Кіріспе

Хантер Стоктон Томпсон (18 шілде 1937 – 20 ақпан 2005) – американдық журналист және жазушы. Ол «Hell's Angels» (1967) кітабының жарық көргенімен танымал болды. Кітап үшін ол бір жыл Hells Angels мотоцикл клубымен бірге өмір сүріп, олардың өмірі мен тәжірибелерін өз көзімен көргендей жазды. 1970 жылы «Scanlan’s Monthly» журналында «Кентукки дербиі – декаденттік және тәртіпсіздік» атты ерекше мақала жариялады, бұл оның контрмәдениет өкілі ретіндегі беделін арттырды. Сондай-ақ, ол «Гонзо» деп аталатын жаңа журналистиканың өзіндік жанрын құруға бастам берді. Бұл журналистика стилінде жазушы оқиғаның басты кейіпкері және қатысушысы болады. Томпсон ең көп танылғаны – «Лас-Вегастағы қорқыныш пен жек көру» (1972) кітабы, ол алғаш рет «Rolling Stone» журналында жарияланған. Онда ол 1960-шы жылдардағы контрмәдениет қозғалысының сәтсіздігімен күреседі. Кітап екі рет фильмге түсірілді: 1980 жылы «Бюффалоның қашанда жүрген жері» және 1998 жылы «Лас-Вегастағы қорқыныш пен жек көру». Томпсон 1970 жылы Колорадо штатының Питкин округіне шерифтікке «Freak Power» билетімен сайлауға түсіп, жеңіліске ұшырады. Ол Ричард Никсонды қатты жек көретінімен белгілі болды, оны «американдық мінездің қараңғы, жемқор және өшірілмейтін зорлық-зомбылық жағы» деп сипаттады. 1972 жылы Джордж Макговерннің президенттік науқанын «Rolling Stone» үшін жариялады, кейіннен осы материалдарды «Fear and Loathing: On the Campaign Trail '72» (1973) кітабында жинады. 1970-ші жылдардың ортасынан бастап Томпсонның шығармашылығы төмендеді, себебі ол атақ пен есірткіге тәуелділіктің салдарымен күресіп, «Rolling Stone» үшін бірнеше маңызды тапсырмаларды аяқтай алмады. 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында ол «San Francisco Examiner» газетінде тілші болып жұмыс істеді. Оның 1979 жылдан 1994 жылға дейінгі еңбектері «The Gonzo Papers» жинағында басылды. Өмірінің соңына дейін «Rolling Stone», «Playboy», «Esquire» және «ESPN.com» сияқты әртүрлі басылымдарда жазуын жалғастырды. Томпсон өмір бойы ішімдік пен есірткі қолданғаны, қару-жараққа құштарлығымен және билікке наразылығымен танымал болды. Ол көбінесе былай деуші еді: «Мен есірткі, ішімдік, зорлық-зомбылық немесе ақыл-ессіздікті ешкімге де ұсынғым келмейді, бірақ олар маған әрқашан көмектесті». Томпсон 67 жасында денсаулық мәселелерінен кейін өз-өзіне қол жұмсады. Хари Кунзру: «Томпсонның нағыз дауысы – американдық моралисттің дауысы екені көрінеді, ол айналасындағы сұмдықты көрсету үшін өзін жиі жаман көрсетуге дайын».

Ерте өмір

Томпсон Луисвилл қаласында орта таптық отбасында дүниеге келді. Ол Луисвиллдің еркін қоғамдық кітапханасында бас кітапханашы болып жұмыс істеген Вирджиния Дэвисон Рейдің (1908, Спрингфилд, Кентукки – 20 наурыз, 1998, Луисвилл) және қоғамдық сақтандыру реттеушісі және Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагері Джек Роберт Томпсонның (4 қыркүйек, 1893, Хорс-Кев, Кентукки – 3 шілде, 1952, Луисвилл) үш ұлының ағасы болды. Оның ата-анасы Джектің Кентукки университетіндегі досы арқылы 1934 жылдың қыркүйегінде танысып, 1935 жылдың 2 қарашасында үйленді. The Guardian журналының журналисі Николас Лезард Томпсонның Хантер есімінің оның анасының туысы, шотланд хирургі Джон Хантерден келгенін айтты. Бірақ, Томпсонның Хантер Стоктон есімдері анасының әкесі мен шешесі, Престли Стоктон Рей мен Люсиль Хантерден алынғаны белгілі. 1943 жылдың желтоқсанында, Томпсон алты жаста болғанда, отбасы Хайлендс ауданындағы бай Чероки үшбұрышына көшіп келді. 1952 жылдың 3 шілдесінде, Томпсон 14 жаста болғанда, әкесі 58 жасында миастения гравистен қайтыс болды. Хантер мен оның бауырлары анасы тәрбиеледі. Вирджиния балаларын асырау үшін кітапханашы болып жұмыс істеді және күйеуінің өлімінен кейін "көп ішетін" адам ретінде сипатталды.

