Кіріспе

Жауынгерлік өнер техникасы

Грэпплингтегі армлок – бұл шынтақ немесе иық буынын гиперкөтеру, гиперфлексияға салу немесе гиперротациялау арқылы бірінші немесе екінші буынды бұғаттау. Шынтақты гиперкөтеретін армлок армбар деп аталады, оған дәстүрлі армбар (шынтақты тізеге немесе жамбасқа басу), иық үшбұрышты армбар (аяқтармен «төртбұрыш» құрылып бұғаттау) және «дробовик» армбар (қарсыластың білегі қолтыққа орналастырылып, алқыш тірек ретінде пайдаланылады) кіреді. Қолды гиперротациялайтын армлок армкоил деп аталады, және оған американа, кимура және омаплата түрлері жатады. Адамның буын икемділігіне байланысты, армкоил иық буынын, шынтақ буынын немесе екеуін де гиперротациялай алады. Армлокты орындау үшін қарсыластың бұғаттан қашуына жол бермей, мақсатталған қолға бұғатты бастау және бекіту үшін дененің толық тиімділігін пайдалану қажет. Сондықтан, армлокты орындау жерде, мысалы, үстінен, бүйірден бақылау немесе қорғаныс позицияларында оңайырақ. Екі қарсыластың да тұрғанда армлок орындау қиынырақ, бірақ тұрған күйдегі нұсқалары Чин На сияқты кейбір жүйелерде маңызды орын алады. Буындарды бұғаттауға рұқсат беретін жарыс спортында салыстырмалы түрде қауіпсіз саналатын армлоктар – ең көп қолданылатын бұғаттау түрлері. Жатығу кезінде армлокты орындау әдісі әдетте баяу және бақыланады, қарсыластың жарақат алмас бұрын бас тартуына уақыт беру үшін. Дегенмен, өзін-өзі қорғау кезінде немесе дұрыс қолданылмағанда немесе артық күш қолданғанда, армлок бұлшықеттерге, сіңірлерге және байланыс тіндеріне зақым келтіруі, тіпті шығуға немесе сүйек сынуға әкелуі мүмкін.

Армбар

Джуджи гатаме (十字固め, "Уде Хишиги Джуджи Гатаме" деп аударылады), "қайшы тірек" немесе "қайшы ұстау" деп аударылады, сондай-ақ кейде армбар, қайшы армбар немесе тік армбар терминдерімен айқындамалы түрде қолданылады. Бұл Джудзу, демек, Джудо техникасы, және Бразилиялық джиу-джитсу (BJJ) сияқты басқа күрес өнерлерінде де кеңінен қолданылады. Мұндағы ағылшын тіліндегі "bar" сөзі қарсыластың созылған қолын білдіреді, ал жапон тіліндегі "jūji" (十字) сөзі армбардың канжимен жазылған 10 санына (十) ұқсастығын көрсетеді. "Джуджи" сөзі "jūjika" (十字架) сөзінде де кездеседі, ол айқыш деген мағынаны білдіреді. Әдетте, орындаушы қарсыластың қолын білегінен ұстап, тізелерін қысып бекітеді. Қолдану үшін бір аяқ қарсыластың кеудесінің үстінен өтеді, екінші аяқтың тізесі қарсыластың бетіне қарап кесіп өтеді, жамбас қолтыққа тығыз жабысады, ал қол сандарының арасында болады, шынтақ тізеге немесе жамбасқа қарай бағытталған. Қарсыластың білегін орындаушының кеудесіне, шынтақ сүйегі кеуде шекісіне тиеп, бас бармағы жоғары қаратылған (қол жартылай пронацияланған немесе жартылай супинацияланған) күйде ұстау арқылы, қарсыластың қолын оңай созуға және шынтағын гиперэкстензияға түсіруге болады. Шабуылдаушы жамбасын шынтаққа қарсы иіп, шынтақ буынына қысымды күшейте алады. Бұл техника бразилиялық джиу-джитсу, кетч-күрес, дзюдо, джиу-джитсу, самбо және шут-күрес сияқты әртүрлі күрес өнерлерінде қолданылады және кем дегенде 200 жылдан бері қолданылып келеді.

