Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сульфосалт минералы: қорғасын антимон сульфиді
Sulfosalt mineral: lead antimony sulfide
Булангерит немесе антимонблеблинде – сирек кездесетін моноклиндік немесе орторомбтық сульфосалт минералы, қорғасын антимон сульфиді, формуласы Pb5Sb4S11. Ол 1837 жылы француз тау-кен инженері Шарль Булангердің (1810–1849) құрметіне аталған және Халықаралық минералогиялық ассоциация (IMA) құрылғанға дейін жарамды түр ретінде танылған. Ол 1959 жылға дейін алғаш рет сипатталған және қазіргі таңда классификациялық ережелерге сәйкес сақталған.
Boulangerite or antimonbleiblende is an uncommon monoclinic orthorhombic sulfosalt mineral, lead antimony sulfide, formula Pb5Sb4S11. It was named in 1837 in honor of French mining engineer Charles Boulanger (1810–1849), and had been a valid species since pre IMA. It was first described prior to 1959, and is now grandfathered.
Қасиеттері
Болангерит бұрын өте сирек кездесетін минерал саналды, бірақ кейін оның көптеген кен орындары табылды. Қазіргі кезде ол салыстырмалы түрде арзан, ашық көк, қара және сұр түсті сирек кездесетін минерал ретінде қарастырылады. Минералдың ұнтағы қара түсті. Бұл минералға псевдогексагонды пішін тән. Ол сирек сақина тәрізді құрылымдар түзеді. Бұл лопаткаиттың гомотипі. Берік субклеткасы орторомбты, c параметрі жартылай. Ол ұсақ, созылған призмалық немесе жіңішке, ине тәрізді кристалдар түзеді. Әрбір кристалл бірнеше сантиметрге дейін өсе алады, кристалдарды ажырату үшін үлкейтілген фотосурет немесе микроскоп қажет, себебі олар шаштай жұқа және жіңішке. Оның ерекше қасиеттерінің бірі – созылу бағытына параллель талшықтардың болуы, бірақ талшықты радиалды, қауырсын тәрізді массалар да кездеседі. Басқаша айтқанда, ол плюмоза, яғни агрегаттар қауырсын тәрізді пішіндер құрайды. Соңғысы – минералдың плюмозит варианты, атауы агрегаттардың қауырсынды болуынан шыққан, бірақ ол мата сияқты талшықты немесе қалың дәнды кластерлер түрінде де кездесе алады. Оның жылтырлығы көкшіл сұр немесе металл қорғасын сұр түсті болады. Бұл өте ауыр, бірақ жұмсақ минерал, оны тырнақпен сызып алу мүмкін емес, себебі оның қаттылығы 2.5–3-ке тең. Минералдың жұмсақ болғанымен ауыр болуы оның тығыз құрамына байланысты. Жарылуы жақсы. Талшықты түрінде талшықтар иілгіш. Бұл мөлдір емес минерал. Оның балқу температурасы өте төмен, Кобелл балқу шкаласы бойынша 1, шамамен 525°C. Бұл температурада минерал оңай балқиды немесе еруге бастайды. Ол хлорсутек қышқылында толығымен ериді. Хлорсутек қышқылымен әрекеттескенде, сутек сульфиді пайда болады. Азот қышқылында жартылай ериді. Оның анық анизотропизмі бар және әлсіз плеохроизм қасиеттерін көрсетеді. Темір, мыс, қалайы және мырыш сияқты қоспалар жиі кездеседі. Оның құрамында негізінен қорғасын (54.88%) бар, сондықтан оны қорғасын кені ретінде пайдалануға болады, бірақ басқа негізгі компоненттері – антимон (26.44%) (соның салдарынан минерал әдетте антимон кен орындарында қалыптасады) және күкірт (18.68%).
