Кіріспе
Тамақ этикасы тақырыбы Ет жеу этикасына қатысты әңгімелер адам емес жануарларды жеу моральдық ма, жоқ па деген сұраққа бағытталған. Бұл мыңжылдықтар бойы жалғасып келе жатқан пікірталас. Бұл азық-түлік этикасының ең маңызды тақырыптарының бірі болып қала береді. Ет жеуге шақыратын адамдардың себептері - денсаулық, мәдени дәстүр, діни наным-сенім, сондай-ақ бұл әрекетті қолдаған ғылыми дәлелдер. Ет тұтынуды қолдайтындар әдетте етсіз диетаны міндетті ету дұрыс емес деп санайды, өйткені ол өмірдің әртүрлі кезеңдеріндегі адамдардың жеке тамақтану қажеттіліктерін ескермейді, жыныстар арасындағы биологиялық айырмашылықтарды ескермейді, адам эволюциясының шындықтарын елемеді, әртүрлі мәдени ойларды елемеді немесе өйткені ол адам түрінің бейімделу қабілетін шектейді. Ет жемейтін адамдарды "вегетариандықтар" деп атайды. Олар түрлі себептермен, мысалы, дәмділік, дін, жануарлардың әл-ауқаты, ет өндірісінің қоршаған ортаға әсері (экологиялық вегетариандық), денсаулық мәселесі және микробқа қарсы төзімділік сияқты етке бармайды. Вегандар сондай-ақ басқа жануарлардан алынатын өнімдерден, мысалы сүт өнімдері, бал және жұмыртқалардан, ұқсас себептермен аулақ болады. "Әдепті омнивориктер" - бұл ет тұтынудың өзіне қарсы, ет өндірісінің негізін құрайтын тәжірибелерге қарсы келетін адамдар. Осыған байланысты, кейбір ет және жануарлардан алынатын өнімдерді жемейтін көптеген адамдар, егер ет және жануарлардан алынатын өнімдер белгілі бір тәсілмен өндірілсе, жалпы ет тұтынуға қарсы емес. Этикаға сай келетін барлық нәрсені жейтіндер жануарларды ет үшін өсіруге, жануарларды ауру туғызатын жолдармен өлтіруге және жануарларды қажетсіз антибиотиктермен немесе гормондармен тамақтандыруға қарсы болуы мүмкін. Осы мақсатта олар бұзау еті, қауырсын еті, ашық аулада өсірілмеген жануарлардың еті, антибиотиктермен немесе гормондармен тамақтандырылған жануарлар және т.б. сияқты ет жеуден аулақ болуы мүмкін. 2014 жылы 406 философия профессорынан жасалған сауалнамада этикаға қатысты пікір білдірушілердің 60%-ы және этикаға қатысты пікір білдірмейтін философтардың 45%-ы сүтқоректілердің етін жеу "адамгершілік жағынан жаман" деп айтты. 2020 жылы 1812 ағылшын тіліндегі философтардың арасында жүргізілген сауалнама 48% -ы жануарларды жеуге болады деп есептеген, ал 45% -ы жоқ деп жауап берген. Әлемдік ғалымдардың адамзатты ескертуі (2017) тарихтағы ең көп қол қойылған ғылыми журнал мақаласы, климаттың өзгеруіне қарсы күрес үшін өсімдіктердегі диетаға көшуді талап етті.
