Италияның солтүстігіндегі маңызды қала – Саббионета! ЮНЕСКО мұрасы тізіміне енген, әдемі ауылдардың бірі. Тарихы, герцогтар резиденциясы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Саббионета – Солтүстік Италияның Ломбардия аймағындағы Мантуя провинциясындағы қала және коммуна. Ол Пармадан шамамен солтүстікке қарай, По өзенінің солтүстік жағалауынан көп алшақ емес жерде орналасқан. Бұл – «Италияның ең әдемі ауылдары» (I Borghi più belli d'Italia) тізіміне енген елді мекендердің бірі. 2008 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне қосылған.
Sabbioneta is a town and comune in the province of Mantua, Lombardy region, Northern Italy. It is situated about north of Parma, not far from the northern bank of the Po River. It is one of I Borghi più belli d'Italia ("The most beautiful villages of Italy"). It was inscribed in the World Heritage List in 2008.
Тарих
Саббионета XVI ғасырдың соңында ежелгі римдік Виа Вителлиана бойында, По өзенінің құмды жағалауында (аты осыдан шыққан, итальян тілінде "құмды" деген мағынаны білдіреді) Веспасиано I Гонзага құрды; ол оны жеке бекініс және резиденция ретінде пайдаланған тұңғыш герцог болды. Осы кезеңде қала шағын музыкалық орталыққа айналды; Беннедетто Паллавичино (шамамен 1551–1601) сияқты композиторлар Веспасиано Гонзаганың тапсырысымен жұмыс істеді, одан кейін ол Гонзаганың бас қаласы Мантуяға көшті. По және Оглио өзендері арасындағы аллювиалды жазықта, сондай-ақ ежелгі Виа Вителлиана жолы бойында орналасқан Саббионета По аңғарының төрінде стратегиялық маңызға ие болды. Веспасиано Гонзага үшін Саббионета ең алдымен бекініс болуы керек еді, сол кезде оның қабырғаларының күші оны испан үстемдігінің Ломбардиядағы ең жақсы жабдықталған бекіністерінің біріне айналдырды. Саббионета, ең алдымен, ірі аймақтық мемлекеттердің арасында орналасқан шағын мемлекеттің астанасы болды: батыста испан губернаторы басқарған Милан герцогтігі; шығыста Оглио өзені ар жағында Веспасианоның туыстары, Гонзага әулеті билік еткен Мантуя герцогтігі; оңтүстікте По өзенінен төмен, Гонзаганы қолдаған Фарнезе әулетінің билігіндегі Парма және Пьяченца герцогтігі. Шағын Саббионета мемлекетінің аумағы негізінен Кремона епархиясының шығыс бөлігінде шоғырланған, бұл По өзені бойындағы сауда үшін де, Бреша мен Эмилия-Романьяның жазықтары арасындағы байланыс үшін де маңызды торап болды. Қала тарихындағы ең гүлденген кезең ханзада Веспасиано I Гонзаганың билігінде болды, ол қаланың қайта құрылысын жүргізіп, оны өз резиденциясына айналдырды. Саббионета Италияның «Турнирлік клубының» «қызыл туы» құрметті атағымен марапатталды.
Sabbioneta was founded by Vespasiano I Gonzaga in the late 16th century along the ancient Roman Via Vitelliana, on a sandy bank of the Po (whence the name, meaning "sandy" in Italian); he was its first duke, using it as a personal fortress and residence. It was also during this period that it became a minor musical centre; composers such as Benedetto Pallavicino (c. 1551–1601) were employed here by Vespasiano Gonzaga, prior to his moving to the main Gonzaga city of Mantua. Located on an alluvial ground between the Po and Oglio rivers, as well as along the route of the ancient Via Vitelliana, it occupied a strategic position in the heart of the Po Valley. For Vespasiano Gonzaga, Sabbioneta was to be above all a fortress and, at that time, the power of its walls certainly made it one of the most well equipped bulwarks in Lombardy of Spanish domination. Sabbioneta was above all the capital of a small state placed between great regional states: the Duchy of Milan to the west, ruled at that time by the Spanish governorate; the Duchy of Mantua to the east, over the River Oglio, governed by ancient line of the Gonzaga, cousins of Vespasiano; the Duchy of Parma and Piacenza to the south of Po, under the domain of Farnese family, supportive of Gonzaga himself. The territory of the small state of Sabbioneta was mainly concentrated in the eastern extremity of the diocese of Cremona and it represented a necessary crossroads both for trade midway along the Po and for communications between the lowlands of Brescia and Emilia Romagna. The most prosperous period in the history of this city was in its reconstruction years, in which it was under the dominion of Prince Vespasiano I Gonzaga, which also became his residence. Sabbioneta has been honored with the "orange flag" eulogy of the Touring Club of Italy.