Ұшатын қолдың арқасы

Ұшатын қолшатыр немесе тоби джуджи гатама (飛び十字固め) – джуджи гатаманың тік тұрған күйде орындалатын түрі. Гисіз жағдайда, қарсыластың жағасын ұстап, қолын бақылауға алғанда қолданылады. Орындаушы қарсыластың мойнын және қолын тығыз ұстап, өзінің бір тізесін қарсыластың денесіне жақын қойып, оған сүйенеді; сонымен бірге, шабуылдаушы қарсыластың жағасы бар жағындағы аяғын қарсыластың басының үстінен жүргізіп, әдеттегі джуджи гатама позициясына түседі. Бұл әрекеттің өзін сәл өзгертуге де болады. Қозғалысты бастау үшін тізесін қарсыластың денесіне қоюдың орнына, аяқтың төменгі бөлігін қарсыластың қолы мен денесі арасындағы бос кеңістікке бағыттап, тізесін қарсыластың қолқабына жақын орналастыруға болады. Бұл өзгертудің артықшылығы – шабуылдаушының жамбасы қарсыластың иығына жақын орналасып, қолды бұрауға көмектеседі. Дегенмен, бұл өзгертудің кемшілігі – шабуылдаушының жерден көтерілуі және тік бұрышпен төмен қарауы салдарынан жарақат алу қаупі артады. (Ги болғанда, мойынды ұстамай-ақ орындауға болады.) Егер техника дұрыс орындалмаса, қарсылас қашып кетуіне және қолайлы жағдайға ие болуына мүмкіндік туады. Ұшатын қолшатыр – ең әдемі әсер қалдыратын құлыптаулардың бірі саналады, бірақ нашар қалпына түсу қаупі болғандықтан сирек қолданылады.

Тікұшақтың қолшатырлары

Вертолет армбары – армбардың біршама өзгеше түрі, армбар мен томоэ наге техникаларының үйлесімі. Бұл техника күрес, дзюдо және BJJ-де де қолданылады. Шабуылшы қарсыласының алдына тұрып, екі қолын ұстап, артқа қарай құлайды, осылайша қарсыластың алға еңілуіне себеп болады. Содан кейін шабуылшы қарсыластың құрсағына немесе жамбасына аяғын қойып, оны аяқтарымен көтереді. Қарсыластың бір қолын бақылап тұрғанда, шабуылшы сол жаққа (бақыланған қолдың жағына) бір аяғын түсіреді. Бұл қарсыластың бұрылып құлауына әкеледі, ол шабуылшының созылған бақыланған қолымен жерге түседі.

Санкаку-гатама

Санкаку гатама (三角固め) немесе үшбұрышты қол тұйығы – санкаку позициясынан орындалатын джуджи гатама. Ол көбінесе шиме (құлыптау) тиімсіз болғанда қолданылады. Бұл бәсекеде тиімді техника, себебі қарсылас санкаку жиме (құлыптау) шабуылынан қорғанып жатқанда қолы әшкере болып қалады және олардың назары құлыптауды тоқтатуға шоғырланады.

Иық тұйықтауыштар

"Шолдер-локс" – жоғарғы денені бақылауға қолданылатын техника. Оны мойын қысымымен шатастыруға болмайды, себебі бұл құлып ауа мен оттегінің миға ағынын тоқтамайды немесе бұзбайды. Оны жүзеге асыру үшін шығанақ сүйегі мен иық арасына қысым қолданылады.