Conversations regarding the ethics of eating meat are focused on whether or not it is moral to eat non human animals. Ultimately, this is a debate that has been ongoing for millennia, and it remains one of the most prominent topics in food ethics. Individuals who promote meat consumption do so for a number of reasons, such as health, cultural traditions, religious beliefs, and scientific arguments that support the practice. Those who support meat consumption typically argue that making a meat free diet mandatory would be wrong because it fails to consider the individual nutritional needs of humans at various stages of life, fails to account for biological differences between the sexes, ignores the reality of human evolution, ignores various cultural considerations, or because it would limit the adaptability of the human species. People who abstain from eating meat are generally known as "vegetarians". They avoid meat for various reasons such as taste preferences, religion, animal welfare, the environmental impact of meat production (environmental vegetarianism), health considerations, and antimicrobial resistance. Vegans also abstain from other animal products, such as dairy products, honey and eggs, for similar reasons. "Ethical omnivores" are individuals who object to the practices underlying the production of meat, as opposed to the act of consuming meat itself. In this respect, many people who abstain from certain kinds of meat eating and animal products do not take issue with meat consumption in general, provided that the meat and animal products are produced in a specific manner. Ethical omnivores may object to rearing animals for meat in factory farms, killing animals in ways that cause pain, and feeding animals unnecessary antibiotics or hormones. To this end, they may avoid meats such as veal, foie gras, meat from animals that were not free range, animals that were fed antibiotics or hormones, etc. In a 2014 survey of 406 US philosophy professors, approximately 60% of ethicists and 45% of non ethicist philosophers said it was at least somewhat "morally bad" to eat meat from mammals. A 2020 survey of 1,812 published English language philosophers found that 48% said it was permissible to eat animals in ordinary circumstances, while 45% said it was not. The World Scientists' Warning to Humanity (2017), the most co signed scientific journal article in history, called (among other things) for a transition to plant based diets in order to combat climate change.
Ет жеудің жақтауы мен қарсылығы туралы дәлелдер
Ет жеу этикасына қатысты пікір алмасулар мыңдаған жылдар бойы жалғасып келеді, мүмкін одан да ұзақ. Біздің заманымыздан бұрын 6 ғасырда өмір сүрген грек математигі мен философы Пифагор жануарларды жеуге қарсы болды, өйткені олардың адам сияқты жаны бар. Б.з.д. 4 ғасырда өмір сүрген афиналық философ Платонның пікірі мүлдем басқаша болды. Ол ет - бұл сән-салтанат, оны сатып алу үшін көп жер қажет. Нәтижесінде ол ет тұтынудың шамадан тыс жер таласына әкеліп, нәтижесінде тұрақты емес қоғамға әкелетінін айтты. text="Иә, басқалар бидайдың мол жиналуы үшін дұға еткенде, ол, әрине, ет мол болуы үшін дұға еткен болар". Жас жігіт, Сократтың бұл сөздері өзіне қатысты деп ойлап, етін жеуді тоқтатқан жоқ, бірақ оған нан да алды. Сократ мұны байқаған кезде: "Адамға мұқият