Кіріспе
1923 жылы итальян жазушысы Итало Свевоның "Зенонның санасы" (la koʃˈʃɛntsa di dˈdzɛːno) романы жарық көрді. Басты кейіпкер – Зено Козини, ал кітап – бұл ойдан шығарылған кейіпкердің естеліктері, оны психоаналитигі ауруын жеңу үшін жазуды ұсынған соң сақтап қалған. Ол әкесі, бизнесі, әйелі және темекіге құмарлығы туралы жазады. Түпнұсқа ағылшын тілінде "Зенонның жасыны" деген атпен жарияланды. "Una vita" және "Senilità" атты екі романы сыншылар мен оқырмандар назарынан тыс қалғаннан кейін, және әдеби үнсіздіктің ұзақ кезеңінен соң, толығымен жұмысына берілген 1923 жылы Свево өзіндік стилімен ерекшеленетін бұл романды жариялады. Оны Свевоның жақын досы Джеймс Джойс бағалады және кітапты француз сыншылары Валери Ларбо мен Бенжамин Кремьеге ұсынды. Ақын Эухенио Монтале арқасында роман Италияда да танымал болды. Алдыңғы романдар натуралистік үлгіде жазылған, ал "Зенонның санасы" керісінше, бірінші тұлғада баяндалады және кейіпкердің ой-сезіміне толыққанды ден қояды. Сонымен қатар, Зенон сенімді емес баяндаушы, өйткені кітаптың алғашқы бетінде оның дәрігері, күнделікті жариялағанда, онда шындық пен өтіріктің араласқандығын айтады. Дегенмен, Свевоның үш романы арасында маңызды ұқсастықтар бар. Тіпті "Una vita" және "Senilità" романдары үшінші тұлғадан баяндалса да, оқырман тек басты кейіпкерлердің көзқарасын біледі, ал олар өмірге лайық емес екенін сезінеді немесе сондай көрінеді. Роман аттарының мәні зор: "Una vita" бұрын "Un inetto" (Лайықсыз) деген атауға ие болған, ал "Senilità" (сөзбе-сөз "Қартаю") – күнделікті өмірдегі оқиғалар мен кездесулерге қарсы сезілетін әлсіздік күйі. "La coscienza di Zeno" романының атауындағы екіұштылық оны ағылшын және неміс тілдеріне (Zenos Gewissen, Zenos Bewusstsein) аударудың әртүрлі жолдарына себеп болды. Зенон өзінің түрлі сәтсіздіктері туралы, денсаулығының нашарлығы мен ешқашан таба алмайтын ем іздегені туралы айтады. Бірақ соңында ол өмірдің өзі ауру екенін және ол әрқашан өлімге алып келетінін мойындайды.
Zeno's Conscience ( la koʃˈʃɛntsa di dˈdzɛːno) is a novel by Italian writer Italo Svevo. The main character is Zeno Cosini, and the book is the fictional character's memoirs that he keeps because his psychoanalyst recommended to do so in order to overcome his illness. He writes about his father, his business, his wife, and his tobacco habit. The original English translation was published under the title Confessions of Zeno. After two novels, Una vita and Senilità, were ignored by critics and public, and after a long period of literary silence, entirely devoted to work, in 1923 Svevo self published this novel, quite different in style. It was appreciated by a close friend of Svevo's, James Joyce, who presented the book to two French critics, Valéry Larbaud and Benjamin Crémieux. The success of the novel expanded to Italy, thanks to the poet Eugenio Montale. The previous novels follow a naturalistic model; Zeno's Conscience, instead, is narrated in the first person, and is focused entirely on the character's thoughts and feelings. Moreover, Zeno is an unreliable narrator, since in the very first page his doctor, publishing the diary, says that it is made of truths and lies. However, there are important similarities among Svevo's three novels. Even in the third person narrative of Una vita and Senilità, the reader knows only the point of view of the main characters; and these are, or feel, unfit to live. The titles are revealing: Una vita had previously the title Un inetto (An unfit); Senilità (literally Senility) is a state of mind, a feeling of weakness in front of everyday life events and encounters. As to La coscienza di Zeno, the title's ambiguity causes the different ways it is translated not only into English, but also into German (Zenos Gewissen, Zenos Bewusstsein). Zeno talks of his various failures, of his feeling ill and looking for a cure he'll never find. In the end, however, he recognizes that life itself is an illness, and it always brings to death.