Boulangerite was considered to be a really rare mineral until later they found numerous ore deposits of said mineral. Nowadays it is considered as an uncommon mineral, which is rather cheap, with a color of light blue to black to grey. The dust of the mineral is black. Pseudohexagonal shape is common for this mineral. It forms rings rarely. It is the homeotype of lopatkaite. The strong subcell is orthorhombic, and has a halved c. It forms small, elongated prismic or fine, needle like crystals. Each crystal can grow up to a few centimeters, and crystals can only be told apart in either an enlarged photo or from under a microscope, as it is almost as thin and fine as hair is. One of its unique properties is the parallel fibers to the direction of the elongation, although fibrous radial, feathery masses are not uncommon as well. In other words, it is plumose, meaning aggregates form plume like shapes. The latter is the so called plumosite variant of the mineral, the name derived from the aggregates being plumose, though it can occur in felt like fibrous or in thick granular clusters as well. The luster of it is always either matte blueish grey or metallic lead grey. It is a really heavy, though soft mineral, which is easily breakable, though it cannot be scratched by using fingernails due to the same hardness (2.5–3). The mineral being heavy although being soft is due to its compact mass. The cleavage is generally good. In case of the fibrous type, the fibers are flexible. It is an opaque mineral. The melting point of it is really low, 1 on the Kobell fusibility scale, which is around 525 in °C. This is the point, where the mineral is the easiest to fuse or at which temperature it melts. It is completely soluble in hydrogen chloride. During the reaction with hydrochloric acid, it creates hydrogen sulfide. In nitric acid, it is partially soluble. It has a distinct anisotropism, and shows weak pleochroic attributes. Common impurities include iron, copper, tin and zinc. It mostly consists of lead (54.88%) thus it can be used as a lead ore, but the other main components are antimony (26.44%) (which is also why the mineral typically forms in antimony deposits) and sulfur (18.68%).
Құрылу
Ол әдетте қорғасын, мырыш немесе сурьма кен орындарымен байланысты, лодеикалық ортада қалыптасады. Ол метаморфтық тау жыныстарымен де кездесе алады, мысалы, Апуан Альптерінде. Бұл метаморфтық жыныстарда пайда болатын үлгілер жұқа кристалдық инелер түрінде болады. Ол әдетте арсенопирит, пирротит, галена немесе сфалерит сияқты басқа сульфидтермен бірге табылады, сонымен қатар сидерит, доломит және кварцтарда да кездеседі. Ол джемезонит және менегинит, кварц немесе сфалеритпен бірігіп өсуі мүмкін. Көбінесе Германия, Швейцария, Канада, Чехия, бұрынғы Югославия, Ресейдегі Урал аймағы және Юта штатындағы британдық Парк-Сити кен орындарында табылған. Ең белгілі табылған жерлері – Гутин таулары, атап айтқанда Геря, Бая-Маре, Бая-Сприе, бірақ Словакияның Кен тауларында (Spišsko-gemerské rudohorie), әсіресе Чучма және Злата Идкада көптеп кездеседі. Венгрияда, Гьёнгоссорози кен орнында, Францияда Прованс аймағында және жоғарыда айтылғандай, Италияда Тоскана Апуан Альптерінде, Боттино кенішінде өте сирек үлгілер табылады, бірақ Каррара мраморында да кездесуі мүмкін.
It typically forms in association of lead, zinc or antimony deposits, in a lodeic environment. It can also be found in company of metamorphic rocks as well, in the Apuan alps as well for instance. The specimens that get formed on these metamorphic rocks appear in the form of fine, crystal needles. It is also usually found with other sulfides as well, like with arsenopyrite, pyrrhotite, galena or sphalerite, but is also can occur with siderites, dolomites and quartzes. It may occur in intergrowths with jamesonite and meneghinite, quartz or sphalerite. Usual finding places include Germany, Switzerland, Canada, the Czech republic, the old Yugoslavia, the Ural region in Russia, and from the british park city mines in Utah. The most known finding places include the Gutin mountains, more specifically Herja, Baia Mare, Baia Sprie, although it appears in greater quantities at the Slovak Ore Mountains (Spišsko gemerské rudohorie), specifically Čučma and Zlatá Idka. A really few specimens can be found in Hungary, in the Gyöngyösoroszi ore mine, in French at Provence, and as mentioned above, in Italy, it can be found in the tuscan Apuan alps, in the Bottino mine, but it rarely occurs in carrara marble as well.
Анықтау және пайдалану
Бірінші көзқараспен, булангеритті цинкенит немесе джемесониттен ажырату қиын, сондықтан дұрыс жабдықтар идентификация үшін өте маңызды. Құрылымында цинкенит, джемесонит және робинсониттегідей байланысқан SbS3 топтары бар. Шағын, әдемі ине тәрізді кристалдар көптеген коллекционерлердің назарын аударады. Булангериттің экономикалық тұрғыдан пайдалануына қатысты, оны қорғасын кені ретінде қолдануға болады. Бұл минералды пайдалану тек оның жеткілікті мөлшерде, қазбаға жарамды кен орындарында кездескенде ғана мақұл.
At first glance, it is hard to differentiate boulangerite from zinkenite or jamesonite, so proper equipment is crucial for the identification. In the structure, there are interconnected SbS3 groups like in zinkenite, jamesonite and robinsonite. The smaller, and beautiful needle like crystals attract a lot of collector's glimpses. As for the economical usage of boulangerite, it can be used up as a lead ore. The usage of said mineral is only reasonable when it appears in extended enough, quarriable deposits.