қараңдар, оның қасында болғандар, көрейік, ол нанмен етпен немесе етпен нанмен айналысады. "Rene Descartes, 17 ғасырдағы француз философы, математигі және ғалымы жоғарыда аталған ұстанымдармен келіспеді. Ол жануарлардың санасы жоқ деп айтқан. Нәтижесінде ол ет жеудің немесе жануарларды физикалық ауыртпалықтарға душар етудің ешқандай этикалық қателігі жоқ деп мәлімдеді. Сонымен қатар, Иммануил Кант эт тұтынуда ешқандай этикалық қателік жоқ деп айтқан. Ол адамдарды жануарлардан ерекшелендіретін қасиеттер екенін және жануарлар нақты адамдар болмағандықтан, оларды өлтірудің немесе жеудің еш жамандығы жоқ екенін айтты. Питера Сингер, Принстон және Мельбурн университеттерінің профессоры және жануарларды азаттық қозғалысының ізашары, адам емес жануарлар сезінетіндіктен, олармен утилитарлық этика бойынша қарым-қатынас жасау керек деп айтады. "Адам" болу дегеніміз не екенін өзінің этикалық философиясында Сингер мал жануарлары өздеріне берілгеннен гөрі жақсырақ қарауды лайықты деп санайды. Сингтердің еңбегі содан бері келісетін және келіспейтін философтар тарапынан кеңінен қолданылып келеді. Оның негізгі философиясын жануарлар құқығын қорғаушылар, сондай-ақ этикалық вегетариандар мен вегандар қабылдады. Көптеген басқа заманауи ойшылдар тек түршілдіктің негізінде тұрған қос стандарттың ғана емес, сонымен қатар адамдар сиырлар, шошқалар мен тауықтарды үй жануарлары иттермен, мысықтармен немесе құстармен ешқашан жол бермейтін тәсілдермен емдеуді қолдайтын қос стандарттың моральдыққа күмән келтірді. Ет жеудің жақтаушылары Зангвиллдің пікірін қолдай отырып, жақсы басқарылатын ашық аулау және аң аулау жануарларын, әсіресе табиғи жыртқыштары едәуір жойылған түрлерді тұтыну сияқты тәжірибелер массалық өндірілген, этикалық түрде алынған ет сұранысын қанағаттандыруы мүмкін деп айтады. Вегетариандық этиканың ұстанымдары бойынша жануарларға зиян келтірмеу немесе өлтірмеу себептері адамдармен бірдей. Олар жануарды өлтіру, адамды өлтіру сияқты, тек қана адам өміріне қауіп төнген жағдайда ғана ақталады деп айтады. Тірі ағзаны тек қана дәмін сезіну үшін, ыңғайлылық үшін немесе әдеттен тыс пайдалану ақталмайды. Кейбір этикашылар адамдар, басқа жануарлардан айырмашылығы, өздерінің мінез-құлқын моральдық тұрғыдан сезінеді және таңдау жасай алады деп қосты; сондықтан адам мінез-құлқын басқаратын заңдар бар және ол моральдық нормаларға бағынады. Этикалық вегетариандық мәселелер дамыған елдерде кеңінен таралды, әсіресе өндірістік шаруашылықтың таралуы, адамның етін жеу жануарлар үшін не әкелетінін ашық және графикалық құжаттау және экологиялық сананың артуы. Әлемдегі азық-түлік қалдықтарын азайту ет қалдықтарын азайтуға және жануарларды құтқаруға ықпал етеді. Кейбіреулер адамдар мен жануарларға теңсіз қарауды антропоцентризм немесе адам орталығы сияқты түршілдіктің бір түрі деп сипаттады. Вэл Пламвуд (1993, 1996) антропоцентризм жасыл теорияда аналогты рөл атқарады деп дәлелдеді. Пламвуд осы ұқсастықты баса көрсету үшін адамгершілікке "антропоцентризм" деп атады. Расизм мен сексизмге ұқсатып, Мелани Джой ет жеуді "карнизм" деп атады. Жануарлар құқығын қорғау қозғалысы адам мен адам емес жануарлар арасындағы қатаң моральдық және құқықтық айырмашылықты жоюға, жануарлардың меншік мәртебесіне тоқталуға және оларды зерттеу, тамақ, киім және ойын-сауық индустриясында пайдалануға тоқтатуға тырысады.
