Жапон қаржы жүйесі: банктер, қағазбағалы құралдар нарығы, капитал және ақша нарықтары. Экономиканы қаржыландыру, несие беру және валюталық операциялар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон қаржы жүйесінің шолуы
Overview of the Japanese financial system
Жапонияның қаржы жүйесінің негізгі элементтері басқа дамыған өнеркәсіптік елдердің қаржы жүйелеріне ұқсас: депозиттерді қабылдайтын, кәсіпорындарға несие беретін және валюта операцияларын жүзеге асыратын коммерциялық банктер жүйесі; ішкі экономиканың түрлі салаларын қаржыландыратын мамандандырылған мемлекеттік қаржы институттары; корпоративтік және мемлекеттік қағаздарды ұсынып, бағалы қағаздар нарығында делдалдық қызметтер көрсететін бағалы қағаздар компаниялары; мемлекеттік және жеке қарызды қаржыландыруға және корпоративтік меншікті сатуға мүмкіндік беретін капитал нарықтары; банктерге ликвидтілік көзін ұсынатын және Жапония Банкіне ақша-кредит саясатын іске асыру құралын ұсынатын ақша нарықтары.
The main elements of Japan's financial system are much the same as those of other major industrialized nations: a commercial banking system, which accepts deposits, extends loans to businesses, and deals in foreign exchange; specialized government owned financial institutions, which fund various sectors of the domestic economy; securities companies, which provide brokerage services, underwrite corporate and government securities, and deal in securities markets; capital markets, which offer the means to finance public and private debt and to sell residual corporate ownership; and money markets, which offer banks a source of liquidity and provide the Bank of Japan with a tool to implement monetary policy.
Банктер
Жапонияның дәстүрлі банк жүйесі 1980 жылдардың соңында анық бөлінген құрамдас бөліктерге ие болды: коммерциялық банктер (он үш ірі және алпыс төрт кішкентай аймақтық банк), ұзақ мерзімді несие банктері (жеті), сенім банктері (жеті), өзара несие және жинақ банктері (алпыс тоғыз) және әртүрлі мамандандырылған қаржы институттары. 1980 жылдары банктік емес операциялардың, яғни тұтыну несиесі, кредиттік карталар, лизинг және жылжымайтын мүлік ұйымдары сияқты, жылдам өсіп келе жатқан тобы банктердің несие беру сияқты дәстүрлі функцияларын атқара бастады. Соғыстан кейінгі қаржы жүйесінің бастапқы кезеңінде қалалық банктер ірі отандық корпорацияларға қысқа мерзімді несиелер берсе, аймақтық банктер депозиттер қабылдап, орта және шағын бизнеске несиелер берді. Екеуі де халықаралық іскерлікке көп араласпады. 1950 және 1960 жылдары Токио банкі үкіметтің шетелдік валюта қажеттіліктерінің көп бөлігін қамтамасыз етіп, елдің шетелдегі банк өкілі ретінде жұмыс істеді. Ұзақ мерзімді несие банктері коммерциялық банктермен бәсекелесудің орнына оларды толықтыруға бағытталған. Олар қалыпты депозиттерді қабылдамай, облигациялар шығаруға құқылы болды және ірі кейрецуларға (系列) ұзақ мерзімді несие беруге маманданды. Сенім банктеріне бөлшек және сенімдік банк қызметтерін жүргізуге рұқсат берілді және олар көбінесе коммерциялық және ұзақ мерзімді несие банктерінің жұмысын біріктірді. Сенім банктері портфельдерді басқарумен қатар, саудаға қойылатын несиелік сенім сертификаттарын сату арқылы да қаражат жинады. Өзара несие және жинақ банктері, несиелік қауымдастықтар, несиелік кооперативтер және еңбек несиелік қауымдастықтары жалпы салымдардан жеке салымдар жинады. Бұл депозиттер кооператив мүшелеріне несиелендірілді және банкаралық ақша нарығы арқылы өтімділік таппаған қалалық банктерге жіберілді немесе шағын кәсіпорындар мен корпорацияларға несие берген орталық кооператив банктеріне жіберілді. 8000-нан астам ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы кооперативтері кооперативтер үшін көптеген ұқсас функцияларды орындады. Олардың қаражатының көп бөлігі Norinchukin Bank-ке, отандық депозиттер бойынша әлемдегі ең ірі банкке жіберілді. 1990 жылы әлемдегі ең ірі бес банк, жалпы активтері бойынша, жапондық банктер болды. Бұл банктер шетелде филиалдар ашты, шетелдік банктерді сатып алды және евро-ен облигацияларын кепілдендіру сияқты жаңа қызмет түрлерімен айналысты. Инвестициялық үйлер де шетелдегі қызметін арттырды, әсіресе АҚШ қазыналық облигациялары нарығына қатысты (1980 жылдардың соңында әрбір жаңа шығарылымның 25-30% жапондық инвесторлар сатып алды). 1989 жылдың наурызында Жапониядағы ең ірі бес қалалық банк (жалпы қор көлемі бойынша) Дай Ичи Кангео Банкі, Сумитомо Банкі, Фудзи Банкі, Мицубиси Банкі және Санва Банкі болды.
