Кіріспе

Майсур патшалығының билеушісі – Майсур махараджасы, шамамен 1300 жылдардың ортасынан 1950 жылға дейін Үндістан доминионындағы Майсур патшалығының патшасы және басты билеушісі болған. Махараджаның әйелі Майсур махаранисі деп аталды. Лауазым атауы уақыт өте келе әртүрліше белгілі болды: феодалдық жүйенің алғашқы кезеңдерінде – полигар (каннада тілінде pāLegāra, «бастық»), патшалықтың алғашқы жылдарында – раджа (санскрит және каннада тілдерінде, «патша», әсіресе шағын аймақтың патшасы), ал кейінгі кезеңде – махараджа (санскрит және каннада тілдерінде, «ұлы патша», күшті патшалықтың патшасы). Мұрагерлік бойынша, мұрагер табиғи түрде мұрагер болар еді, ал ұрпақ болмаған жағдайда, биліктегі монарх немесе оның құпия кеңесі таңдайтын. Раджа немесе махараджа атағын алған барлық билеушілер Вадияр әулетінен шыққан. 1947 жылы Үндістан Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін, 1950 жылға дейін көптеген ханшалықтар, Коронаның одақтастары, Үндістан доминионына қосылды. Осымен, махараджа лауазымы раджпрамхук лауазымымен, ал кейіннен губернатор лауазымымен алмастырылды.

Құрылуы мен жойылуы

1300 жылдардың соңында ірі шайқастарға көбірек араласып, Виджаянагара императоры Харихара II империяның қанаттарындағы аймақтарды қорғауды тиісті жергілікті билеушілерге жүктеуді бастады. Қазіргі Майсур қаласының маңындағы аймақтарды қорғау сол кездегі аймақтағы басшы болып тағайындалған Виджаянагара әскері Ядурайяның міндетіне жүктелді.

Полейгарлар мен раджалар

1513-1553 жылдары Кавери өзенінен алыс емес бірнеше ауылды билеген Раджа Чамраджа Водейяр III шағын бекініс салған және оны Махисуранагара (күндізгі бұқа қаласы деген мағынада) деп атаған, осыдан Майсур атын алған. Дегенмен, мифология мен Веда дәуіріне дейін сона аймаққа қатысты махишака деген есіммен айтылған жазбалар да бар.

Махараждары

Виджаянагара империясының құлдырауымен, Чамраджа Водейяр III-тің ұлы және оның мұрагері Махараджа Тиммараджа Водейяр II тәуелсіздік жариялап, Майсур махараджасы атағын алды. Кантирава Нарсаража I және Девараджа Водейяр I патшалықтары тұсында мемлекет аумағы кеңейді. 18 ғасырдың екінші жартысында Хайдар Әли мен Типу Сұлтанның әке-бала билеу кезеңінде, махараджалар көбінесе мойындалмады немесе тек номиналды билеушілер болып қана қалды. Типу құлағаннан кейін, британдық тәж уәдиярларға патшалықты қайтарып берді.

Әкім

1950 жылы Үндістан республика болып жарияланғаннан кейін, соңғы билеуші Махараджа Джаячамараджа Вадияр патшалығын республикаға өткізді. Бірақ, сол кездегі Үндістандағы көптеген патшалар сияқты, махараджа мен оның ұрпақтарына жылдық төлем (жеке қалта), белгілі бір жеңілдіктер мен "Майсур махараджасы" атағын сақтауға рұқсат берілді. Дегенмен, Үндістан Конституциясына енгізілген 26-өзгеріспен атақтар мен жеке қалталар толығымен жойылды. Бұл қызмет орнына Майсурдың Раджпрамухы, кейін Майсур губернаторы (қазір Карнатака губернаторы) тағайындалды. Осылайша, бұл лауазым демократиялық жүйеге біріктіріліп, губернаторды Үндістан Үкіметі ұсынатын болды және Президент тағайындайтын.

Махараждары

Майсурдың алғашқы раджасы (және полигар) Ядурая болды. Соңғы билеген патша – Махараджа Джаячамараджа Вадьяр. Вадьяр әулетінің қазіргі басшысы – Ядувира Кришнадатта Чамараджа Вадьяр. Майсур махараджаларының беделі тарихи тұрғыдан әртүрлі болды, алайда зор беделмен аяқталды. Мысалы, Махараджа Кантирава Нарсараджа I есеп беруге лайық күш ретінде танымал болса, оның шөбересінің шөбересі Махараджа Кришнараджа Водейяр I әлсіз және ерсіз деп есептелді. Типу құлағаннан кейін барлық махараджалар зор құрметке ие болды. Махараджа Кришнараджа Водейяр III өнер мен мәдениетке белсенді түрде де, қаржылай да үлес қосты; ал Махараджа Чамараджа Вадьяр X демократиялық қағидаларды қалыптастырды, Махараджа Кришнараджа Вадьяр IV Майсур патшалығының экономикасы мен индустриясын жаңғыртуы үшін мақталады.