Rene Descartes, a 17th century French philosopher, mathematician, and scientist, disagreed with the aforementioned stances. He argued that animals were not conscious. As a result, he asserted that there is nothing ethically wrong with consuming meat or causing animals physical pain. Immanuel Kant also argued that there is nothing ethically wrong with meat consumption. He claimed that it was personhood that distinguished humans from animals and that, since animals are not actual persons, there was nothing wrong with killing or consuming them. Peter Singer, a Princeton University and University of Melbourne professor and pioneer of the animal liberation movement, argues that, because non human animals feel, they should be treated according to utilitarian ethics. In his ethical philosophy of what it is to be a "person", Singer ultimately argues that livestock animals feel enough to deserve better treatment than they receive. Singer's work has since been widely built upon by philosophers who agree and who do not. His essential philosophies have been largely adopted by animal rights advocates as well as by ethical vegetarians and vegans. Many other modern thinkers have questioned the morality not only of the double standard underlying speciesism but also the double standard underlying the fact that people support treatment of cows, pigs, and chickens in ways that they would never allow with pet dogs, cats, or birds. Proponents of meat eating who subscribe to Zangwill's views argue that practices like well managed free range rearing and the consumption of hunted animals, particularly from species whose natural predators have been significantly eliminated, could satisfy the demand for mass produced, ethically sourced meat. Ethical vegetarians say that the reasons for not hurting or killing animals are similar to the reasons for not hurting or killing humans. They argue that killing an animal, like killing a human, can only be justified in extreme circumstances, such as when one's life is threatened. Consuming a living creature just for its taste, for convenience, or out of habit is not justifiable. Some ethicists have added that humans, unlike other animals, are morally conscious of their behavior and have a choice; this is why there are laws governing human behavior, and why it is subject to moral standards. Ethical vegetarian concerns have become more widespread in developed countries, particularly because of the spread of factory farming, more open and graphic documentation of what human meat eating entails for the animal, and environmental consciousness. Reducing the worldwide massive food waste would also contribute to reduce meat waste and therefore save animals. Some have described unequal treatment of humans and animals as a form of speciesism such as anthropocentrism or human centeredness. Val Plumwood (1993, 1996) has argued that anthropocentrism plays a role in green theory that is analogous to androcentrism in feminist theory and ethnocentrism in anti racist theory. Plumwood calls human centredness "anthropocentrism" to emphasize this parallel. By analogy with racism and sexism, Melanie Joy has dubbed meat eating "carnism". The animal rights movement seeks an end to the rigid moral and legal distinction drawn between human and non human animals, an end to the status of animals as property, and an end to their use in the research, food, clothing, and entertainment industries.
Жануарлар санасы
2009 жылы шыққан "Құралдағы жануарлардың ішкі әлемі" атты кітапта этолог Джейн Гудолл былай деп жазды: "Құралдағы жануарлар қуаныш пен қайғы, қуаныш пен реніш, күйзеліс, қорқыныш пен ауырсыну сезімін сезінеді. Олар біз ойлағаннан да әлдеқайда сезімтал әрі ақылды" дейді. 2012 жылы белгілі нейробиологтар тобы "Кембридж декларациясы" деп атады Адам емес жануарлардағы сана туралы" барлық сүтқоректілер мен құстар (ауыл шаруашылығы жануарлары сияқты) және басқа жануарлар сананы тудыратын және эмоциялық күйлерді сезінуге қабілетті неврологиялық субстраттарға ие. "Кеудеге арналған жыр" атты кітаптың авторы Юджин Линден жануарлардың мінез-құлқы мен ақыл-ойының көптеген мысалдары эмоция мен сананың деңгейін көрсетеді деп болжайды, бұл біз әдетте тек өз түрімізге ғана жатқызған болар едік. Философ Дэниел Деннет қарсылық білдіреді: санаға белгілі бір ақпараттық ұйым қажет, ол адамдарда "қатаң орнатылған" емес, бірақ адам мәдениетімен қалыптасқан. Сонымен қатар, сана - қара немесе ақ емес, барлық немесе ештеңе емес құбылыс, жиі болжам жасалады. Адам мен басқа түрлердің арасындағы айырмашылық өте зор, сондықтан жануарлардың санасы туралы болжамдар негізсіз болып көрінеді. Көптеген авторлар жарғақ сияқты жануардың көзқарасы бар деп ойлайды, бірақ бұл жерде кішкене мәліметтерді зерттеуге қызығушылық аз сияқты. Философтар Питер Сингер (Принстон), Джефф Макмахан (Оксфорд) және басқалар да мәселенің санаға емес, сезімге байланысты екенін айтады.