Japan's traditional banking system was segmented into clearly defined components in the late 1980s: commercial banks (thirteen major and sixty four smaller regional banks), long term credit banks (seven), trust banks (seven), mutual loan and savings banks (sixty nine), and various specialized financial institutions. During the 1980s, a rapidly growing group of nonbank operations—such as consumer loan, credit card, leasing, and real estate organizations—began performing some of the traditional functions of banks, such as the issuing of loans. In the early postwar financial system, city banks provided short term loans to major domestic corporations while regional banks took deposits and extended loans to medium sized and small businesses. Neither engaged much in international business. In the 1950s and 1960s, a specialized bank, the Bank of Tokyo, took care of most of the government's foreign exchange needs and functioned as the nation's foreign banking representative. Long term credit banks were intended to complement rather than to compete with the commercial banks. Authorized to issue debentures rather than take ordinary deposits, they specialized in long term lending to major keiretsu (系列). Trust banks were authorized to conduct retail and trust banking and often combined the work of commercial and long term credit banks. Trust banks not only managed portfolios but also raised funds through the sale of negotiable loan trust certificates. Mutual loan and savings banks, credit associations, credit cooperatives, and labor credit associations collected individual deposits from general depositors. These deposits were then loaned to cooperative members and to the liquidity starved city banks via the interbank money markets or were sent to central cooperative banks, which in turn loaned the funds to small businesses and corporations. More than 8,000 agricultural, forestry, and fishery cooperatives performed many of the same functions for the cooperatives. Many of their funds were transmitted to their central bank, the Norinchukin Bank, which was the world's largest bank in terms of domestic deposits. In 1990, the five largest banks in the world, measured by total assets, were Japanese banks. These banks opened branches abroad, acquired existing foreign banks, and became engaged in new activities, such as underwriting Euro yen bond issues. The investment houses also increased overseas activities, especially participating in the United States Treasury bond market (where as much as 25 to 30% of each new issue was purchased by Japanese investors in the late 1980s). As of March 1989, the five largest city banks in Japan (in order of total fund volume) were Dai Ichi Kangyo Bank, Sumitomo Bank, Fuji Bank, Mitsubishi Bank, and Sanwa Bank.
Мемлекеттік мекемелер
Мемлекеттік қаржы институттарының тобы жеке банктік сектормен параллель жұмыс істеді. Жапонияның экспорттық-импорттық банкі (JEXIM), Жапонияның даму банкі және Тұрғын үй несие корпорациясы сияқты бірқатар қаржы корпорациялары отандық экономиканың мамандандырылған секторларының өсуін ынталандырды. Бұл мекемелер өздерінің қаржысын пошталық жинақтау жүйесі жинаған және Траст-фонд бюросында сақталған депозиттерден алды. Пошталық жинақ жүйесі 24 000 пошта кеңсесі арқылы әртүрлі нысанда қаражат қабылдады, оның ішінде жинақ, аннуитеттер және сақтандыру. Пошта кеңселерi тұрақты жинақ шоттарына ең жоғары пайыздық мөлшерлемелер ұсынды (1990 жылы мерзімді салымдар үшін 8%) және 1988 жылға дейін салықтан босатылған жинақ ақшасын ұсынды, осылайша әлемдегі кез келген мекемеден артық депозиттер мен шоттар жинады. Жапонияның халықаралық ынтымақтастық банкі (JBIC) – халықаралық бағытталған жалғыз мемлекеттік мекеме. Бұл банк Жапония мен дамушы елдер арасындағы сауданы қаржыландырады, басқа елдердің (соның ішінде АҚШ) үкіметтері басқаратын экспорттық-импорттық банктердің қызметін атқарады, бірақ оның қатысуы одан да үлкен болуы мүмкін.
A group of government financial institutions paralleled the private banking sector. The Japan Export Import Bank (JEXIM), the Japan Development Bank, and a number of finance corporations, such as the Housing Loan Corporation, promoted the growth of specialized sectors of the domestic economy. These institutions derived their funding from deposits collected by the postal savings system and deposited with the Trust Fund Bureau. The postal savings system, through the 24,000 post offices, accepted funds in various forms, including savings, annuities, and insurance. The post offices offered the highest interest rates for regular savings accounts (8% for time deposits in 1990) and tax free savings until 1988, thereby collecting more deposits and accounts than any other institution in the world. The Japan Bank for International Cooperation (JBIC) is the only government institution with an international focus. This bank provides financing for trade between Japan and developing countries, performing the function of export import banks run by governments in other countries (including the United States), although its participation is possibly greater.