Дүниежүзілік мұралық нысан
2008 жылдың 7 шілдесінде ЮНЕСКО Саббионетаны Мантуямен бірге Әлемдік мұра ретінде жариялады, оның себебі – бұл қаланың князь Веспасиано I Гонзаганың қалауымен 30 жылдан астам уақыттың ішінде салынған, жаңадан құрылған ерекше қала екендігі. ЮНЕСКО-ның мәліметінше, Саббионета – идеалды қаланы қалай жобалау керек деген Ренессанс дәуірінің теорияларын қолданудың үлгісі. Веспасианоның қайтысынан кейін болған жағдайлар, әсіресе шамамен бір ғасыр бойы мұрагерлерді бөліп тұрған шағын герцогтіктің мұрагерлік мәселесі, сондай-ақ алдымен австриялық, кейіннен наполеондық үстемдік, қаланы маңызды ғимараттардан – мысалы, бекіністен, қару-жарақ қоймасынан және қала қабырғасының сыртында орналасқан бастиондардан айырды. Тонау мен тәркілеу қаланы құнды мүліктерінен айырды, ең алдымен, 1772 жылы Терезия жарлығымен антикалық коллекцияның Мантуя академиясына тәркіленуі және 1815 жылы Герцог сарайындағы Аттар залының өртелуі. Соңғы 25 жылда қалпына келтіру және жақсарту саясаты арқасында шіркеу мұрасы сақталды, дамыды және көрнекті болып қала берді.
On 7 July 2008, Sabbioneta, together with Mantua was declared by UNESCO to be a World Heritage Site due to its exceptional nature as a newly founded city built in just over 30 years by the will of Prince Vespasiano I Gonzaga. According to UNESCO, Sabbioneta represents a perfect example of the application of Renaissance theories on how an ideal city should be designed. The vicissitudes that immediately occurred after the death of Vespasiano, especially the long standing question of the succession of the small duchy, which divided the heirs for almost a century, as well as the Austrian dominion first and the Napoleonic one later, deprived the city of important buildings, such as the fortress, the armoury and the lunettes placed outside the city wall. Pillage and confiscation deprived the city of some prestigious features, firstly, the confiscation of the antique collection to the Academy of Mantua in 1772 by the Teresian decree and the burning of the Sala dei Cavalli in the Palazzo Ducale in 1815. The church heritage remains conspicuous, promoted and redeveloped by a policy of recovery and enhancement over the last 25 years.
Көркем әдебиеттердегі сілтемелер
Америкалық заңгер және жазушы Ричард Пол Роудың пікірінше, Уильям Шекспирдің "Жазғы түнгі арман" пьесасы Афинада емес, негізі салынғаннан бері "кіші Афина" деп белгілі болған Саббионетада өрбітеді.
According to the American lawyer and writer Richard Paul Roe, the play A Midsummer Night's Dream by William Shakespeare was not set in Athens but in Sabbioneta, known as "little Athens" ever since its foundation.
Кино және теледидар
1970 жылы Бернардо Бертолуччидің "Өрмекшінің хитролығы" фильмі Саббионетада түсірілді. Фильмде ауыл Тара деген ойдан шығарылған атпен көрсетіледі. Ежелгілер галереясының ішінде және сарай бағының бірнеше бөлмесінде 1971 жылы "Ол жезөкше болғанына өкінішті" фильмінің кейбір сахналары түсірілді. Соңғы жылдары (1980-ші жылдары) Саббионетада RAI телеарнасының "Күйеу жігіттер" ("I Promessi Sposi") телешоуының түсірілімі де жүргізілді: әсіресе, Ежелгілер галереясының бағандары арасында оба сахналары түсірілді. 1997 жылы Вера Бельмонттың режиссерлігімен шыққан "Маркиза" француз фильмінің кейбір сахналары да Саббионетада түсірілді, сондай-ақ 1999 жылы Сальваторе Майраның "Айнадағы махаббат" ("Amore nello specchio") фильмінде Teatro all'Antica пайдаланылды. 2018 жылы көрсетілген "Медичи" телесериалының екінші маусымында Ренессанс Флоренциясын бейнелеу үшін Саббионетаның кейбір жерлері қолданылды.
In 1970, The Spider's Stratagem by Bernardo Bertolucci was filmed in Sabbioneta. In the film, the village takes on the imaginary name of Tara. Inside the Gallery of the Ancients and in some rooms of the Palace Garden, some scenes of 'Tis Pity She's a Whore, were filmed in 1971. More recently (1980s) in Sabbioneta the shooting of the RAI television show I Promessi Sposi ('The Betrothed') was also filmed: in particular, amid the columns of the Gallery of the Ancients, scenes of the plague were shot. Also for the French film Marquise, released in 1997 under the direction of Véra Belmont, some scenes were shot in Sabbioneta, as well as for the 1999 film Amore nello specchio by Salvatore Maira, in which the Teatro all'Antica was used. The second season of the television series I Medici, broadcast in 2018, used Sabbioneta in some scenes to represent Renaissance Florence.