Consciousness requires a certain kind of informational organization that does not seem to be "hard wired" in humans, but is instilled by human culture. Moreover, consciousness is not a black or white, all or nothing type of phenomenon, as is often assumed. The differences between humans and other species are so great that speculations about animal consciousness seem ungrounded. Many authors simply assume that an animal like a bat has a point of view, but there seems to be little interest in exploring the details involved. Philosophers Peter Singer (Princeton), Jeff McMahan (Oxford) and others also counter that the issue is not one of consciousness, but of sentience.
Ауырсыну
Осыған байланысты тағы бір дәлел - адам емес организмдердің ауырсынуды сезу қабілеті. Егер жануарлар адамдар сияқты зардап шегетінін көрсете алсақ, онда адам зардап шегуіне қарсы көптеген дәлелдер жануарларға да қолданылуы мүмкін. Мұндай реакциялардың бірі - трансмаргиналды ингибиция, бұл адам мен кейбір жануарларда байқалатын құбылыс, ол психикалық бұзылуға ұқсас. Бристоль университетінің мал шаруашылығының профессоры Джон Вебстер былай дейді: "Адамдар ақыл-ойдың адамнан азды-көпті көретіндігімен байланысты екенін және жануарлардың миы кішірек болғандықтан, олар адамнан аз ауырады деп ойлайды. Бұл - өкінішті логика, саналы жануарлар ләззат алу қабілетіне ие және оны іздеуге ынталандырылады. Тек қана қараңыздар, қалай сиырлар мен қозылар іздестіреді және ләззат алады, олар жату кезінде, олардың бас көтеріп, күнді, кемелді ағылшын жазғы [күн, дәл] адам сияқты. Дүние жүзінде тамақ үшін өсірілген жануарларға адамгершілікпен қарау керек деген ойды насихаттайтын түрлі бағдарламалар бар. Кейбір фабрикалық шаруашылықтардың өкілдері жануарлардың толықтай оқшауланған жағдайда жақсы өмір сүретінін айтады. Ф. Дж. "Сонни" Фейсон, Кароллдың азық-түлік компаниясының президенті, былай деді: "Олар заманауи түрмеде. Біз бұл жануарларды аулада ұстағаннан гөрі әлдеқайда адамгершілікпен қараймыз. Бүгінде олар көптеген жағынан экологиялық жағынан бақыланатын үйлерде тұрады. Оларға әрдайым азық, су, таза су беріледі. Олар ең жақсы жағдайда күтіледі, өйткені жануарлар қаншалықты сау және қанағаттанарлық болса, соншалықты жақсы өседі. Біз олардың денсаулығына қызығушылық танытамыз. Жануарларды қорғаушылар бұған жауап ретінде зауытта өсірілген жануарлардың құрғақ жерде өмір сүруі жақсы екеніне дәлел келтіруді сұрайды. Farm Sanctuary компаниясы малдарды тауарға айналдыру мен сойылу "адамгершілік" деген сөзбен үйлеспейтінін айтады. Гари Франсионе сияқты жануарлар этикасы бойынша сарапшылар жануарлардың азаптарын азайту жеткіліксіз деп айтады; оны заңсыз етіп, жою керек. Стивен Бест бұл түсінікке қарсы шығып, фабрикалық шаруашылық жағдайлары "концентрациялық лагерьлердің механикаландырылған өндіріс желілеріне ұқсайды" деп айтады, онда жануарлар "етті, сүтті және жұмыртқаны барынша көп өндіруге мәжбүрленеді - бұл физикалық қамауда ұстау арқылы, сонымен қатар химиялық және генетикалық манипуляция арқылы жүзеге асырылатын қатаң мәжбүрлеу. Нацистердің лагерьлерінде әдеттегідей, мұндай күштеп жұмыс істегендер өліммен аяқталады". Дэвид Ниберт сезінгіш жануарлар фабрикалық фермаларда немесе CAFO-да жай ғана жансыз заттар мен "биомашиналар" ретінде қарастырылады, онда олар көбінесе табиғи іс-әрекетке қатысу мүмкіндігі жоқ қараңғылықта қалады, көпшілік жағдайда патологиялық мінез-құлықты болдырмау үшін мүжіліске ұшырайды және көптеген адамдар тіпті тұра алмайтын дәрежеге дейін генетикалық түрде өзгертіледі. Дэвид Бенатар жыл сайын адам баласына ет өнімдерін жеткізу үшін өлтірілген 63 миллиард құрлық жануарларының басым көпшілігі ауыр және стрессті өліммен өледі деп мәлімдейді. Ол: "Бройлер тауықтарды және тозған тауықтарды конвейерлік белбеулерге кері асырып, олардың тамақтарын кесіп тастайды. Шошқалар мен басқа жануарларды сойылатын орындарға итермелеу үшін ұрып-соғып, шокпен шауып, кейде оларды есінен танытқаннан кейін, кейде жоқ, ал кейде олардың тамақтарын кесіп немесе пышақпен шауып