Жоғарғы иық бұғаттауы

Жоғарғы иық бұғаты (сондай-ақ төрт фигуралы қол бұғаты, иілген қол бұғаты, американа, кілт бұғаты, V1 қол бұғаты, бояу щеткасы немесе ude garami) – бұл қарсыластың иығына, шынтағына және аздап білегіне иілуді тудыратын, орындаушының екі қолымен оқшауланатын күрес техникасы. Әдетте, орындаушы бұл әдісті бастап, қарсыластың қолын (мысалы, оң қолын нысанаға алу үшін өзінің сол қолын пайдаланады) билегінен жерге бекітеді, сонда шынтақ тік бұрышпен, алақаны жоғары қарап орналасады. Содан кейін орындаушы қарсыластың бицепсінің астынан екінші қолын өткізіп, өзінің білегінен ұстайды. Осы әрекет "төрт фигура" пішінін жасап, техниканың атына себеп болды. Бұл орындаушыға қарсыласқа қарағанда механикалық артықшылықты да береді. Бағынуды аяқтау үшін орындаушы қарсыластың білегін төменгі жағына жылжытып, бір мезгілде шынтақ пен алқызыл бармақты көтереді, бұл бояу щеткасын қолдану сияқты қозғалыс жасап, буындарға қарсылық тудырады және иық пен шынтақта қажетті иілуді қамтамасыз етеді, егер қарсылас бағынбаса, қатты ауырсыну мен зақымдануға әкеледі. Бұл техниканы әртүрлі позициялардан орындауға болады, бірақ ең көп қолданылатыны – бүйірлік позиция. Бұл техниканың да өз аталымдары бар көптеген түрлері бар, мысалы, қолдың айналу бағытына байланысты, "кері" сөзі медиалды айналуды білдіреді, мысалы, кері кілт бұғаты немесе кері ude garami, ал "кілт" сөзі тек латералды айналуды білдіреді.

Екі қос тұтқа (Gyaku ude-garami)

Қос қолғап / тауық қанаты (жапқыш күрес), кимура (Бразилиялық Джиу-Джитсу) немесе кері кілт – бұл дзюдода гиаку уде гарами (кері қолды араластыру) немесе жай ғана уде гарами деп аталатын медиалдық кілтті белгілеу үшін қолданылатын терминдер. Қолданба жоғарғы қолғап құлыпқа ұқсас, бірақ кері бұрылады. Тиімді болу үшін қарсыластың артында біраз орын қажет, және оны бүйірлік басқару немесе күзеттен қолдануға болады. Жоғарғы қолғапқа қарсы, қарсыластың қолғапқа қолды сол жақта ұстап, қарсыластың қолы шабуылшының қолынан кейін қойылады, қайтадан шабуылшының қолғапқа тұтқынылып, төртбұрыш құрайды. Қарсыластың денесін басқару және қолды шабуылшыдан алыстату арқылы иық буынына қысым жасалады, ал бұрышына байланысты, сонымен қатар шынтақ буынына (кейбір нұсқаларда қарсыластың қолы артқы жағына әкелінеді, нәтижесінде аяқталу орны төмендегі қақпаққа ұқсас). "Кимура" атауы Бразилияда жүдока және кәсіби күрескер Масахико Кимура Бразилиялық Джиу-Джитсудың негізін қалаушылардың бірі Хелио Грейсиді жеңгеннен кейін тарай бастады. Атаудың бұл нұсқасы UFC-нің енгізілгеннен кейін және оның алғашқы тарихында Грейсидің рөлі болғаннан кейін MMA-да көбірек танымал болды. Жоғары тұтқаның бұғаттауы техникалық жағынан кері қос тұтқа болса да, UFC дикторы Брюс Баффер әлі де жоғары тұтқаның жеңген жекпе-жегін "кимураның арқасында" деп жариялайды. Қос қолғапты тұтқа күресте олардың стилінің негізгі бөлігі болып саналады. Кәсіби күрескер Терри Фанк Лориго "Тони" Мореллиді "20-шы жылдары" күреске ұстап тұруды енгізген деп есептейді және "кимура" термині "қос қолғап" орнын біртіндеп алмастыра бастағанына көңілі толмайтынын білдірді. Оның айтуынша, Морелли өзінің отыз жылдық мансабында қарсыластарына (қалыптасқан матчтарда немесе заңды сынақтарда) артын бұрып, тұрып-тұра берді. The Spokesman Review журналының репортері 1925 жылы маусым айында Идахо штатының Уорли қаласындағы шерифтің орынбасары туралы Джим "Циклон Томпсон" Корриганның тапсырмасын сипаттау үшін бұл терминді қолданды. Уичита бүркіті де осылай істеді, Дик Дэвискорттың бірінші құлдырауы күшті адам Генри "Мило" Стейнборнға. 1928 жылы Ұлттық колледждер спорттық қауымдастығының ережелері бойынша: "Егер қос қолғаптың бұрмалаушы қақпағы бұрмалаушы қақпаққа келтірілсе, ол заңсыз ұстауға айналады және оны төреші тоқтатуы керек". Басқа жерде, қарсыластың бодилокпен қашып кетуіне кедергі жасауға тыйым салынады, сапасы төмен фотосуреттермен. Сондай-ақ, ол қос қолғапты тұтқаның заңды түрде қолданылуының қауіптілігіне алаңдаушылық білдірді. Робин Рид бұл әрекетті 1924 жылы Олимпиада ойындарында алтын медальға жету жолында шыналарды қағып алу үшін қолданған.

