Кіріспе

Американдық әдеби сыншы Нэнси Кэтрин Хейлс (16 желтоқсан 1943 жылы туған) – американдық постмодернист әдеби сыншы, әдебиет және ғылым, электрондық әдебиет және американдық әдебиет салаларына елеулі үлес қоскан еңбектерімен танымал. Қазіргі кезде Дьюк университетінің Троицкий өнер және ғылым колледжінің әдебиет кафедрасының еңбегі сіңген профессоры.

Өмірбаян

Хейлс Миссури штатының Сент-Луис қаласында Эдвард және Тельма Бранстың отбасында дүниеге келген. Ол 1966 жылы Рочестер технология институтында химия мамандығы бойынша бакалавр, ал 1969 жылы Калифорния технология институтында химия мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. 1966 жылы Xerox корпорациясында ғылыми-зерттеу химигі, ал 1968 жылдан 1970 жылға дейін Beckman Instrument Company компаниясында химиялық зерттеу кеңесшісі болып жұмыс істеді. Содан кейін Хейлс мамандығын өзгертіп, 1970 жылы Мичиган мемлекеттік университетінен ағылшын әдебиеті бойынша магистр, ал 1977 жылы Рочестер университетінен ағылшын әдебиеті бойынша докторлық дәрежесін алды. Ол әлеуметтік және әдеби сыншы.

Мансап

Оның ғылыми еңбектері негізінен "ғылым, әдебиет және технология арасындағы байланыс" тақырыбына арналған. Хейлс UCLA, Айова университеті, Миссури–Ролла университеті, Калифорния технология институты және Дартмут колледжінде оқытумен айналысты. 2008 жылдан 2018 жылға дейін ол Дьюк университетінде ағылшын тілі мен әдебиеті профессоры болды. 2018 жылдан бастап Хейлс Дьюк университетінің Троица өнер және ғылым колледжінің зейнеткер профессор, Джеймс Б. Дьюк атындағы әдебиет профессоры қызметін атқарады. "Кейтрин Хейлстің профилі", Дьюк университеті.

Адам және адамнан кейінгі

Хейлз «адам» және «адамнан кейінгі» ұғымдарын технология, мәдениет және денеге қатысты тарихи нақты түсініктерден туындайтын құрылымдар ретінде қарастырады; «адамдық» және «адамнан кейінгі» көзқарастардың әрқайсысы субъективтіліктің ерекше үлгілерін жасайды. Осы аяқта «адам» либералды гуманизмнің ағартушылық идеяларымен байланысты, оның ішінде «табиғи өзіндік» және жеке тұлғаның еркіндігіне баса назар аударылады. Керісінше, постгумандық «табиғи» өзіндік туралы түсінікті жоққа шығарады және адам ақылы зиялы машиналармен бірлесіп қалыптасқан деп есептелгенде пайда болады. Хейлстің пікірінше, постгумандық көзқарас ақпаратты материалдыққа басымдықпен қарастырады, сананы эпифеномен ретінде қарастырады және денеді сананың протезі ретінде бейнелейді. Атап айтқанда, Хейлз постгумандық көзқарас бойынша «денелік өмір мен компьютерлік симуляция арасында ешқандай маңызды айырмашылық немесе абсолютті шекара жоқ» дейді. Либералды гуманистік көзқарас бойынша таным денеден басым, ол иелену және бағындыру үшін объект ретінде сипатталады. Ал кибернетикалық көзқарас бойынша адам денесі – тек ақпарат пен кодты сақтау құралы. Осы екі көзқарас арасындағы байланысты атап өткен Хейлз, ақпаратты оның ішінде жүзеге асылатын материалдықтан бөлек тұжырымдауға әкелген әлеуметтік және мәдени процестерді зерттеу үшін «Біз қалай постгумандыққа айналдық» деген еңбегін пайдаланады. Тьюрингтің имитациялық ойыны, Гибсонның «Нейромансері» және кибернетикалық теория сияқты әртүрлі мысалдар келтіре отырып, Хейлз «ақпарат пен материалдықтың тұжырымдамалық жағынан ерекше екендігі және ақпараттың материалдықтан гөрі маңызды, маңыздырақ және негізгірек екендігі туралы мәдени түсінік» тарихын қадағалайды. Мұндай ойлаудың қалыптасуын зерттеп, әдеби және ғылыми мәтіндердің, мысалы, адам санасын компьютерге жүктеу мүмкіндігін қалай бейнелегенін қарастырып, Хейлз ақпарат пен материалдық арасындағы шекараны күңкілдетуге тырысады және өз сөзімен айтқанда, «кибернетикалық тақырыптар туралы қазіргі заманғы талқылауларда жойылған денені қайтадан көзге көрінетін етуге ұмтылады». Осыған байланысты, виртуалдылық жағдайындағы постгумандық субъект – «гетерогенді компоненттердің қосындысы, шекаралары үнемі құрылыс пен қайта құрылымнан өтетін материалдық-ақпараттық тұлға». Хейлз «дене» ұғымынан «денеге қатыстылық» ұғымын ажыратады, себебі «денеге қарағанда, денеге қатыстылық контексттік, орын, уақыт, физиология және мәдениет ерекшеліктерімен байланысты, олардың барлығы бірігіп әрекетті құрайды». Хейлз әртүрлі ғылыми-фантастикалық романдарда ақпарат туралы түсініктердің өзгеруін, әсіресе, қатыстылық/жоқтық диалектикасындағы үлгі/кәдімгілікке қатысты өзгерістерді ерекше зерттейді. Ол осы өзгерістерді схемалық түрде бейнелеп, абстракция мен ақпарат туралы идеялардың «жергілікті тұраққа» ие екенін және баяндамалар ішінде «денеленіп» жүргенін көрсетеді. «Контекстен алынған «ақпарат» туралы идеялар адам «денесі» туралы абстракцияларды тудырса да, ғылыми фантастиканы оқу осы идеяларды «денеленген» баяндамаларға орналастырады».