өлтіреді. Нэтан Робинсон Current Affairs журналында жазған хатында адам баласы жеп-жеу үшін адам қолынан зардап шегіп, өлетін миллиардтаған жануарларды "холокост" деп атайды және Джереми Бентамның "Сұрақ мынада емес: олар ақылға жете ме? Олар сөйлей ме? Бірақ олар азап шегуі мүмкін бе?" "Әдептілік жағынан айыпты" және "қате" деп санайды. Керісінше, Ян Нарвесонның пікірінше, белгілі бір утилитаризм теориялары бойынша, оң пайдалылықты оны тәжірибеге алу үшін көбірек тірі организмдер арқылы көбейтуге болады және осылайша жануарлар популяциясын көбейту арқылы кейіннен жеуге болады, бұл теориялар жануарларды тұтыну мақсатында өсіруді дәлелдеуі мүмкін. Этикалық вегетариандықты сынға алғандар, сезімге ие және сезімге ие емес организмдер арасында шекараны қайдан салу керектігі туралы келісім жоқ дейді. Оксфорд университетінің философия профессоры Джастин Лейбер былай деп жазады: Монтень бұл жағынан экуменикалық, ол жәндіктер мен құмырсқалардың санасы бар деп мәлімдейді, тіпті біздің ағаш пен өсімдіктерге деген міндеттерімі�...
People have assumed that intelligence is linked to the ability to suffer and that because animals have smaller brains they suffer less than humans. That is a pathetic piece of logic, sentient animals have the capacity to experience pleasure and are motivated to seek [it. One] only [has] to watch how cows and lambs both seek and enjoy pleasure when they lie with their heads raised to the sun on a perfect English summer's [day, just] like humans. Various programs operate around the world that promote the notion that animals raised for food can be treated humanely. Some spokespeople for the factory farming industry argue that the animals are better off in total confinement. F J "Sonny" Faison, president of Carroll's Foods, stated:
They're in state of the art confinement facilities. The conditions that we keep these animals in are much more humane than when they were out in the field. Today they're in housing that is environmentally controlled in many respects. And the feed is right there for them all the time, and water, fresh water. They're looked after in some of the best conditions, because the healthier and [more] content that animal, the better it grows. So we're very interested in their well being up to an extent. In response, animal welfare advocates ask for evidence that any factory bred animal is better off caged than free. Farm Sanctuary argues that commodifying and slaughtering animals is incompatible with the definition of "humane". Animal ethicists such as Gary Francione have argued that reducing animal suffering is not enough; it needs to be made illegal and abolished. Steven Best also challenges this notion, and argues that factory farm conditions "resemble the mechanized production lines of concentration camps" where animals are "forced to produce maximal quantities of meat, milk, and eggs—an intense coercion that takes place through physical confinement but also now through chemical and genetic manipulation. As typical in Nazi compounds, this forced and intensive labor terminates in death." David Nibert says that sentient animals are treated as mere inanimate objects and "biomachines" in factory farms, or CAFOs, where they are often confined in darkness with no opportunity for engaging in natural activity, are mutilated to prevent pathological behaviors in overcrowded conditions, and genetically manipulated to the point where many cannot even stand. David Benatar contends that of the 63 billion land animals killed annually to provide humans with meat products, the vast majority of them die painful and stressful deaths. He said:
