Кіріспе
Степной лемминг немесе далалық тышқан (Lagurus lagurus) – Норвегия леммингісіне (Lemmus lemmus) сыртқы түрімен ұқсас, бірақ басқа туысқа жататын шағын, денелі, ақшыл сұр кеміргіш. Степной лемминг шөп сабақтары мен жапырақтарымен қоректенеді және көбінесе түнде белсенді болады, бірақ толыққанды түнгі жануар емес. Табиғатта ол Ресей, Украина, Қазақстан, Қытайдың солтүстік-батысы және Моңғолияның батысындағы далалар мен жартылай шөлейт аймақтарында кездеседі. Бұл түрдің қазба қалдықтары Ұлыбританияның батысына дейінгі аймақтарда табылған.
The steppe lemming or steppe vole (Lagurus lagurus) is a small, plump, light grey rodent, similar in appearance to the Norway lemming (Lemmus lemmus), but not in the same genus. The steppe lemming eats shoots and leaves and is more active at night, though it is not strictly nocturnal. In the wild, it is found in steppes and semiarid environments in Russia, Ukraine, Kazakhstan, northwestern China, and western Mongolia. Fossil remains of this species have been found in areas as far west as Great Britain.
Сипаттама
Далалық леммингтің дене ұзындығы 12 см-ге дейін, ал құйрығы 2 см, артқы аяғынан сәл қысқа. Оның салмағы шамамен 30 грамм. Көздері мен құлақтары кішкентай, ал жүні қара сызықпен біркелкі қоңыр-сұр түсті.
Тарату
Бұл лемминг далалық, орманды далалық және жартылай шөлді аймақтарда табалады. Батыс Моңғолия, Солтүстік-Батыс Қытай, бұрынғы КСРО-ның көптеген облыстары, Қазақстан, Украина, Оңтүстік және Орталық Урал, Батыс және Шығыс Сібірде кездеседі. Дұрыс тамақтану және қоректік заттардың жетіспеуі де олардың денсаулығына әсер етеді. Далалық леммингтер табиғатынан әлеуметтес жануарлар, сондықтан оларды жалғыз ұстауға болмайды. Бірақ, егер далалық леммингтердің тобы ұзақ уақытқа (екі-үш айға) бірге ұсталса, олар бір-біріне, әсіресе колонияның бағынышты мүшелеріне қатысты агрессивті болуы мүмкін. Егер тек бір ғана ұя салу орны болса, екі кіреберіс немесе шығу тесігі жасау керек, себебі олардың шабуылдау стилі осылай. Сондай-ақ, олар өте аумақты жануарлар, сондықтан тұтқындықта еркектердің саны аз болуы керек. Бір камерада немесе аквариумда 3-8 далалық леммингті ұстау оңтайлы, әрі әр екі-үш ана леммингке бір ғана еркек жеткілікті. Стандартты кеміргіштерге арналған, құрғақ жемістері бар азық қолайсыз, себебі олардың табиғи рационында қанттың мөлшері аз болады. Далалық леммингтерге қант диабеті тән, сондықтан қанттың көп мөлшерін қабылдау оларды ауыр хәлге түсіріп, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Қантсыз, мелассасыз, құрғақ жеміссіз, аз мөлшерде күнбағыс және басқа майлы тұқымдар жоқ азық қолдану керек. Лабораториялық кеміргіштерге арналған азық та арзан балама болып табылуы мүмкін. Сонымен қатар, далалық леммингтерге шөп және жапырақты өсімдіктер, мысалы, люцерна қажет. Сырттан жиналған шөпте паразиттер мен улар болуы мүмкін, сондықтан оны адамдар тұрамайтын, жолдан алыс, шалғынды жерлерден жинау керек, және оны иттердің жайылымдық жерлері ретінде пайдаланбау керек. Шөп немесе шыбын қайдан алынғанына қарамастан, тіпті төсекке арналған болса да, оны үш күн бойы тоңазытқышта сақтау қажет, бұл құрттар мен кенелер сияқты паразиттерді жоюға көмектеседі. Таза су әрқашан қолжетімді болуы керек, бірақ ішетін судың мөлшері тамаққа байланысты өзгереді. Тістерінің үнемі өсуін тоқтату үшін оларға сабанның бұтақтарын беру керек. Леммингтер суды жай ыдыстан іше алады, бірақ олар әдетте төсек киімдерін суға сүйреп алатындықтан, шарлы клапанды бөтелке пайдалану тиімдірек. Леммингтер жүгіруді және көтерілуді жақсы көреді, бірақ олардың табиғи ортасы көбінесе тегіс және ерекшелігі жоқ болғандықтан, олардың биіктік және қауіпті сезіну қабілеті нашар. Сондықтан, олардың камераларының биіктігі 10-15 см-ден аспауы керек, және едені ағаш сынықтары мен шөппен қаптау керек. Жануарларды сергек және салмақты ұстаудың ең жақсы тәсілі – жүгіру дөңгелегін орнату. Дөңгелек жеткілікті кең болса, олар көбінесе бірге жарысады. (Дегенмен, еркектер арасында дөңгелек үшін ұрыс болуы мүмкін, сондықтан бірнеше дөңгелек орнату пайдалы, тіпті әр леммингке жеке дөңгелек беруге болады.)