Бағалы қағаздар
Жапонияның бағалы қағаздар нарығы 1980-жылдардың соңында өзінің қарқынды дамып келе жатқан бағалы қағаздар фирмаларының арқасында сауда көлемін жылдам арттырды. Жапонияда бағалы қағаздар компанияларының үш санаты болды: біріншісі – "Үлкен Төрттік" бағалы қағаздар үйлері (әлемдегі ең ірі алты компанияның ішінде): Номура, Дайва, Никко және Ямаичи. "Үлкен Төрттік" халықаралық қаржы операцияларында маңызды рөл атқарды және Нью-Йорк қор биржасының мүшелері болды. Номура әлемдегі ең ірі жеке бағалы қағаздар фирмасы болды; оның таза капиталы 1986 жылы 10 миллиард АҚШ долларынан асып, Меррилл Линч, Соломон Бразерс және Ширсон Леман компанияларының жиынтығынан басып өтті. 1986 жылы Номура Лондон қор биржасының алғашқы жапондық мүшесі атанды. Номура және Дайва АҚШ мемлекеттік облигациялары нарығындағы негізгі делдалдар болды. Бағалы қағаздар фирмаларының екінші деңгейіне он орташа мөлшердегі фирма кірді. Үшінші деңгейде Жапонияда тіркелген барлық шағын бағалы қағаздар фирмалары болды. Осы шағын фирмалардың көпшілігі "Үлкен Төрттікке" қарасты филиалдар болды, ал кейбіреулері банктермен байланысты болды. 1986 жылы кіші фирмалардың 83-і Токио бағалы қағаздар және қор биржасының мүшелері болды. Жапонияның бағалы қағаздар фирмаларының табысының басым бөлігі брокерлік комиссиялары, акциялар мен облигациялар саудасы, андеррайтинг және делдалдық қызметтен түсті. Басқа қызметтерге трастты басқару кірді. 1980-жылдардың соңында Соломон Бразерс және Меррилл Линч сияқты бірқатар шетелдік бағалы қағаздар фирмалары Жапонияның қаржы әлемінде маңызды ойыншыларға айналды. Жапондық сақтандыру компаниялары 1980-жылдардың соңында халықаралық қаржы саласындағы маңызды лидерлерге айналды. Халықтың 90%-дан астамы өмірге сақтандырылған, ал бір адамға шаққандағы сақтандыру сомасы АҚШ-тағыдан кем дегенде 50%-ға жоғары болды. Көптеген жапондықтар сақтандыру компанияларын жинақтау құралы ретінде пайдаланды. Сақтандыру компанияларының активтері 1980-жылдардың соңында жылына 20%-дан астам өсіммен өсіп, 1988 жылы шамамен 694 миллиард АҚШ долларына жетті. Өмірді сақтандыру компаниялары дерегуляцияға байланысты шетелдік инвестицияларға белсенді түрде кірісті, сондай-ақ толық қаржыландырылған зейнетақы қорларының таралуы арқасында ресурстарын арттырды. Бұл активтер компанияларға халықаралық ақша нарықтарында маңызды рөл атқаруға мүмкіндік берді. Әлемдегі ең ірі сақтандыру компаниясы – Ниппон Лайф Иншуранс Компани 1989 жылы АҚШ мемлекеттік облигацияларының ең ірі жеке иегері болды деп хабарланды.
Japan's securities markets increased their volume of dealings rapidly during the late 1980s, led by Japan's rapidly expanding securities firms. There were three categories of securities companies in Japan, the first consisting of the "Big Four" securities houses (among the six largest such firms in the world): Nomura, Daiwa, Nikko, and Yamaichi. The Big Four played a key role in international financial transactions and were members of the New York Stock Exchange. Nomura was the world's largest single securities firm; its net capital, in excess of US$10 billion in 1986, exceeded that of Merrill Lynch, Salomon Brothers, and Shearson Lehman combined. In 1986, Nomura became the first Japanese member of the London Stock Exchange. Nomura and Daiwa were primary dealers in the United States Treasury bond market. The second tier of securities firms contained ten medium sized firms. The third tier consisted of all the smaller securities firms registered in Japan. Many of these smaller firms were affiliates of the Big Four, while some were affiliated with banks. In 1986 eighty three of the smaller firms were members of the Tokyo Securities and Stock Exchange. Japan's securities firms derived most of their income from brokerage fees, equity and bond trading, underwriting, and dealing. Other services included the administration of trusts. In the late 1980s, a number of foreign securities firms, including Salomon Brothers and Merrill Lynch, became players in Japan's financial world. Japanese insurance companies became important leaders in international finance in the late 1980s. More than 90% of the population owned life insurance and the amount held per person was at least 50% greater than in the United States. Many Japanese used insurance companies as savings vehicles. Insurance companies' assets grew at a rate of more than 20% per year in the late 1980s, reaching nearly US$694 billion in 1988. The life insurance companies moved heavily into foreign investments as deregulation allowed them to do so and as their resources increased through the spread of fully funded pension funds. These assets permitted the companies to become major players in international money markets. Nippon Life Insurance Company, the world's largest insurance firm, was reportedly the biggest single holder of United States Treasury securities in 1989.
