Кіріспе

Кесіртке түрі

Батыс қамшықұйрығы (Aspidoscelis tigris) – Teiidae тұқымдасына жататын кесіртке түрі. Бұл түр АҚШ-тың оңтүстік-батысының көп бөлігінде және Солтүстік Мексикада кездеседі. Көптеген популяциялары тұрақты болып көрінеді және оның ареалындағы ешбір штаттың тізімінде жойылу қаупі төнген деп саналмайды. Ол әртүрлі ортада тіршілік етеді, оның ішінде шөлдер мен жартылай шөлді бұталы жерлерде, көбінесе өсімдігі сирек болатын аймақтарда; сондай-ақ орманды жерлерде, ашық құрғақ ормандарда және су жағалауларында да кездеседі. Ол тесіктерде (ұяларда) тұрады. Бұл түр мен тоқылған қамшықұйрығы (Aspidoscelis tesselatus) арасындағы басты айырмашылықтар – жұлындық бүктемесіне дейінгі кеңейтілген қабықшалардың болмауы және кеңейтілген постбрахиальдық қабықшалардың болуы. Бұрын ол Cnemidophorus tigris деп белгілі болған, бірақ филогенетикалық талдаулар Cnemidophorus туысының полифилетикалық екенін көрсетті. Ол көшпейтіндіктен, әртүрлі аймақтарда көптеген формалар пайда болды, олардың кейбіреулеріне субтүрлік атаулар берілді, мысалы, Калифорниялық қамшықұйрық, Aspidoscelis tigris munda.

Кіші түрлер

Номинотипік түрін қоса алғанда, Aspidoscelis tigris-тің 16 түршесі жарамды деп танылған. A. t. aethiops
A. t. dickersonae
A. t. disparilis
A. t. multiscutata
A. t. munda
A. t. nigroriens
A. t. pulchra
A. t. punctata
A. t. punctilinealis
A. t. rubida
A. t. septentrionalis
A. t. stejnegeri
A. t. tigris
A. t. vandenburghi
A. t. variolosa
A. t. vivida

Ескерту: Тұқымдық атауды қамтитын үш атаулы тізім түрше бастапқыда Aspidoscelis емес, басқа туысқа жатса, оны көрсетеді.

Ішкі түрлердің этимологиясы

Дикерсона, Штейнегер және Ванденбургхи деген қосалқы түр атаулары сәйкесінше американдық герпетологтар Мэри Синтия Дикерсон, Леонхард Штейнегер және Джон Ван Денбургтің құрметіне аталған.

Сипаттама

Батыс қамшылы кесірткесінің денесі ұзын және жіңішке, арқасында ұсақ, дән тәрізді қабықшалары, ал ішкі жағында ірі, тікбұрышты қабықшалары бар. Жоғарғы беті көбінесе ақшыл жолақтармен жабылады, ал ересектердің тамағы қызғылт немесе аздап қызғылт-сары болуы мүмкін. Бас-дене ұзындығының (SVL) ең көп өлшемі 102 мм (шамамен 4 дюйм), ал жалпы ұзындығы (құйрығымен қоса) 305 мм (шамамен 12 дюйм) құрайды. Шабақтары қоңыр-сары түсті, қара қоңыр дақтармен немесе жолақтармен өрнектелген.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Батыс камшықұйрығы Мексиканың солтүстігінде және АҚШ-тың батысында кеңінен таралған. АҚШ-та ол Аризона, Калифорния, Колорадо, Айдахо, Невада, Нью-Мексико, Орегон және Юта штаттарында кездеседі. Ол негізінен сирек жапырақтары бар, ыстық және құрғақ аймақтарда мекендейді. Ормандарда, шапаралдарда, өзен жағалауларында немесе шөлдерде тіршілік ете алады. Шөлдік түрлері шөлдің ыстығынан сақтану үшін шалғын немесе көлеңкелі шалғындық өсімдіктері бар жерлерді ұнатады. Таралу аймағының солтүстік бөлігінде батыс камшықұйрығы әдетте мамыр айында қыстамадан оянады, ал көптеген ересектер жаздың ортасында ұйқыға кетеді, бірақ оңтүстікте сәуірден тамыздың соңына дейін белсенді болады. Сондықтан, солтүстікте маусымдық белсенділік кезеңі айтарлықтай қысқа. Күнделікті белсенділік уақыты солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен бірдей, бірақ ояну уақыты солтүстік аймақтарда кейінірек болады.

Көбею

Батыс биязықұйрықтың хромосомалары оның полиплоид екенін көрсетеді. Бұл екі жынысты түр, оның ішінде еркектер мен әйелдер болады, ал басқа Aspidoscelis түрлерінің барлығы әйелдер ғана. Әдетте, оның ареалының солтүстік бөлігінде маусымның бірінші жартысында көбейіс жүреді, ал әйелдер маусымның соңында жұмыртқалай бастайды. Жұмыртқалар әдетте тамыздың ортасында жарыла бастайды. Әйелдер жылына бір рет жұмыртқа салады (бір уақытта салатын жұмыртқалардың саны). Дегенмен, ареалының оңтүстік бөлігінде әйелдер мамыр айында жұмыртқа салады, ал жұмыртқалар маусымның ортасында жарылады. Аймақтың оңтүстік бөлігінде әйелдер жылына бір емес, екі рет жұмыртқалай алады.

Диета

Батыс камшықұйрығы көбінесе жәндіктер, мойынтұмсықтар, шаяндар, көбелектер, тырнақаяштар, масалар және қоңыздармен қоректенеді. Олар жемірін ұстау үшін тілінің орнына жақтарын пайдаланады.

Құйрықты түсіру

Батыс биязықұйрық кесірткесі жыртқыш шабуыл жасағанда, құйрығын түсіреді. Құйрықтағы бұлшық еттері жимырылып, құйрықтың қозғалысын қамтамасыз етеді. Бұл жыртқыштың назарын кесірткеден ауыстыру үшін жасалады. Дегенмен, бұл – соңғы амал. Кесіртке үшін бұл өте стресстік. Құйрықты қайта өсіруге көп энергия жұмсалады, сондай-ақ кесіртке жинаған қоректігін жоғалтады. Бұл тактика көбінесе үй жануарларының немесе жабайы мысықтардың қатері туғанда қолданылады.