Жолаушы тасымалдау көлемінің өлшемі

Кіріспе

Жолаушы тасымалдау қабілетін өлшеу

Жолаушылар тасымалында қолжетімді орындық-миль (ASM) немесе қолжетімді орындық-километр (ASK) жолаушы тасымалдау қабілетін өлшейтін көрсеткіш болып табылады. Ол көлік құралы жүрген миль немесе километр санына көбейтілген орындықтардың санына тең. Әуе тасымал саласында, жолаушы тасымалдайтын әуе компаниясы үшін қолжетімді орындық-миль – өндірістің негізгі бірлігі болып саналады. Бұл жағдайда бірлік – сатуға дайын, бір миль ұшқан бір орындық. Мысалы, сатуға 300 орындық бар ұшақ 1000 миль ұшса, ол сол рейс үшін 300 000 ASM құрайды. Орындықтардың сатуға шығарылуы маңызды. Егер 300 орындық ұшаққа (нормативтік немесе техникалық себептермен) тек 250 орындықты сатуға рұқсат берілсе, 1000 мильдік рейсте 300 000 емес, 250 000 ASM пайда болады. Сол сияқты, егер рейстегі жолаушылар орындары экипаж демалуы үшін бөлінген болса, онда бұл орындар сол рейс үшін ASM есептеуге енгізілмейді.

ASM / ASK (CASM / CASK) бойынша шығындар

CASM (немесе CASK) – әуе тасымал саласында бірлік өнімнің бағасын есептеу үшін жиі қолданылатын өлшем. CASM ұсынылған әрбір орын-мильді пайдалану құны центтермен көрсетіледі және операциялық шығындарды орын-мильдерге (ASM) бөлу арқылы анықталады. Бұл көрсеткіш әртүрлі әуе компанияларын немесе бір әуе компаниясының әртүрлі кезеңдердегі (мысалы, бір жыл мен оған дейінгі жыл) өнімдерін салыстыру үшін жиі қолданылады. CASM төмен болса, әуе компаниясының пайда табуы оңай болады, себебі өзін-өзі ақтау үшін олар аз тариф белгілеуі керек. Дегенмен, төмен CASM табыстылықтың кепілі емес. CASM әуе компанияларын салыстыру кезінде сақтық таныту қажет. Мысалы, барлық басқа факторлар бірдей болғанда, орташа ұшу қашықтығы ұзақ әуе компаниясының CASM төмен болады, себебі тұрақты шығындар оның жалпы шығындарының үлесін азайтады. Сондықтан, CASM-ды әртүрлі әуе компаниялары арасында салыстыру үшін, ең болмағанда, барлық әуе компанияларының CASM көрсеткіштерін ортақ ұшу қашықтығына келтіру немесе CASM-ды салыстырылатын әуе компанияларының ұшу қашықтығына қатысты график түрінде көрсету қажет. CASM әдетте белгілі бір әуе компаниясы (немесе оның бөлігі, мысалы, бүкіл әуе компаниясына қарағанда Тынық мұхитындағы операциялары) үшін белгілі бір кезеңде – жыл, тоқсан, ай және т.б. есептеледі. Ол сондай-ақ әуе компаниясының белгілі бір бағыты үшін де есептелуі мүмкін. Алайда, егер ол әуе компаниясының толыққанды операциясынан басқа нәрсе үшін есептелсе, тиісті шығындарды бөлуді қажет етеді, бұл бағалауды талап етеді. Мысалы, әуе компаниясының жоғары басшылығының жалақысын әуе компаниясының әртүрлі бөлімдеріне бөлу керек және оны әртүрлі әдістермен бағыттар бойынша бөлуге болады – сол уақыт аралығындағы бағыттағы рейстер саны, бағыттағы ұшу сағаттары және т.б. Мұндай шығындарды бөлудің дұрыс әдісі жоқ, бірақ әуе компанияларын салыстыру кезінде, егер бөлу әдісі маңызды болса (яғни, салыстырылып отырған әрбір әуе компаниясының толыққанды көлемі емес), онда салыстырылып отырған барлық әуе компаниялары үшін бірдей бөлу әдісі қолданылуы керек. CASM есептеудің қарапайым мысалы ретінде, 2011 жылдың екінші тоқсанында Southwest Airlines (оның ішінде AirTran Airways еншілес компаниясы) 3,929 млрд доллар және 31,457 млрд орын-миль операциялық шығындарға ие болды, бұл Southwest-тің SEC 10 Q нысанында көрсетілген. 2011 жылдың екінші тоқсанында Southwest жүйесінің CASM көрсеткіші: CASM = Тікелей операциялық шығындар / Қолжетімді орын-миль = 3,929 млрд доллар / 31,457 млрд = 12,49 цент.