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман ұсынылған Зеноның күнделігі түрінде, оны оның дәрігері жариялайды (ол өтірікке толы екенін мәлімдейді). Дәрігер күнделіктің басына қысқаша жазба қалдырыпты, онда Зеноның психоанализға көмектесу үшін өзі туралы естеліктерді жазғанын айтады. Дәрігер бұл туындыны Зеноның емнен бас тартқаны үшін жаза ретінде жариялайды. Бірақ күнделік хронологиялық тәртіппен жазылмаған; оның орнына, үлкен тарауларға бөлінген, әрқайсысы жеке тақырыпты дамытады (темекіге тәуелділік, әкесінің өлімі, неке тарихы және т.б.). Тек соңғы тарау ғана нағыз күнделік болып табылады, ондағы беттер Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі нақты күндерге сілтеме жасайды. Зено темекіге тәуелділігі және алғаш рет темекі тартқан сәттері туралы жазады. Алғашқы абзацтарда балалық шағын еске алады. Бір досы оған және інісіне темекі сатып берген. Біраз уақыттан соң ол әкесінен темекі алу үшін ақша ұрлайды, бірақ соңында ұялу себепті бұл ойдан бас тартады. Көп ұзамай ол әкесінің жартылай түтін тартқан сигараларын тарта бастайды. Оның «соңғы темекісі» жиырма жасында басталады. Ол қызбаға шалдығып, дәрігер оған емделу үшін темекі тастау керектігін айтады. Темекінің денсаулығына зиян екенін түсініп, «соңғы темекісін» тартады, содан кейін тастауға бел байлайды. Бірақ бұл оның соңғы темекісі болмайды, ол көп ұзамай «соңғы темекілермен» мазалана бастайды. Өміріндегі маңызды оқиғалар күндері және кейіннен күндердің сандарының үйлесімділігіне сүйене отырып, тастауға тырысады. Әр жолы темекі шынымен соңғысы бола алмайды. Ол дәрігерлерге барады және достарынан бұл әдеттен арылуға көмектесулерін сұрайды, бірақ ешқандай нәтиже болмайды. Тіпті емханаға түсіп, қашып кетеді. Бұл тақырыптың барлығы объективті түрде маңызды болғанымен, көбінесе әзіл-қалжыңмен қарастырылады. Зено отыздан асқанда әкесінің денсаулығы нашарлай бастайды. Әкесі қайтыс болған жағдайда, оған жақын болу үшін жақын тұра бастайды. Зено әкесінен мүлдем өзгеше, ол күрделі мінезді адам, ал Зено әзілдеуді жақсы көреді. Мысалы, әкесі Зеноны ақылсыз деп айыптаса, Зено дәрігерге барып, ақыл-есі дұрыс екенін растайтын ресми құжат алады. Ол мұны әкесіне көрсетеді, ол осы әзілге ренжіді және Зеноның есі дұрыс емес екеніне одан да сенімді болды. Әкесі де өлімнен қорқады, өсиетнамасын жазу оған қиындық туғызады. Бір түні әкесі қатты ауырып, есінен танып қалады. Дәрігер келіп, науқасты емдейді, ол бір сәт өлімнен құтылады. Келесі бірнеше күнде әкесі орнынан тұрып, денсаулығына келе бастайды. Ол тынышсыздықтан қозғалып отырады, тіпті дәрігер оның қан айналымы үшін жатқан дұрыс десе де. Бір түні әкесі төсектен шығуға тырысқанда, Зено дәрігердің тілегін орындау үшін оның жолын кеседі. Ашулы әкесі орнынан тұрып, өлмес бұрын Зеноның бетін сапалап алады. Оның соңғы әрекеті Зеноны алпыс жасқа дейін мазалап, бұл соңғы жаза ма, әлде аурудың денесіне билігін жүргізгені ме екенін анықтауға мүмкіндік бермейді. Оның естеліктері әйелімен қалай танысқанын көрсетеді. Ол бизнес әлеміне енгенде, болашақ қайын атасы Джованни Малфентимен танысады, ол Зиноның құрметіне ие болған ақылды және табысты кәсіпкер. Малфентидің төрт қызы бар: Ада, Августа, Альберта және Анна. Зено олармен кездескенде, Аданың сұлулығына және Альбертаның жас болуына байланысты Адаға шабуыл жасауды шешеді, ал Августаны тым қарапайым деп санайды, ал Анна кішкентай қыз. Ол сәтсіз аяқталады және Малфентилер оның Августаға шабуыл жасауға тырысқанын ойлайды, ол оған ғашық болған. Көп ұзамай ол Аданың махаббаты үшін өзінің бәсекелесі Гвидо Шпейермен кездеседі. Гвидо тоскан тілінде жақсы сөйлейді (ал Зено Триест диалектісінде сөйлейді), әдемі және шашы толық (Зеноның ақ шашымен салыстырғанда). Сол күні кешке Гвидо мен Зено екеуі де Малфентиге барады, Зено Адаға ұсыныс жасайды, бірақ ол Гвидо үшін оны қабылдамайды. Содан кейін Зено Альбертаға үйленуді ұсынады, бірақ ол үйленуге мүдделі емес, сондықтан ол оны да қабылдамайды. Ақырында, ол Аугустаға ұсыныс жасайды (Зенонның бұрынғы екеуіне ұсыныс жасағанын білетін) және ол оны жақсы көретіндіктен қабылдайды. Көп ұзамай жұптар үйленеді және Зено Аугустаны жақсы көретінін түсіне бастайды. Бұл оны таңқалдырады, өйткені оның оған деген сүйіспеншілігі азаймайды. Бірақ ол кедей, болашақ әнші Карламен танысады және олар роман бастайды, Карла Зено әйеліне ғашық емес деп санайды. Осы арада Ада мен Гидо үйленіп, Малфенти мырза ауырады. Зенонның Аугуста мен Карлаға деген сүйіспеншілігі артады және Джованни қайтыс болған кезде оның Антония есімді қызы болады. Ақыры, бір күні Карла Аугустаны көруге күтпеген тілек білдіреді. Зено Карланы алдап, оны Адамен кездестіреді. Карла Аданы Зеноның әйелі деп қате түсініп, оның сұлулығы мен қайғысына қозғалып, романды тоқтатады. Зено өзі мен Гвидо арасындағы бизнес серіктестігі туралы айтады. Екеуі Триест қаласында сауда фирмасын құрады. Олар Лучано және Кармен есімді екі жұмыскерді жалдайды (Кармен Гвидоның сүйіктісіне айналады) және мүмкіндігінше көп пайда табуға тырысады. Бірақ Гвидоның қарыз бен несиеге және пайдаға деген құштарлығынан компания жақсы жұмыс істемейді. Гвидо мен Аданың некесі күйреуге айналады, Аданың денсаулығы мен сұлулығы да Мо́рбус Базе́дови (Базедов ауруы) салдарынан нашарлайды. Гвидо Аданың ықыласын ояту үшін өзіне-өзі қосымша өлімге ұрынады және ол Гвидоның құлдырап бара жатқан компаниясына көмектесуді сұрайды. Гвидо биржада ойнай бастайды (қор биржасы) және одан да көп ақша жоғалтады. Балық аулауға барғанда, ол Зенодан натрий веронал мен вероналдың әсерінің айырмашылығы туралы сұрайды және Зено натрий вероналдың өлімге әкелетінін, ал вероналдың жоқ екенін жауап береді. Гвидоның биржадағы құмар ойынына берілуі өте зиянды болады және ол Аданың ықыласын ояту үшін тағы бір өзіне-өзі қосымша өлімге тырысады. Бірақ оның дәрігері мен әйелі оған сенбейді және ол қайтыс болады. Одан кейін Зено Гвидоның қабірге қойылмауына өкінеді, өйткені ол Гвидоның ақшасын биржада сарптап, шығынның үштен бірін қайтарады. Зено Ұлы соғыс кезіндегі қазіргі өмірін сипаттайды. Оның қызы Антония (Адаға өте ұқсайтын) және ұлы Альфио үлкен болып өсті. Ол денсаулығына ем іздеп дәрігерлерге бара жатыр. Дәрігерлердің бірі оның Эдип кешенінен зардап шегетінін айтады, бірақ Зено оған сенбейді. Ешбір дәрігер оны емдей алмайды. 1915 жылдың мамырында, Италия бейтарап болғанда, Зено мен оның отбасы Изонзоның жасыл жағасында демалысқа шығады. Зено бұл аймақ жақын арада маңызды шайқас алаңына айналатынын білмейді. Лучинико ауылында үй жалдап алып, ол күндізгі серуенге шығады, шляпа мен күртесін кимейді - Италия мен Австро-Венгрия арасындағы соғыс басталганда, аймақ соғыс аймағына айналады және Зено әйелі мен балаларынан фронт сызығымен бөлініп қалады. Жеке Триестке қайтаруға мәжбүр болған ол, Августа мен балалары қауіпсіз Түрінге жеткенін көп уақыттан кейін біледі. Соңғы жазба 1916 жылдың наурызынан, Зено соғысқа толы Триесттегі жалғыздығында, спекуляция мен жинақтау арқылы байлыққа ие болғаннан кейін жазылған, бірақ ақша оны бақытты немесе өмірге қуандырмайды. Ол өмірдің өзінің ауруға ұқсас екенін түсінеді, өйткені ол даму мен кері дамуды бастан кешіреді және әрқашан өліммен аяқталады. Адамзаттың жетістіктері адамдарға жақсы денелерді емес, олардың өмірін ұзартатын қару-жарақтарды берді. Табиғи іріктеуден бұл ауытқу адамдарда одан да көп аурулар мен әлсіздіктерге әкеледі. Зено адамның атом бомбасы сияқты жаңа, қуатты жаппай қырып-жоятын қаруды ойлап табатынын, содан кейін оны ұрлап алып, әлемді аурудан құтқаратынын көзге елестетеді.