Австралия республикалық реформасы: Парламент тағайындайтын президенттік модель ұсынылды, бірақ 1999 ж. референдумда қолдау таппады. Талқылаулар мен дауыс беру нәтижелері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Би-партиялық тағайындау республикалық моделі – Австралия конституциялық реформасының ұсынысы болды. Егер референдумда мақұлданғанда, бұл модель Австралияны Австралия Федералды Парламенті тағайындайтын Мемлекет басшысы бар республика ретінде құрған болар еді. Бұл модель 1999 жылғы қарашада өткен республикалық референдумда халыққа ұсынылды және сайлаушылардың 54,4%-ы оған қарсы дауыс берді.
The Bi partisan appointment republican model was a proposal for Australian constitutional reform. If approved at referendum, the model would have established Australia as a republic with a Head of State appointed by the Australian Federal Parliament. The model was put to the people at the November 1999 republican referendum and was defeated by 54.4% of voters.
Үлгі мәліметтері
Бұл модель бойынша, мемлекет басшысына немесе президентке кез келген австралиялық азамат немесе азаматтар тобы үміткерлік жасай алатын еді. Бұл үміткерліктер Парламент құрған үміткерлерді қарастыру комитетіне жіберілетін. Комитет Премьер-министрге ең лайықты кандидаттар туралы есеп ұсынатын. Премьер-министр, Оппозиция жетекшісінің қолдауын алғаннан кейін үміткерді таңдайтын. Осы екіпартиялық процедураның бөлігі модельге атын берді. Мемлекет басшысының ресми тағайындалуы Парламент Сенаты мен Өкілдер палатасының мүшелері қатысқан бірлескен отырыста жүзеге асырылатын еді. Үміткердің мемлекет басшысы лауазымына тағайындалуын бекіту үшін үштен екі көпшілік дауыс қажет болатын. Ұсынылған мемлекет басшысының өкілеттіктері биліктегі монарх пен генерал-губернатордың өкілеттіктерінен едәуір ерекшеленбес еді. Мемлекет басшысы атқарушы билік өкілеттіктерімен жабдырылатын, бірақ бұл өкілеттіктер әдетте министрлердің кеңесі бойынша іске асырылатын. Бұл модель бойынша мемлекет басшысының мерзімі бес жылды құратын. Мемлекет басшысын Премьер-министр қызметтен шеттетуге құқылы еді, бірақ бұл шешімді Өкілдер палатасы тридцать күн ішінде бекітуі керек болатын. Лауазым бос орынға толуы жағдайында, ең ұзақ қызмет еткен штат губернаторы уақытша тағайындалатын.
Under the model, nominations for the Head of State or President could have been made by any Australian citizen or group of citizens. These would have been received by a nominations committee established by Parliament. The committee would provide a report to the Prime Minister on the most suitable candidates for the position. The Prime Minister would select a candidate after securing support from the Leader of the Opposition. This bi partisan part of the procedure gives the model its name. The formal appointment of the Head of State would have been made in a joint sitting of Parliament, attended by members of both the Senate and House of Representatives. A special two thirds majority would have been required to ratify the candidate's appointment as Head of State. The powers of the proposed Head of State would not have been substantially different from those of the reigning Monarch and Governor General. The Head of State would have been vested with the powers of executive government, but those powers would have been normally exercised on the advice of ministers. Under the model, the term of the Head of State would have been five years. The Head of State could have been removed by the Prime Minister but this decision would have been subject to confirmation by the House of Representatives within thirty days. Any vacancy in the post would have been temporarily filled by the longest serving state governor.
Негізгі себептері
Егер бұл модель іске асырылса, монархиямен конституциялық байланыстарды жою арқылы Австралия Республикасы құрылар еді. Австралия Конституциясындағы Королеваға немесе Бас губернаторға жасалған сілтемелер Австралия Президентіне жасалған сілтемемен алмастырылар еді. Бұл модельді қолдаушылар, тағайындалған президенттер президенттік міндеттерді қазіргі Бас губернатор сияқты дерлік бірдей атқарады деп мәлімдеді, себебі тағайындау әдісі ірі саяси партиялардың біріккен қолдауын талап етеді. Президент Премьер-министрдің кеңесімен әрекет етуді жалғастыра берер еді, әйтпесе ол қызметтен алынар еді. Осылайша, республикаға өту Австралияның қалған Парламенті мен Үкіметіне минималды әсер етеді деп саналады. 1999 жылғы референдум федералдық құзыретімен шектелгенімен, бұл модельді монархиямен байланысты ресми түрде үзу үшін Австралияның алты штатының әрқайсысы аз ғана өзгерістермен қабылдай алады.
If implemented, the model would have established an Australian Republic by removing constitutional links to the monarchy. References to either Queen or Governor General in the Australian constitution would have been replaced by a reference to the President of Australia. Supporters of the model argued that appointed presidents would carry out the presidential duties in a very similar fashion to the current Governor General, as the method of appointment requires the combined support of the major political parties. The President would continue to act on the advice of the Prime Minister, as to do otherwise would invite dismissal. Consequently, the change to a republic is argued to have minimal impact on the rest of Australia's parliament and government. Although the 1999 referendum was limited to the federal jurisdiction, the model is able to be adopted with little modification by each of the six Australian states to formally break ties with the monarchy.
