Кіріспе

Чжан Цзяньси (張柬之) (625706), Мейірімді аты Мэнцзян (孟將), ресми атауы Ханьяңның ханзадасы Веньчжэнь (漢陽文貞王), Қытайдың Тан және У Цзэцзяньның Чжоу әулеттерінің өкілі, У Цзэцзянь мен оның ұлы император Чжунцзонгтың тұсында канцлер қызметін атқарған. Ол 705 жылы У Цзэцзянды құлатып, император Чжунцзонды қайта қалпына келтірген төңкерісінің басты тұлғасы болды, бірақ кейін У Цзэцзяның немере інісі У Санси бастаған жалған айыптаулар салдарынан жер аударылды және жер аударылу кезінде қайтыс болды.

Өмірбаян

625 жылы дүниеге келген Чжан Цзяньши, Чжан Ицзи мен Чжан Чанцзонды өлтіріп, У Цзяньды қоршап алды. Сонда ол қорқып: "Мені кім мазалап тұр?" - деп сұрады. Жан Цзяньцзи формальды түрде: "Жан Ицзи мен Жан Чанцзонг сатқындық жасады" деп жауап берді. Патшаның бұйрығына сай, біз оларды өлім жазасына кесіп тастадық. Біз құпияны жариялаудан қорыққандықтан, Сізге хабарласуға батылымыз жетпеді. Біз сарайға әскерді кіргізудің үлкен құрметсіздікке кінәліміз және 10 мың рет өлім жазасына кесілуіміз керек. У Цзэцян Ли Сяньді мұрагер ханзаданың сарайына қайтаруға тырысты, бірақ төңкеріс басшылары оны елемеді. Төңкеріс басшылары Ву Цзетианға "император" атағын сақтауға рұқсат берген кезде, олар оны екінші палатадағы Шанян сарайында (上陽宮) үй қамауына алды және оны бұрынғы император Ли Сяньға тақты беруге мәжбүр етті, ал ол таққа қайта оралды (император Чжунцзонг ретінде).

Император Чжунцзонгтың екінші билігі кезінде

Чжан Цзяньши Цюй Сюаньвей, Хуан Янфан, Цзин Хуэй және Юань Шудзимен бірге император Чжунцзонның қалпына келтіруіндегі көшбасшылар ретінде танылды және олар негізгі лауазымдарға орналастырылды және герцогтар құрылды, Чжан қорғаныс министрі (夏官尚書, Xiaguan Shangshu) болды және Тонг Фэнге Луантай Пингжанши атағымен және Ханян герцогы атағын алып, канцлер болды. Ол және басқа төңкеріс басшылары Тан институттарын қалпына келтіру және Чжоу институттарын жою режимін енгізді, ал Яо Юаньцзи Ву Цзэтьянның Шанян сарайына көшірілуіне наразылық білдірген кезде Чжан мен Хуан оны астанадан төмендеді. Алайда көп ұзамай император Чжунцзонгқа әйелі император Вэй және оның сүйіктісі Лян ханзадасы Ву Санси (Ву Цзэтианның немере інісі және император Чжунцзонгтың туысы) қатты әсер етті. (Төңкеріске қатысушылардың бірі Сюэ Цзичан (季) Чжан Цзяньси мен Цзинге Чжан Ицзи мен Чжан Чанцзонның қазасынан кейін Ву Сансиді өлтіруді ұсынған, бірақ Чжан Цзяньси де, Цзин де Сюэдің ұсынысына тым кеш болғанша назар аударған жоқ.) У Сансидің билігі артып келе жатқанын түсінгеннен кейін Чжан Цзяньши император Чжунцзонға У кланының билігін азайтуға көндіруге тырысты, бірақ император Чжунцзонның құлағын жете алмады. Бұл арада Чжан Цзяньши заң шығару бюросының басшысы Чжуншу Линг (中書令) болды (қазір бұрынғы атауы Чжуншу Шэн (中書省) деп қайта аталады). 705 жылы жазда, әйелі император Вэйдің толық ықпалымен, император Чжунцзонгтың Чжанға және оның әріптестеріне деген сенімі мүлдем жоғалып кеткен кезде, император Чжунцзонг Ву Сансидің ұсынысына сәйкес, бес төңкеріс көшбасшысының ханзадаларын - Чжанның жағдайында Ханян ханзадасын - құрды, бірақ оларды канцлер лауазымынан айырды. Жаң көп ұзамай өзінің туған жері Сианг провинциясына қайтуды өтінді, ал император Чжунцзонг келісті, оны Сианг провинциясының префекті етіп тағайындады, бірақ префектураның нақты жауапкершілігіне жатқызған жоқ. Оның ұлы Чжан И (張) императордың төменгі деңгейдегі лауазымды адамы болды, бірақ әкесіне Сян префектурасына еріп кетуге бұйрық берілді. У Санси содан кейін өзінің стратегиялық қызметкері Чжэн Инге бесін император Чжунцзонның күйеу баласы Ван Тонгчжаоның (王同) 706 жылдың басында У Сансиді өлтіру және император Вэйді құлату туралы сөз байласты деп айыпталғаннан кейін өлім жазасына кесілген заговорға қатысқан деп айыптап, айыптауды жалғастырды. Бес адам ешқашан астанаға, Чанъанға, қайтып оралуға рұқсат етілмейтіндігі туралы ережемен төмендеді. Чжан Син префектурасының (新州, қазіргі Юнфу, Гуандун) префектының әскери кеңесшісі болды. У Сансидің сол кезде император Вэйдің Луоянға (қазіргі шығыс астанасы, астанасы Чанъанға көшірілді) ашылып, император Чжунцзонгны ашуға тырысты деген айыптары болды. Содан кейін ол бес төңкеріс басшыларын осы жария қорлықтың артында тұр деп айыптады. Содан кейін ол өзінің серіктеріне бес жігітті өлтіруді ұсынды. Император Чжунцзун, бес адам бұрын темір сертификаттармен марапатталғандығын атап, олардың үлесін мойындау үшін олардың өлім жазасына тартылмауын кепілдендірді. Олар қарапайым қатарға төмендетіліп, отбасыларымен бірге Лингнан аймағына - Чжанның жағдайында Лонг префектурасына (州, қазіргі Ганчжоу, Цзянси) тұрақты түрде жер аударылды. Цюй Шидің ұсынысы бойынша Ву Санси Цжоу Личжэньді (周利貞) Лингнан аймағына аймақтың істерін қарау деген сылтаумен, бірақ бес адамды өлтіру туралы нұсқаумен жіберді. Алайда Чжоу бұл аймаққа жеткенде, Чжан қайтыс болған еді. 710 жылы император Чжунцзонг қайтыс болғаннан кейін және Ли Дан, өзі бұрынғы император, қалпына келтірілді (император Руйцзонг ретінде), Чжан және оның әріптестері өлімнен кейін құрметке бөленді.

Ескертпелер мен сілтемелер

"Танның көне кітабы" том. 91-ші орын. Танның жаңа кітабы, т. 120-ға дейін. Зичжи Тонгцзян, томдар. 202, 206, 207, 208 деген сандар.