктикадағы күрделі климат пен мұздықтардың қарым-қатынасын, жаһандық энергия бюджетін және жылу энергиясының ағынын түсінудегі ерекше жетістіктер; сондай-ақ криосфера ғылымдарында бағдарлама құру, халықаралық ынтымақтастық және ұстаздық саласындағы үздіклік"

IASC веб-сайтынан алынған ақпарат, басқаша белгіленбесе.

Кеңес

Ұйымның ел өкілі
Австрия Австрия Полярлық зерттеу институты Вольфганг Шёнер
Канада Канада Полярлық комиссиясы Уэйн Поллард
Қытай Қытай Арктика және Антарктика басқармасы Хуйген Ян, вице-президент
Чехия Полярлық экология орталығы Йозеф Элстер
Дания/Гренландия Гренландиядағы ғылыми зерттеулер комиссиясы Ная Миккелсен, вице-президент
Финляндия Ғылым және әдебиет академияларының делегациясы Паула Канкаанпя
Франция Полярлық институт Ив Френо
Германия Неміс зерттеу қоғамы Карин Лохте
Исландия RANNÍS, Исландия ғылыми зерттеу орталығы Торстейн Гуннарссон
Үндістан Антарктика және мұхитты зерттеу ұлттық орталығы (NCAOR) М. Равичандран
Италия Италия Ұлттық зерттеу кеңесі Карло Брабанте
Жапония Жапония Ғылым кеңесі, Полярлық зерттеу ұлттық институты Тетсуо Охата
Нидерланды Нидерланд ғылыми зерттеулер ұйымы Петер Йордан
Норвегия Норвегия зерттеу кеңесі Сюзан Барр, президент
Польша Польша Ғылым академиясы, Полярлық зерттеу комитеті Михал Лущук
Португалия Білім және ғылым министрлігі Жоао Канарио
Ресей Ресей Ғылым академиясы Владимир И. Павленко, вице-президент
Корея Республикасы Корея Полярлық зерттеу институты Йеадонг Ким
Испания Испан Полярлық комитеті Антонио Кесада
Швеция Швеция зерттеу кеңесі Магнус Фриберг
Швейцария Полярлық зерттеулер жөніндегі швейцариялық комитет Мартин Шнеебели
Ұлыбритания Табиғи ортаны зерттеу кеңесі Генри Берджесс
АҚШ Полярлық зерттеулер кеңесі Ларри Хинзман, вице-президент