Омоплата (санкаку-гарами)

Омоплата (жүдода аши санкаку гарами, 三角絡み, "үшбұрышты түйісу" және катушка күресінде айналмалы құлып) – тағы бір бүгілген қол-иық құлып. Құлыптау механизмі кимураның бүгілген қол құлыптарына ұқсас, бірақ "төрттік" пішін пайдаланудың орнына, оны аяқпен қолдануға болады. Омоплатаны қорғаныстан қарсыластың қолтығының астына бір аяқты қойып, сол аяқ бағытында 180 градусқа бұра отырып қолдануға болады, сонда аяқ қарсыластың арқасынан өтіп, оның қолын түйіп алады. Қарсыластың денесін бақылап, қолын қарсыластың арқасынан тік бұру арқылы оның иығына қысым жасауға болады. Сондай-ақ, қолды түйіп тұрған аяқты бүгіп, белгілі бір тәсілмен бұра отырып, шынашақ буынына да қысым жасауға болады. Қарсыласты бекіту үшін және оның құлыптан шығып кетуіне жол бермеу үшін, ішкі қолды қарсыластың белдігінен "қауіпсіздік белбеуі" ретінде лақтырып, оны бекітуге болады. Бұл тиімді құлып болғанымен, оны басқа қол құлыптарына қарағанда сәтті қолдану қиынырақ. Моноплата деп аталатын техника – бұл джуджи гатамеге немесе өрмек торына ұқсас, бірақ омоплата сияқты механизмге ие қол құлып. 1955 жылы қайтыс болған жүдоның жердегі күреске маманы Цунетанэ Ода осы техниканы бейнежазбада көрсеткен.

Құрбық

Білдектеп ұстау – қарсыластың қолын арқасына қарай бүктеп, қолының манжетін мойынға қарай итеріп, иық буынына қысым түсіретін иықтан ұстаудың бір түрі. Бұл айналмалы қолғаптың нұсқасы күрес ортасында ғасырлар бойы қолданылып келеді, ал оның ең алғашқы нұсқасы 16 ғасырдағы неміс кітабында еуропалық күрес техникалары туралы сипатталған. BJJ (Бразилиялық Жуда) шеңберінде бұл кейде "тауық қанаты" деп аталады. Соңғы жылдары Хабиб Нұрмагомедов сияқты Солтүстік Кавказ күрескерлерінің арасындағы танымалдылығы осы ұстауға "Дағстан қолқысы" деген лақап ат берді.