Кіріспе

Дон Хуан Триумф – 1910 жылы жарық көрген «Операның арбауы» романында (1909–1910 жылдары бөлім-бөлім жарияланды) басты кейіпкер жазған құрамындағы операның аты. Эндрю Ллойд Веббердің 1986 жылғы «Операның арбауы» мюзиклінде бұл идея мюзикл ішіндегі опера ретінде дамытылып, оның сахнада орындалуы сюжеттік желіде маңызды рөл атқарады. Бұл ойдан шығарылған туынды Вольфганг Амадей Моцарттың 1787 жылғы танымал «Дон Джованни» операсынан үлкен шабыт алады, бірақ «Фантомның» операсы одан гөрі көңіл көншітпейтін және қараңғы болып бейнеленеді.

Роман

Романшы Гастон Лерудың "Операның арманы" романында Дон Хуан Триумф - бұл бастапқыда аяқталмаған шығарма, соған Эрик, Фантом, жиырма жылдан астам уақыт бойы еңбек етті. Бір кезде ол оны аяқтаған соң, төсек ретінде пайдаланатын табытқа апарып, ешқашан оянбайтынын айтады. Эрик операсының бір бөлігін Кристин Даэ маска жасағаннан кейін орындайды, ол музыканың күшіне таңғалады. Ол музыка тыңдаушыны "қарқынды адамның" азаптарының барлық егжей-тегжейі арқылы алып өтеді, Эрик өмірінде бастан өткерген азап пен қайғы-қасіреттің ең терең құлазына түсіреді. Даэдің пікірінше, бұл шығарма ауырсынуды құдайлық деңгейге көтереді. Соңында, ол азаптан жылдам көтеріліп, махаббат қанаттарында көтерілген "қарқындылықтың" жеңіске толы, құлшынысқа толы ұшуымен аяқталады, оның "сұлулыққа" тіке қарауға батылдығы жетеді. Эриктің "Дон Хуан" атауын таңдауы мен пайдалануы толыққанды түсіндірілмеген, сондықтан оған әртүрлі интерпретациялар жасалады. Бастапқыда Кристин ноталарды көріп, оны ойнауын сұрағанда, Эрик қатты қорғанысқа шығып, оған ешқашан қайтадан сұрамауын айтады. Фантом оның әлі мұндай музыкаға жетпегеніне қуанғанын айтады, өйткені оның Дон Жуаны көктен емес, отпен "жанып" кетеді және оған жақындаған кез келген адамды жоқ қылады, ал Моцарт пен Лоренцо да Понтенің түпнұсқа Дон Джованниі, құмарлық пен жеңілтек махаббатпен тамақтанған, тек "көз жасы келтіреді". Фантомның беті ашылып, оның сұмдылығы аян болғаннан кейін, Эрик ашуланып, мүмкін, сарказммен, ол Дон Хуан сияқты адам екенін айтады, себебі әйел оны көргеннен кейін мәңгілікке жақсы көреді. Ол оған "Дон Хуан жеңімпаз" деп айқайлайды. Соңында ол "сәттегі қорқынышты ұмыту" үшін шедеврін ойнау үшін бөлмесіне құлайды. Кристин естігеніне қатты әсер етіп, бір сәт оның сұмдық сыртқы түрі маңызды емес деп ойлайды, бірақ көп ұзамай пікірі өзгереді. Эрик романның соңына дейін "Дон Хуан Триумф" романын аяқтап, оны өзімен бірге алып, өлуге алып кететінін айтпайды, оның орнына, әйелімен, басқалар сияқты, қалыпты өмір сүргісі келеді. Бұрын ол "бұл жұмыс бірінші кезекте аяқталуы керек!" деп айқайлаған, үдемелілік сезімімен. Бұл оның Кристинада жаңа өмірге үміт тапқанын көрсетеді, ол Дон Хуан Триумфтың құрамына кірген қараңғылық пен құмарлықтан ерекшеленеді, және ол осы уақытқа дейін оның өмірін анықтаған. Фантом шығарманы аяқтауды шешсе де, оны үлкен жетістік деп санайды, бірақ оны әлемге жариялауға үлкермей қайтыс болады. Романның баяндаушысы шығарманың Эрик қайтыс болғаннан кейін отыз жыл бойы табылмай қалғанын айтады және ол әлі де Париж операсының астындағы жер асты көлінің жанындағы үйінде болуы мүмкін деп болжайды.