Білім

Жас кезінен спортқа қызығушылық танытып, дене шынықтыруға бейім болған Томпсон И.Н. Блум бастауыш мектебінде оқып жүргенде Хокс атлетика клубын бірлесіп құрды. Бұл оған Луисвилл қаласының Каслвуд атлетика клубының Хайленд орта мектебіне, содан кейін Атертон орта мектебіне шақыру алып келуіне әкелді. 1952 жылы күзге қарай ол Луисвилл ерлер орта мектебіне ауысты. Сондай-ақ 1952 жылы ол 1862 жылдан бері мектеп тарапынан демеушілік етіліп келген әдеби және әлеуметтік клуб – Афинеум әдеби бірлестігіне қабылданды. Сол кездегі мүшелері Луисвиллдің жоғарғы топтағы отбасыларынан шыққан, олардың ішінде кейін Томпсонның тікелей өтінішімен Rolling Stone журналының алғашқы баспашысы болған Портер Бибб те болды. Осы кезеңде Томпсон Дж.П. Донливидің «Жәндік адам» романын оқып, оған әдемірең қарайтын. Афинеум мүшесі ретінде Томпсон клубтың жылнамасы – The Spectator журналына мақалалар жазып, оның шығарылуына көмектесті. Бірақ 1955 жылы оның қылмыстық әрекеттері үшін клубтан шығарылды. Эглинде ол өзінің алғашқы кәсіби жазу жұмысын The Command Courier газетінің спорт редакторы болып, жұмыс тәжірибесін жалған көрсету арқылы тапты. Спорт редакторы ретінде Томпсон Эглин Иглз футбол командасымен АҚШ-ты аралап, олардың ойындарын жариялады. 1957 жылдың басында Флорида штатының Форт-Уолтон-Бич қаласындағы жергілікті газет – The Playground News газетінде спорттық бағана жазды. Оның аты бағанада көрсетілмеді, себебі Әуе күштерінің ережелері бойынша сырттан жұмыс істеуге тыйым салынған.