Үлгіге сын
Бұл модель демократиялық ерекшеліктерінің жетіспеуі үшін сынға түсті. Мемлекет басшысы халық тарапынан сайланбайды және Премьер-министр қарапайым азаматтар жасаған барлық ұсыныстарды заңды түрде қабылдамауға құқылы. Бұл модельге Премьер-министрдің Мемлекет басшысын қызметтен босату мүмкіндігін бергені үшін ерекше сын танылды. Сондай-ақ, бұл модель екі партиялық механизм үшін де сынға түсті. Кейбір сарапшылардың пікірінше, Премьер-министрдің өзіне қарсы саяси оппоненттер болып табылатын Оппозиция жетекшісінен қолдау іздеуі, басқа да саяси мәселелердің нәтижесіне әсер етуі мүмкін. Парламенттің үштен екі бөлігінің берген мандаты Президентке резервтік құқықтарын пайдалануға ықпал етуі мүмкін.
The model was criticised for its lack of democratic qualities. The Head of State is not elected by the people and the Prime Minister may legally ignore all nominations made by ordinary citizens. The model was specifically criticised for allowing the Prime Minister to dismiss the Head of State. The model was also criticised for its bi partisan mechanism. According to some, the deliberate seeking of support by the Prime Minister to the Opposition Leader, who are by definition political adversaries, may influence the outcome of other policy contests. The mandate implicitly conferred by two thirds of the parliament may encourage the President to make use of reserve powers.
Тарих
Бұл модельді бастапқыда заң ғалымы Джордж Винтертон әзірлеген, және ол Еуропада қолданылатын жүйелердің ықпалында болды. Басты ұғым – парламенттің үштен екі көпшілігімен тағайындалатын Президент. Сот процесінен кейін Президентті парламенттің екі палатасының абсолютті көпшілігімен қызметтен босатуға болар еді. Басқа сарапшылармен кеңескеннен соң, түзетулер енгізілген ұсыныс 1992 жылғы наурыз айындағы Independent Monthly журналында жарияланды және Австралия Республикалық Қозғалысы (ARM) тарапынан қолдау алды. 1993 жылы бұл модель Малкольм Тернбулл төрағалық еткен Республикалық Кеңесші Комитеті қараған төрт нұсқаның бірі болды, кейін Тернбулл ARM төрағасы болды. Премьер-министр Пол Китинг парламенттің үштен екі көпшілігімен тағайындау және қызметтен босатуды көздейтін сәл өзгертілген нұсқаны ұсынды. Ол бұл нұсқаны, көбінесе «Китинг-Тернбулл моделі» деп аталатынын, халыққа ұсыну керектігін мәлімдеді. Премьер-министр Джон Говардтың кезінде бұл модель 1998 жылғы конституциялық конвенцияда жан-жақты зерттеліп, сынға алынды. Модельге номинациялық комитет қосылды, ал Мемлекет басшысын қызметтен босату құқығы парламенттен Премьер-министрге берілді. Осы өзгерістермен модель 152 делегаттың 73-інің қарапайым көпшілігімен қолдау тапты, 22 делегат дауыс беруден бас тартты. Содан кейін 89 делегаттың абсолютті көпшілігі оны халыққа ұсынуға келісті. 1999 жылғы Австралиядағы республикалық референдумда бұл модельді оппозициялық партиялар, прогрессивтілер және болашақта тікелей сайланған президенттен қорқып, кейбір консерваторлар қолдады, ал монархистер мен басқа республикалық модельдерді жақтағандар оны қабылдамады. Референдум сәтсіз аяқталды, әсіресе ауылдық және қала шеткері округтерінде үлкен қарсылық болды. Жеңіліске ұшырағаннан кейін Австралия Республикалық Қозғалысы модельдің мәртебесін басым нұсқадан алты мүмкін нұсқаның біріне төмендетті. Оның болашағы, көбінесе, ұсынылған модельдер бойынша плебисцит нәтижесіне байланысты болады, бұл сайлаушыларға республиканың осы нұсқасына тікелей қолдау көрсетуге мүмкіндік береді.
The model was originally developed by legal academic George Winterton, and influenced by systems used in Europe. The central concept was for a President, appointed by a two thirds majority of parliament. Subsequent to a judicial process, the President could be dismissed by an absolute majority in both houses of parliament. After consulting with other experts, the proposal with drafted amendments was published in the Independent Monthly, March 1992 and was supported by the Australian Republican Movement (ARM). In 1993 the model was reviewed as one of four options by the Republic Advisory Committee, chaired by Malcolm Turnbull who shortly after became ARM chairman. Prime Minister Paul Keating presented a slightly altered version, providing both appointment and dismissal by a two thirds majority of parliament. He declared that this version, often called the Keating Turnbull Model, should be put to the people. Under Prime Minister John Howard, the model was closely examined and criticised at the 1998 constitutional convention. The model evolved to incorporate a nominations committee and authority to dismiss the Head of State was taken from the parliament and given to the Prime Minister. With these changes, the model was supported by a simple majority of 73 out of 152 delegates, 22 abstaining. An absolute majority of 89 then agreed it should be put to the people. At the 1999 Australian republic referendum, the model was supported by opposition parties, progressives and some conservatives who feared a future directly elected president, while monarchists and those favouring other republican models rejected it. The referendum failed, with especially large majorities against in rural and outer suburban electorates. After the defeat, the Australian Republican Movement downgraded the model's status from preferred to one of six possible options. Its long term future is likely to depend on the result of a proposed models plebiscite, which would allow electors to directly show their support for this version of republicanism.