Музыкалық

Эндрю Ллойд Вебердің "Операның шайтаны" романында Дон Хуан Триумф екінші актіде мюзикл ішіндегі опера ретінде маңызды орын алады. Бұл, бұрын айтылғандай, Вольфганг Амадей Моцарттың 1787 жылы Прагада тұсаукесер өткен "Дон Жуан" операсының Дон Жуанның көзқарасынан баяндалған, аздап өңделген нұсқасы. Бұл нұсқада Фантом опера труппасын өзінің шығармасын қоюға мәжбүр етеді және швед сопраносы Кристинаны, оның сүйіктісін, басты рөлге бекітеді. Ол күйеуі Рауль ашылу кешінде Фантомды ұстау жоспарын жасағаннан кейін ғана бұған келіседі. "Дон Хуан Триумф" операсының музыкалық стилі мен сахналық шешімдері пьесаның қалған бөлігінен және труппа сахнада қоятын опералардан ерекшеленеді. Ол диссонансты, қараңғы тембрлермен және қазіргі заманғы композицияларға жақын тональдық өзгерістермен ерекшеленеді, бұл Фантомның генийі туралы ойды күшейтеді; композитор ретінде ол өзінің заманынан алға озған музыкант ретінде бейнеленеді. Операның тек шағын бөлігі сахнада көрсетіледі, онда Дон Хуан (бас тенор Убальдо Пянги ойнайды) және оның қызметшісі Пассарино Аминтаны (Кристина) азғыру жоспарын құрады. Екеуі рөлдерін ауыстырды; Пассарино (Дон Хуан ретінде киінген) Аминтамен кездесіп, оны кешкі асқа шақырды. Дон Хуан (Пассарино болып киінген) Аминтамен кездесіп, онымен бірге тамақтанады, сол кезде "Дон Хуан" қайта келгенін қатты дауыспен жариялайды, ал "Пассарино" олар екеуінің Аминтадан жасырынуы үшін жатын бөлмеге тартылуын ұсынады. Пианги сахнаның басталуын күту үшін жасырынғанда, Фантом оны тыныштай өлтіріп, оның орнына өтеді және бүкіл залдың алдында Кристинамен "Қайтарымсыз нүкте" әнін орындайды, содан кейін махаббатын білдіреді. Опера оның қорқынышты деформацияланған бетін ашқанда және Пянгидің денесі табылғанда хаосқа ұласады, бұл мюзиклдің финалына ("Down Once More" / "Track Down This Murderer") әкеледі. 2004 жылғы мюзиклдің киноадаптациясында опера театрындағы көрермендер Дон Хуан Триумфтың таңғажайып диссонансы мен сахналық шешімдеріне қорқынышпен тітіркенгенін көруге болады, бұл оларға әдеттегі опералық қойылымдардан мүлдем өзгеше. Актерлердің костюмдері де сахналық нұсқадан гөрі жыныстық тартымдырақ, форманы жақсы көрсететін және тығыз етіп тігілген. Мысалы, Кристинаның киімі шоудағы төменгі кесілген қызғылт көйлектен гүлмен безенген, жеңсіз испан стиліндегі көйлекке ауысады. Фантомның костюмі де айтарлықтай өзгерді. Шоуда ол Дон Хуан рөлін қайта орындағанда, оның бүкіл денесі мен беті плащ пен капюшонмен жабылады. Фильмде ол қызыл тореадор киімінде және қара көз маскасында орындайды, бұл Кристина мен залға оның Фантом екенін бірден ескертеді. Шоуда Кристинаның түсіну сәті әр орындаушыға байланысты өзгереді. Кейбір қойылымдарда Кристина Фантом қолын оның бетіне/көздеріне тигізгенде түсінеді, бұл оның "Түннің музыкасында" бұрын жасаған әрекеті. Басқа нұсқаларда Кристина оның бетіне тиген кезде Фантомның маскасын плащының астында сезінеді және тиісінше реакция жасайды.

Басқа жұмыстарда

1989 жылы "Операның арбауы" фильмі үшін Миша Сегал "Дон Хуан Триумф" ариясын жазды. Сюзан Кейдің 1990 жылғы "Фантом" романында оның тек құмарлық пен ашуға негізделген туынды екендігі айтылады, себебі Эриктің (Фантомның) бала кезіндегі цыган тұтқыны оны сарказммен "Дон Хуан" деп атаған. Кристин Эриктің осы арияны ойнағанын естігенде, ол: "Мен оны музыкамен ұрып-соқтым" дейді. Николас Мейердің 1993 жылғы "Канарды оқытушы" романында Шерлок Холмс Париж операсының төменгі жағынан Фантомның "Дон Хуан Триумф" көшірмесін табуға тырысады, бірақ оны таба алмайды. Ол естіген бөліктеріне сүйенсек, бұл шедевр болған, бірақ ол (ерекше жағдай) сол сәттегі сезімге беріліп, шын мәнінде соншалықты ұлы болмаған болуы мүмкін екенін мойындайды. Фредерик Форсайттың 1999 жылғы "Манхэттен фантомы" романы, мюзиклдің жалғасы ретінде, "Дон Хуан Триумф" мюзиклдегі тұңғыш қойылымнан кейін ешқашан қайтадан орындалмағанын көрсетеді. Роман барысында Эрик Кристинге арналған екінші пьеса жазады – "Шило ангелі", ол Вирджиния плантациясының қызы, деформацияланған Коннектикут офицері және Американдық Азамат соғысы кезінде Шило шайқасындағы Вирджиния кавалериясы арасындағы махаббат үшбұрышы туралы.