Ғылыми қабылдау

Постгуманизмді зерттеу саласында Хейлстің "Біз қалай постгуманизмге айналдық" еңбегі "постгуманизмді кең халықаралық назарға түсірген маңызды мәтін" деп есептеледі. Осы кітап жарық көргеннен бергі жылдарда ғалымдар оның еңбегін түрлі көзқарас тұрғысынан бағалап, мақтау да айтты, сын да танытты. Олардың арасында кибернетика тарихы, феминизм, постмодернизм, мәдени және әдеби талдау, сондай-ақ адамдардың технологиямен өзара қарым-қатынасының өзгеруі туралы талқылаулар бар.

Жазу стилі, ұйымдастыру және қолданылу аясы

Хэйлстің жазу стиліне, кітаптың жалпы құрылымы мен көлеміне қатысты пікірлер қарама-қайшы болды. Кітап ғылыми идеялар мен әдеби сынды үйлестірудегі тереңдігі мен ауқымдылығы үшін көбінесе мақталады. Канзас штаты университетінің профессоры Линда Бригам Хейлстің "күтіммен жасалған және мақсатты ұйымдастыру құрылымы арқылы әртүрлі, тарихи тұрғыдан даулы аймақтарды басқара білетінін" айтады. Кейбір ғалымдар оның мәтінін оқу қиын немесе тым күрделі деп тапты. Эндрю Пикеринг кітапты "оқуға қиын" және "түсінікті баяндаудың" жетіспеуі деп сипаттайды. Пенсильвания штаты Йорк колледжінің профессоры Деннис Вайс Хейлсті "дене туралы ойлау жүйесін қажетсіз күрделендіргені" үшін айыптайды, мысалы, "дене" және "денеге айналу" терминдерін мағынасыз қолданғандығы үшін. Дегенмен Вайс кибернетиканың "нақты бағытталған, абстрактілі идеялар жиынтығының" кең мәдени контексте қалай таралатынын көрсету үшін ғылыми фантастиканы қолдануын ықпалды деп мойындайды. Керісінше, Лангара колледжінің Крейг Китинг кейбір мәтіндердің түсініксіздігі олардың ғылыми идеяларды жеткізуге қабілеттілігіне күмән келтіреді.

Феминист идеялардың қабылдануы

Бірнеше ғалымдар "Біз қалай постгумандыққа айналдық" кітабын қарастырып, оның феминизммен байланысына қатысты артықшылықтары мен кемшіліктерін атап өтті. Оңтүстік Калифорния университетінің Амелия Джонс Хейлстің еңбегін кибернетика саласындағы әйелдерге қарсы наразылық тудыратын дискурстың нәтижесі ретінде баяндайды. Пикеринг жазғандай, Хейлстің "денелі постгуманизмді" қолдауы, кибернетиканың "адамдықты денесіз ақпаратпен теңестіруіне" қарсы тұрады, бұл "әйелдердің дене еңбегін артықсызданудан жалыққан феминистер үшін тағы бір еркектің хитролығы" болып табылады.

Электрондық әдебиет қауымдастығы

Хейлс электрондық әдебиет қауымдастығында белсенді болды. Оның 2002 жылы UCLA-да өткен Электрондық әдебиеттің қазіргі жағдайы симпозиумындағы негізгі сөзі электрондық әдебиет тарихын жасау идеясын ұсынды. Оның 1995-1998 жылдардағы жазғы семинарлары салаға үлкен әсер етіп, көптеген жазушылардың гипермәтінмен айналысу жолын қалыптастырды.

Кітап тараулары

"Цифрлық поэзияның уақыты: объектіден оқиғаға дейін", Morris, Adalaide және Thomas Swiss (ред.) "Жаңа медиа поэзиясы: контексттер, техномәтіндер және теориялар". Кембридж: MIT баспасы, 2006. "Киборгтардың өмірлік циклы: постмодернизмді жазу". "Киборгтар туралы нұсқаулық", Gray, Chris Hables (ред.). Нью-Йорк: Routledge, 1996. Сондай-ақ, "Cybersexualities", Wolmark, Jenny (ред.) Эдинбург: Эдинбург университеті баспасы, 2000.

Электрондық

Баяндау биттері: Адамдар мен интеллектуалды машиналардың қарым-қатынасы, «Векторлар» динамикалық тілдегі мәдениет және технология журналы, 1-том, 1-шық (дәлелдер).