CASM (or CASK) is a commonly used measure of unit cost in the airline industry. CASM is expressed in cents to operate each seat mile offered, and is determined by dividing operating costs by ASMs. This number is frequently used to allow a cost comparison between different airlines or for the same airline across different time periods (say for one year vs the preceding year). A lower CASM means that it is easier for the airline to make a profit, as they have to charge less to break even. A low CASM, however, is by no means a guarantee of profitability. Further, CASM should only be compared across airlines with care. For instance, all other things being equal, an airline with a longer average stage length will have a lower CASM, because fixed costs will account for a lower portion of its total costs. For this reason, to be meaningful, CASM comparisons across different airlines generally require, at a minimum, that CASMs for all airlines be adjusted to a common stage length, or that the CASMs be graphed versus the stage length of all the airlines being compared. CASM is generally calculated for a particular airline (or portion of an airline—for instance, an airline's Pacific operations as opposed to the entire airline) for a particular period of time—a year, a quarter, a month and so forth. It can also be calculated for a particular route of an airline. However, when it is calculated for anything other than the entire operation of an airline, the relevant costs will inevitably involve cost allocations that require judgments. For instance, the salary of the airline's senior management needs to be spread across the different parts of the airline and can be divvied up across its routes according to many different methodologies—by the number of flights on that route during that time period, by the number of flight hours on that route, etc. There is not necessarily any right method for making such cost allocations, but it is important when making comparisons across airlines that if an allocation methodology is relevant (i. e. less than the entire of each airline is being compared) then the same allocation methodology is used with each airline being compared. For a simple example of the calculation of CASM, in the second quarter of 2011, Southwest Airlines (including its AirTran Airways subsidiary) had operating costs of $3.929 bn and 31.457 bn ASMs, as reflected in Southwest's SEC Form 10 Q for that period. Southwest's system CASM for the second quarter of 2011 was then:

CASM = Direct Operating Cost / Available Seat Mile = $3.929 billion / 31.457 billion = 12.49 cents

Отыннан тыс CASM немесе отыннан тыс CASM

Отынды есептемегендегі CASM – әуе компанияларының өнімділігін салыстыру үшін жиі қолданылатын өлшем, ол отын құнын ескермейді. Мұнай бағаларының тұрақсыздығына байланысты, әуе компанияларының отын шығындары көбінесе бақылана алмайды (қысқа мерзімді хедждеуден басқа). Сондықтан, басшылықтың шығындарды бақылаудағы жетістігі көбінесе әуе компаниясының отынсыз CASM көрсеткішінің бір кезеңнен екінші кезеңге қалай өзгеретініне қарай бағаланады. Мысалы, 2011 жылдың екінші тоқсанында Southwest Airlines отынға 1,527 миллиард доллар жұмсады (оның ішінде AirTran еншілес компаниясы да бар).

ААБЖ-ға (ААБЖ) шаққандағы кіріс

RASM – әуе компанияларының бірлік кірісін өлшеуде жиі қолданылатын көрсеткіш, әрбір қолжетімді орын-миль үшін алынған центтермен беріледі және операциялық кірістің әртүрлі шамаларын қолжетімді орын-мильге бөлу арқылы есептеледі. Бұл көрсеткіш әртүрлі әуе компанияларын немесе бір әуе компаниясының әртүрлі кезеңдердегі көрсеткіштерін салыстыру үшін жиі пайдаланылады. Теория бойынша, RASM жоғары болған сайын, әуе компаниясының тиімділігі артады, егер CASM тұрақты болса. Кірістің әртүрлі өлшемдерін қолдану мүмкін. Жолаушылар RASM (немесе PRASM) – жолаушылар (немесе жоспарлы билеттерден) түскен кіріс, бір орын-мильге шаққанда. Операциялық RASM немесе жалпы RASM – әуе компаниясының жалпы операциялық кірісі, бір орын-мильге шаққанда. Мысалы, 2011 жылдың екінші тоқсанында Southwest компаниясының жоспарлы кірісі 3,876 млрд доллар, ал жалпы операциялық кірісі 4,136 млрд доллар құрады. 2003 және 2017 жылдар аралығындағы әлемдік авиакомпаниялар үшін отынды есептемегендегі CASK шамамен 6 АҚШ центы, отынға байланысты CASK 1 АҚШ центы мен 3,5 АҚШ центы аралығында, ал RASK 7 АҚШ центы мен 10 АҚШ центы аралығында болды.