Кіріспе

Теңіз омыртқасыздарының кладасы

Медузоолар – Cnidaria типінің кладасы, және көбінесе подтип ретінде қарастырылады. Оған гидрозоа, сцифозоа, стаурозоа және кубозоа сыныптары, сондай-ақ паразиттік полиподиозоалар кіруі мүмкін. Медузоолардың ерекшелігі – күрделі өмірлік циклында медуза сатысының болуы, медуза әдетте шетінде қыстырғыш жасушалары бар қолшатыр тәрізді дене болып табылады.

Эволюция

Cnidaria филумы кеңінен монофилеттік деп қабылданады және екі кладтан тұрады: Anthozoa және Medusozoa. Anthozoa класына қатты кораллдар – Hexacorallia, жұмсақ кораллдар – Octocorallia, сондай-ақ түтікшелерде тіршілік ететін анемондар – Ceriantharia жатады. Бұл топтың ата-тектік желіден алғашқы болып бөлініп шыққандығына күшті дәлелдер бар. Medusozoa класына Staurozoa, Cubozoa, Scyphozoa және Hydrozoa кластары кіреді, бірақ олардың арасындағы байланыстар нақты емес. Рибосомалық РНК суббірліктерін пайдалану арқылы жасалған талдау, Medusozoa ішінде Staurozoa ең алдымен бөлініп шыққан топ екенін, Cubozoa және Scyphozoa клад құрайтынын, ал Hydrozoa олардың туыс тобы екенін көрсетеді. Митохондриялық гендердің реттілігін зерттеу бұл тұжырымды қолдайды. Medusozoa-ның тамырлық тобына сондай-ақ Эдиакар кезеңінің соңындағы ең ерте белгілі жыртқыш жануар – Auroralumina attenboroughii де кіреді. Орта кембрийдің Бургесс тақтасынан табылған Burgessomedusa – ең көне еркін тіршілік ететін медуза (әдетте қызыл теңіз жұлдызы деп аталады). Polypodium hydriforme түрін қамтитын Polypodiozoa класының туыстығы ұзақ уақыт бойы белгісіз болып келді. Бұл түр балық жұмыртқаларының ішкі паразиттері болып табылады және ерекше тіршілік циклына ие. Нематоцисттерге ие болғандықтан, дәстүрлі түрде оны книдарийлерге жатқызады, бірақ 18S rDNA тізбектерін пайдаланатын молекулалық зерттеулер оны Myxozoa-ға жақындатады. 28S rDNA тізбектерін қамтитын қосымша зерттеулер оның гидрозоидтар кладының Leptothecata бөлігі немесе Hydrozoa-ның туыс таксоны екенін, және миксозоидтармен топтаспайтынын көрсетеді.

Сипаттамалары

Медузоолар антозоолардан өмірлік циклында медуза фазасының болуымен ерекшеленеді. Негізгі схема – медуза (көбінесе ересек немесе жыныстық фаза), планула дернәсілі, полип, медуза. Симметриясы төрт бөлікті немесе төрт еселі бөліктерден тұрады. Cnidae – Cnidaria-ға тән, жарылғыш жасушалар, олжаны ұстау және қорғану үшін қолданылады, олар бір типті, тек nematocysts болады, ал spirocysts немесе ptychocysts жоқ. Керісінше, антозоолардың өмірлік циклы планула дернәсілінің орнығуынан және ересек немесе жыныстық фазаға айналуынан тұрады.

Түрлілігі

Медузоолардың тіршілік циклінің негізгі үлгісінен елеулі айырмашылықтар бар. Сцифозоалар – әдетте "нағыз медузалар" деп аталатын топ, олар тропикалық, қоңыржай және поляр теңіздерде, бүкіл әлем бойынша кездеседі. Сцифозоялардың көбінесе планула дернәсілдері болады, олар бекініп тіршілік ететін полиптерге айналады. Бұлар жыныссыз көбейіп, бүршіклену арқылы ұқсас полиптер жасайды, содан кейін медузаға айналады немесе олардың жоғарғы бетінен медузалардың бүршікленуі (стробиляция) процесі арқылы қайта-қайта медузалар пайда болады. Кубозоа – тропикалық және жылы теңіздерде кездесетін, әдетте "қорапша медузалар" деп аталатын топ. Олардың куб тәрізді, мөлдір медузалары бар және улы нематоцистермен жақсы қаруланған. Кубозоялардың планула дернәсілдері болады, олар бекініп, сессильді полиптерге айналады, кейіннен жыныстық медузаларға метаморфоздалады, әр полиптің ауыз жағы медузаға айналып, бөлініп жүзіп кетеді. Ставрозоа – әдетте "сабақты медузалар" деп аталатын шағын топ. Ағзалар ауыздан қарама-қарсы жағындағы сабақ арқылы субстратқа бекініп тіршілік етеді. Ставрозоялар жыныстық жағынан жетілген медузаларға ішінара дифференциацияланған ірі полиптер ретінде қарастырылуы мүмкін. Олар гаметаларды шығарады, олар қозғалмайтын планулаларға айналып, жаңа орындарға қарай қозғалады. Гидрозоа – бүкіл әлемдегі теңіз және тұщы су орталарында кездесетін жалғыз және отарлы кенегерулердің (cnidarians) үлкен тобы. Гидрозоялар медузоолар арасында тіршілік циклдерінің ең көп түрлілігін көрсетеді, кейбір топтарда полип немесе медуза сатысы болмайды. Жалпы, медузалар полиптерден бүршіктеп, жетіліп, гаметаларды суға шығарады. Планулалар полиптерге айналуы немесе медузалар ретінде су қабатында тіршілік етуін жалғастыруы мүмкін.