Ұрысқа шығу себептері
Жалпы алғанда, далалық леммингтер - досты жануарлар және колонияларда өмір сүруді ұнатады. Тіпті аталықтардың кішкентай топтары (әсіресе бір туысқаннан) да тыныш өмір сүре алады. Дегенмен, аталықтар аумақтық болып келеді және жетілген альфа-аталық көбінесе жат адамға шабуыл жасайды және өз туысқандарының басқа мүшелерін, әсіресе ұясы тығыз болса, жамандыққа салады. Үлкен, жақсы толтырылған террариум (шамамен 5–10 см ағаш қырларының үстіне 10 см-ге жуық шөп төселген) топқа әлдеқайда бейбіт өмір сүруге мүмкіндік береді; кішкентай кеңістіктерде, төсегі аз болғанда, жанжалдар болуы мүмкін. Жүгіру дөңгелегінің маңында да ұрыс-керіс (сондай-ақ, көз жазбасындағы жазатайым оқиғалар) орын алуы мүмкін. Егер аталық тіпті жат адаммен де агрессивті болып көзге түссе, оны қауіпті деп санап, тығыз бақылауға алу керек және мүмкіндігі болса, оны стерильдеуге және әйелдер тобына қосуға болады. Леммингті стерильдеу – күрделі операция, көбінесе ветеринариялық клиникаларда ғана жасалады, бірақ бұл мүмкін. Стерильдегеннен кейін альфа-аталықтың басқа аталықтарға деген агрессиясы көбінесе азаймайды.
Ұрыс-керіс, жарақаттар және қажетті сақтық шаралары
Агрессор қорғаныстағы леммингті бұрышқа тығып, тістері мен қысқа тырнақтарымен шабуылдайды. Көбінесе ұрыс кезінде қылықтау, шыбылдау және жүгіріспен бірге, бүкіл колония алаңдап, қозғалмалы болады. (Жаңа иелеріне мұндай көрініс қызығушылық тудырса да, оны мұқият бақылау қажет, себебі бейбіт леммингтердің колониясы агрессивті мінез-құлық танытқандарға қарағанда әлдеқайда тыныш болады.) Леммингтер кішкентай, тар жайларда (мысалы, жұдырық көлеміндегі қораптар сияқты) ұя салуды ұнатады, сондықтан қоршаудың екінші шығуы болуы маңызды, сонда қорғанышпен күрескен лемминг террариумның басқа бөлігіне қаша алады. Леммингтер арасындағы төбелестер кейде сырттан көзге көрінбейтін жарақаттарды қалдырады, бірақ ішкі қан кетуге алып келуі мүмкін. Көбінесе ұрыстар кесіктерге, әсіресе артқы аяқтарда, құрсақ және жыныс мүшелерінің айналасында зардап шегуге әкеледі. Ұрыста зардап шеккен леммингтерді мүмкіндігінше тезірек шабуылшыдан бөлек террариумдарға немесе клеткаларға орналастыру керек. Сонымен қатар, жараларды тырнап, жалау әдеті жараның жазылуын баяулатады. Ветеринар жарақат алған леммингке көмектесу үшін антибиотиктер мен инфекцияға қарсы препараттар тағайындауы мүмкін, бұл көбінесе аса қымбат емес. Жарақат алған леммингті дәрілік тамшы ішуге немесе дәрі қосылған тағам жеуге көндіру қиын болса да, бір пайдалы тәсіл – дәрі тамшыларын леммингтің мұрнына тамшыту. Өзін тазалау үшін жалап, лемминг дәріні жұтады.