Кіріспе

Кәсіби жазу – сыйақы алу немесе кәсіп ретінде жазу; өнім немесе нысан ретінде кәсіби жазу – жұмыс ортасында немесе жағдайында жасалған жазбаша байланыстың кез келген түрі, мысалы, қызметкерлердің өзара тиімді байланысуына, басшылыққа негізді шешімдер қабылдауға көмектесуге, клиенттерге кеңес беруге, федералдық, мемлекеттік немесе жергілікті реттеуші органдардың талаптарына сәйкес келуге, келісімшарттарға қатысуға және тағы да басқаларға мүмкіндік береді. Кәсіби жазу шығарылған әлеуметтік, риторикалық және материалдық жағдайлармен байланыстырылады. Кәсіби жазушы – дербес жұмыс істейтін фрилансер немесе журналистика, маркетинг, жарнама, қоғамдық қатынастар немесе әскери саласындағы мамандандырылған құжаттарды дайындаумен айналысатын толық жұмыспен қамтылған маман болуы мүмкін. Алайда, өздерін кәсіби жазушылар деп есептемейтін заңгерлер, дәрігерлер, кәсіпкерлер, инженерлер және әлеуметтік жұмыскерлер де өз қызметтерінің барысында кәсіби құжаттарды үнемі жасайды. Сонымен қатар, Энн Бофорт атап көрсеткендей, «технологиялар өндіріс, ақпаратты өңдеу және күтім көрсету салаларындағы тікелей қатысушыларға есеп беру және шешім қабылдау жүктемесін арттырғандықтан», жазу дағдылары «көк жағалы» деп аталатын мамандықтар үшін де маңыздырақ болып келеді.

Шолу

Кәсіби жазу – бұл кәсіпқой жазушының ұйымының ішкі немесе сыртқы аудиториясына бағытталған, бизнес немесе ұйымның жұмысын жеңілдету мақсатында жасалған кез келген жазу түрі. Ішкі бизнес жазудың мысалдарына электрондық хаттар, меморандумдар және есептер жатады, ал сыртқы бизнес жазудың мысалдары – хаттар мен электрондық хаттар. Кәсіби жазу басқа жазу түрлерінен, мысалы, академиялық және техникалық жазудан өзгеше, себебі бұл термин жұмыс орнында пайда табу үшін жасалатын жазудың жалпы сипаттамасын береді. Кәсіби жазу академиялық жазудан мақсаты мен оқырмандарының айырмашылығымен ерекшеленеді. Академиялық жазу сын тұрғысынан қарап аудиторияны хабардар етеді және автордың ойлау процесін, сондай-ақ олардың оқу тәжірибесіндегі іздерін жаңарту арқылы одан әрі ойлауға ынталандырады. Керісінше, кәсіби жазу бизнес немесе белгілі бір ортаға (аурухана, компания немесе завод) қатысты болып, қарым-қатынас арқылы жұмысты жеңілдетуге бағытталған. Академиялық жазудың аудиториясы кәсіби жазуға қарағанда шектеулі; академиялық жазудың негізгі оқырмандары – белгілі бір салалардағы мамандар, ал кәсіби жазудың оқырмандарының саны мен кімдігі әртүрлі болуы мүмкін. Жазу кезінде кәсіби жазушылар өздерінің құжаттарын күтпеген үшінші тараптардың да оқи алатынын ескеруі керек. Кәсіби жазу техникалық жазудан мазмұнының сипатымен ерекшеленеді. Техникалық жазуды кәсіби жазудың кең ауқымын қамтитын саласы деп қарастыруға болады – техникалық жазу көбінесе белгілі бір салаға бағытталған. Екеуі де кәсіби ортада жасалады және сарапшылар арасындағы қарым-қатынасты қамтамасыз етуді мақсат етеді, бірақ техникалық жазу ғылым, технология және инженерия сияқты техникалық, мамандандырылған тақырыптарға назар аударады.

Байланыс

Әсіресе бизнесте әріптестермен, жеткізушілермен, клиенттермен және жалпы қоғаммен қысқа да, түсінікті хабарласу қажет. Кәсіби жазу назарсыздаулықты және сынды болдырмайды.

Еліктіру

Көндіруге бағытталған кәсіби жазу риторика тұжырымдамасымен байланысты, ол хабарлауға немесе көндіруге қатысты және аудиторияның қызығушылығын күшейту арқылы берілген аргументтердің сенімділігіне сүйенуге негізделген. Кәсіби жазушы құжатты дайындағанда зерттеу, риторика және көндіруді пайдаланады, ол мәселенің шешімін ұсынуға немесе белсенділікке шақыруға арналған. Кәсіби жазушы оқырманды құжатты оқығаннан кейін бір әрекет жасауға ықпал ету үшін көндіргіш тіл қолданады. Көндіру мақсатын көздейтін құжаттарға мысалдар: техникалық-экономилық негіздемелер, экономикалық дәлелдемелер және жарнамалық буклеттер.

Ақпарат

Нақты және түсінікті кәсіби жазу, заң, инженерия, техникалық нұсқаулар және өнімдердің таңбалануы сияқты, қате түсініктің қауқапты салдарлары болуы мүмкін салаларда өте маңызды. Халықаралық аудиториямен де түсініспеушіліктер туындауы мүмкін; осы себепті кәсіби жазушы мәдени ерекшеліктерді мұқият ескеруі керек. Документтегі тілдің қолданылуы, стиль және тіпті түс зиянды әсер ете алуы мүмкін, өйткені бұл элементтер, сондай-ақ басқа да факторлар аударғанда мағынаны өзгертеді. Мысалы, жарнамада жағажайда купальник киген әйелдің суреті АҚШ-та әдеттегідей қабылдалады; бірақ, егер дәл сол сурет мұсылман халқы көп шоғырланған аймақта көрсетілсе, діни сенімдерге орай, әйелдердің денесін көрсетуіне тыйым салынғандықтан, наразылық тудыруы мүмкін. Осы талдау және тікелей және болжамды аудиторияны ескеру кәсіби тілде қажетті нақты және қысқа жазу мен тілді құруға көмектеседі.

Біліктілік

Техникалық жазу мұғалімдерінің қауымдастығы техникалық коммуникацияларды дамытуды, яғни "ашық, тиімді, нәтижелі, орынды, дәл, пайдалы және мүмкіндігінше уақытында және бюджет шегінде жүзеге асырылатын" нәрсені практикадағы негізгі принцип деп санайды. Дағдыларды тәжірибе немесе формалды оқу арқылы меңгеруге болады. Көптеген кәсіби жазушылар оны толық жұмыс күні емес, шаруа ретінде жасайды, бірақ "кәсібиліктің" болуы – кәсіби жазуды анықтайтын фактор. Қазіргі әлемде кәсіби жазудың маңыздылығы соншалықты, көптеген академиялық оқу орындары осы пән бойынша бакалавр деңгейіне дейінгі курстарды ұсынады, ал кейбіреулері әлеуметтік жұмыс сияқты нақты мамандықтарға бағытталған.