Журналистік мансабының алғашқы жылдары

Әуе күшінен шыққаннан кейін Томпсон Нью-Йоркке көшіп келуден бұрын Джерси-Шордағы (Пенсильвания) газеттің спорт редакторы болып жұмыс істеді. Ол Колумбия университетінің жалпы білім беру мектебінде бірнеше курста оқыды. Осы уақыт ішінде ол қысқа уақыт бойы Time журналында аптасына 51 доллар жалақыға көшірмеші болып жұмыс істеді. Жұмыс кезінде ол жазушылардың ырғақтары мен жазу стилін үйрену үшін Ф. Скотт Фицджеральдтың "Ұлы Гэтсби" және Эрнест Хемингуэйдің "Қоштасу қаруы" романдарының бөліктерін теріп шығарды. 1959 жылы Time журналы оны бағынусыздығы үшін жұмыстан шығарды. Сол жылы Нью-Йорк штатының Миддлтаунда "The Middletown Daily Record" газетінде репортер болып жұмыс істеді. Ол кеңседегі қант автоматына зақым келтіріп, газеттің жарнамашысы болған жергілікті мейрамхана иесімен дауласып, жұмыстан шығарылды. 1961 жылы материктік Америка Құрама Штаттарына оралғаннан кейін Томпсон Сан-Францискоға барып, ақырында Биг-Сур қаласында тұрды. Ол Slates Hot Springs-тегі күзетші және күтуші болып сегіз ай жұмыс істеді, кейін ол орын Esalen институтына айналды. Сол кезде Биг-Сур Бит аванпосты және Генри Миллер мен сценарист Деннис Мерфидің үйі болды, екеуіне де Томпсон құрметпен қарады. Осы кезеңде ол өзінің алғашқы мақаласын Rogue журналында Big Sur-дың қолөнерші және богемалық мәдениеті туралы жариялады және The Rum Diary романымен жұмыс істеді. Ол "Теңізде жерлеу" атты бір әңгімесін жариялауға қол жеткізді, ол да Rogue журналында жарық көрді. Бұл оның алғашқы жарияланған көркем әдебиеті болды. Томпсонның Пуэрто-Рикодағы тәжірибесіне негізделген "Рум күнделігі" ақыры жарық көрді және 2011 жылы кинофильм ретінде бейімделді. 1962 жылдың мамыр айында Томпсон Доу Джонсқа тиесілі апталық газеттің корреспонденті ретінде Оңтүстік Америкаға бір жылға сапар шекті. Бразилияда ол бірнеше ай Рио-де-Жанейродағы Brazil Herald газетінде репортер болып жұмыс істеді. Оның ұзақ уақыт бойы сүйіктісі Сандра Дон Конклин (кейіннен Сонди Райт) Рио-де-Жанейрода оған қосылды. Олар 1963 жылдың 19 мамырында, АҚШ-қа оралғаннан кейін көп ұзамай үйленді және қысқа уақыт Аспенде (Колорадо штаты) тұрды. Санди сегіз айлық жүкті болған кезде олар Глен-Эленге (Калифорния штаты) көшіп барды. Олардың ұлы Хуан Фицджеральд Томпсон 1964 жылдың наурыз айында дүниеге келді. Томпсон 60-шы жылдардың басында "National Observer" газетіне көптеген ішкі тақырыптар бойынша жазуын жалғастырды. Бір әңгімеде 1964 жылы Эрнест Хемингуэйдің өзін-өзі өлтіру себептерін зерттеу үшін Кетчумға (Айдахо штаты) барғандығы туралы айтылған. Ол Хемингуэйдің үйінің есігінің үстінде ілінген қаз мүйіздерін ұрлап алды. Сол жылы Томпсон Сан-Францискоға көшіп барып, 1964 жылы Cow Palace-те өткен GOP конвенциясына қатысты. Томпсон редакторы Том Вулфтың 1965 жылғы "Кенди түсті мандарин жапырағы ағымындағы нәресте" эссе жинағын баспадан бас тартқаннан кейін "Observer" газетімен байланысын үзді. Кейіннен ол өзін аймақта тамыр жайып жатқан есірткі және хиппи мәдениетінің ішіне батырып алды және көп ұзамай Берклидегі жер асты газетінің Spider үшін жазуды бастады.

Тозақ періштелері

1965 жылы "The Nation" журналының редакторы Кэри МакУильямс Томпсонды Калифорниядағы "Аспан періштелері" мотоцикл клубы туралы мақала жазуға шақырды. Ол кезде Томпсон Сан-Францисконың Хайт-Эшбери ауданына жақын жердегі үйde тұрып жатқан, ал "Аспан періштелері" "Алғыс білдірген өлілер" тобының тұрған жерінің қарсысында орналасқан. 1966 жылы Random House "Аспан періштелері: Заңсыз мотоцикл топтарының керемет және қорқынышты тарихы" атты кітапты жариялады, ал Томпсон мен "Аспан періштелері" арасындағы тартыс жақсы насихатталды. CBC телеарнасы тікелей эфирде Томпсон мен "Аспан періштесі" Skip Workman арасындағы кездесуді көрсетті. "New York Times" газетінің бір рецензенты бұл туындыны "ашулы, білімді, қызықты және көтеріңкі стильде жазылған кітап" деп бағалап, "Аспан періштелерін" қоғамнан шеттегендер ретінде емес, сонымен қатар эмоционалдық, интеллектуалдық және білімділік тұрғыдан қазіргі әлеуметтік жүйенің ұсынатын мүмкіндіктеріне лайық емес" деп сипаттады. Рецензент сондай-ақ Томпсонды "көңілді, өткір, байқампаз және өзгеше жазушы" деп атады, оның прозасы "мотоциклдің құбырлары сияқты жарықтанады" деді.