Кіріспе

Рыцарлар ордені, бауырластығы немесе қоғамы,
дүниелік рыцарлық ордендер

Рыцарлық орден, рыцарлық ордені, рыцарлық орден немесе атты орден – әдетте, крест жорықтары (1099–1291) кезінде немесе оларға шабыттанған, түпнұсқа католик әскери ордендерінің негізінде құрылған және рыцарлық идеалдарының ортағасырлық ұғымдарымен байланысты рыцарлар ордені. 15 ғасырдан бастап, рыцарлық ордендер, көбінесе династиялық ордендер ретінде, қалауынша құрыла алатын, сарайлық дәстүрде құрыла бастады. Бұл ордендер көбінесе мүшелердің бауырластығы, қоғамы немесе басқа да бірлестігі ретінде сақталды, бірақ олардың кейбіреулері тек құрмет белгісіне айналды және медальдардан тұрды. Шындығында, осы медальдардың өзі жиі бейресми түрде ордендер деп аталды. Бұл институттар тәуелсіз мемлекеттердің қазіргі лайықтылық ордендерінің пайда болуына әкелді.

Шолу

Рыцарлар ордені – белгілі бір тәртіп ережелерімен құрылған, идеалдық немесе қайырымдылық мақсатты көздеген рыцарлар қауымдастығы. Бастапқы идеал – монах және рыцарь (monachus et miles) болды, олар орден ішінде христиандық мақсатқа адал. Алғашқы рыцарлар ордендері діни ордендер болып есептелді, олар қасиетті жерге саяхат жасаушыларды қорғау және басшылық ету үшін құрылған. Рыцарлық ордендер кедейлік, бағыну және тазалық принциптерін сақтайтын қауымдық өмірмен сипатталды, бұл қайырымдылық істермен, қарулы қажылықты қорғаумен және христианның сыртқы және кейде ішкі жауларына қарсы әскери қимылдармен байланысты болды. Мысалдарға 1090 жылы құрылған Иерусалимнің қасиетті қабірінің ордені (The Equestrian Order of the Holy Sepulchre of Jerusalem), Сент-Джон ордені және Мальта ордені жатады. Бұл қауымдар тек Папаның өздерінің міндетті орден ережелерін мойындауы және шіркеулік епархиялық ұйымдарды тарату арқылы канондық құқық бойынша орден мәртебесіне ие болды. Діни рыцарлар ордендерінен бөлек, 14 ғасырдың ортасынан бастап көптеген еуропалық патшалық үйлерде сарайлық рыцарлар ордендері пайда болды. Бұл монархтар мен княздарға шіркеутен тәуелсіз сенімді сарайлық билік құруға және сарайлық өмірді рыцарлық ізгіліктермен үйлестіруге мүмкіндік берді. Осы кезеңде Бургундия сарай мәдениеті жетекшілік етті, сондықтан 1430 жылы құрылған Алтын Жүн ордені көптеген адамдар үшін христиандық ерлік идеалдарына негізделген князьдық орденнің үлгісі болды. Уақыт өте келе, адамдардың жетіспеуіне байланысты немесе қызмет саласының өзгеруіне байланысты көптеген рыцарлар ордендері таратылды. Сондықтан көптеген жағдайларда қайырымдылық және күтімге баса назар аударылды. Саяси себептермен таратылған жағдайлар да болды, мысалы, 1312 жылы Темплер рыцарлары немесе нацистік Германияның қарсылығына байланысты көптеген рыцарлар ордендері. Темплер рыцарлары қайта құрылмады, бірақ кейбір ордендер Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және темір перде құлағаннан кейін қайта жанданды. Ескі рыцарлар ордендерін қайта жаңғыртуға немесе қалпына келтіруге көптеген әрекеттер жасалды. Көбінесе ескі рыцарлар ордендері бүгінде жеке тұлғаларды марапаттау үшін қолданылады. Мысалы, Ұлыбритания королевасы Елизавета II 21 ғасырда Ұлыбритания империясының орденіне жаңа мүшелерді үнемі тағайындап отырды. Орталық Еуропада, мысалы, түп тамыры «соңғы рыцарь» император Максимилиан I-ге дейін жететін Сент-Джордж ордені, нацистік Германия таратып жібергеннен кейін Габсбургтер үйі тарапынан қайта жандандырылды. Осы уақытқа дейін республикалық Францияда ең лайықты тұлғалар Құрмет легионының рыцары орденімен марапатталады. Керісінше, Мальтаның Әскери және Ең Қымбат Ордені және Сент-Джон ордені сияқты шіркеулік рыцарлар ордендерінің рыцарлары негізінен әлеуметтік міндеттерге, күтімге және емдеуге арналған.

Ықпал

Бұйрықтар өздерінен толығымен бөлек және ерекше ұйымдарға әсер етті. Кем дегенде 18 ғасырдан бері, масондық бірнеше ортағасырлық әскери ордендердің символдары мен рәсімдерін көптеген масондық ұйымдарына қосты, ең бастысы – "Константиннің Қызыл Кресті" (Қасиетті әскери Константинийлік Георгий орденінен туындаған), "Мальта Ордені" (Мальтаның Егемендік Әскери Орденінен алынған) және "Иерусалимнің ғибадатханасы Ордені" (тарихи Темплерлер орденінен алынған), соңғы екеуі Йорк жүйесінде ерекше көзге түседі.