Қор биржасы
Токио бағалы қағаздар және қор биржасы 1988 жылы шығарылған акциялардың және капитализацияның жалпы нарықтық құны бойынша әлемдегі ең ірі биржаға айналды, ал Осака қор биржасы Токио және Нью-Йорктан кейін үшінші орынды иеленді. Жапонияда сегіз қор биржасы болғанымен, 1988 жылы Токио бағалы қағаздар және қор биржасы елдің жалпы капиталының 83% құрады. 1986 жылдың соңында Жапониядағы 1848 ашық саудаға шығарылған отандық компанияның шамамен 80% Токио бағалы қағаздар және қор биржасында тіркелген. 1980-жылдардың соңындағы екі оқиға Токио бағалы қағаздар және қор биржасының жылдам өсуіне көмектесті. Біріншісі – компанияларды қаржыландыру тәсіліндегі өзгеріс. Әдетте ірі компаниялар капитал нарығынан емес, банк несиелері арқылы қаржыландырылатын, бірақ 1980-жылдардың соңында олар тікелей қаржыландыруға көбірек жүгіне бастады. Екінші оқиға 1986 жылы Токио биржасы жапондық емес брокерлік фирмаларға алғаш рет мүшелікке қабылдауға рұқсат берген кезде болды. 1988 жылға қарай биржада 16 шетелдік мүше болды. 1990 жылы Токио бағалы қағаздар және қор биржасында 124 мүше компания тіркелді. 1990 жылы Токио биржасында бес түрлі бағалы қағаздар саудаланды: акциялар, облигациялар, инвестициялық трастар, құқықтар және варанттар. Жапонияның қор нарығындағы сауда 1980-жылдары өркендеп, сауда көлемі артып, акция бағасы күрт өсті. Nihon Keizai Shimbun (Жапония экономикалық газеті) құрастырған Nikkei 225 акциялық индексі 1982 жылдың қазан айында 6850-ден 1990 жылдың басында 39000-ға жуық деңгейге жетті. 1986 жылғы алты айдың ішінде Токио биржасындағы жалпы сауда көлемі Nikkei-дің күрт өзгеруімен бірге 250% артты. 1987 жылдың қазанында Нью-Йорк қор биржасы құлдырағаннан кейін Токио индексі 15% төмендеді, бірақ 1988 жылдың басына қарай күрт қалпына келді. Бұл жапон активтерінің бағасының көпіршігінің шыңы болды, ол 1990 жылы жарылып, содан кейін «жоғалған онжылдық» кезеңі басталды.
The Tokyo Securities and Stock Exchange became the largest in the world in 1988, in terms of the combined market value of outstanding shares and capitalization, while the Osaka Stock Exchange ranked third after those of Tokyo and New York. Although there are eight stock exchanges in Japan, the Tokyo Securities and Stock Exchange represented 83% of the nation's total equity in 1988. Of the 1,848 publicly traded domestic companies in Japan at the end of 1986, about 80% were listed on the Tokyo Securities and Stock Exchange. Two developments in the late 1980s helped in the rapid expansion of the Tokyo Securities and Stock Exchange. The first was a change in the financing of company operations. Traditionally large firms obtained funding through bank loans rather than capital markets, but in the late 1980s they began to rely more on direct financing. The second development came in 1986 when the Tokyo exchange permitted non Japanese brokerage firms to become members for the first time. By 1988 the exchange had sixteen foreign members. The Tokyo Securities and Stock Exchange had 124 member companies in 1990. In 1990, five types of securities were traded on the Tokyo exchange: stocks, bonds, investment trusts, rights, and warrants alone. Japan's stock market dealings exploded in the 1980s, with increased trading volume and rapidly rising stock prices. The trading recorded by the Nikkei 225 stock average, compiled by the Nihon Keizai Shimbun (Japan Economic Daily), grew from 6,850 in October 1982 to nearly 39,000 in early 1990. During one six month period in 1986, total trade volume on the Tokyo exchange increased by 250% with wild swings in the Nikkei. After the plunge of the New York Stock Exchange in October 1987, the Tokyo average dropped by 15%, but there was a sharp recovery by early 1988. This was the height of the Japanese asset price bubble, which collapsed in the year 1990, and was followed by the lost decade.