Broiler chickens and spent layer hens are suspended upside down on conveyor belts and have their throats slit. Pigs and other animals are beaten and shocked to coax them to move along in the slaughterhouses, where their throats are cut or stabbed, sometimes after stunning but sometimes not. Writing in Current Affairs, Nathan J. Robinson describes the billions of non human animals that suffer and die at the hands of human beings for consumption as a "holocaust" and, citing Jeremy Bentham's formulation "The question is not, Can they reason? nor, Can they talk? but, Can they suffer?" contends that it is "morally reprehensible" and "deeply wrong". Conversely, Jan Narveson argues that under certain theories of utilitarianism, positive utility can be increased by having more living organisms to experience it and thus by increasing the animal population so it can later be eaten, these theories could potentially justify raising animals for the purposes of consumption. Critics of ethical vegetarianism say that there is no agreement on where to draw the line between organisms that can and cannot feel. Justin Leiber, a philosophy professor at Oxford University, writes:
Montaigne is ecumenical in this respect, claiming consciousness for spiders and ants, and even writing of our duties to trees and plants. Singer and Clarke agree in denying consciousness to sponges. Singer locates the distinction somewhere between the shrimp and the oyster. He, with rather considerable convenience for one who is thundering hard accusations at others, slides by the case of insects and spiders and bacteria, they pace Montaigne, apparently and rather conveniently do not feel pain. The intrepid Midgley, on the other hand, seems willing to speculate about the subjective experience of tapeworms Nagel appears to draw the line at flounders and wasps, though more recently he speaks of the inner life of cockroaches. There are some who argue that, although only suffering animals feel anguish, plants, like all organisms, have evolved mechanisms for survival. No living organism can be described as "wanting" to die for another organism's sustenance. In an article written for The New York Times, Carol Kaesuk Yoon argues:
When a plant is wounded, its body immediately kicks into protection mode. It releases a bouquet of volatile chemicals, which in some cases have been shown to induce neighboring plants to pre emptively step up their own chemical defenses and in other cases to lure in predators of the beasts that may be causing the damage to the plants. Inside the plant, repair systems are engaged and defenses are mounted, the molecular details of which scientists are still working out, but which involve signaling molecules coursing through the body to rally the cellular troops, even the enlisting of the genome itself, which begins churning out defense related proteins If you think about it, though, why would we expect any organism to lie down and die for our dinner? Organisms have evolved to do everything in their power to avoid being extinguished. How long would any lineage be likely to last if its members effectively didn't care if you killed them? Supporters of ethical vegetarianism argue that support for plant rights obligates abstaining from meat, due to the use of plants to rear animals. For example, the feed conversion ratio for beef can require 4.5–7.5 kg of plant food to be used to produce 1 kg of beef. PETA states that "Whether it can be proved that plants experience pain or not, vegan foods are the compassionate choice because they require the deaths of fewer plants and animals." For example, any arguments against causing pain to animals would not apply to animals that do not feel pain. It has also often been noted that, while it takes a lot more grain to feed some animals such as cows for human consumption than it takes to feed a human directly, not all animals consume land plants (or other animals that consume land plants). For example, oysters consume underwater plankton and algae. In 2010, Christopher Cox wrote:
Biologically, oysters are not in the plant kingdom, but when it comes to ethical eating, they are almost indistinguishable from plants. Oyster farms account for 95 percent of all oyster consumption and have a minimal negative impact on their ecosystems; there are even nonprofit projects devoted to cultivating oysters as a way to improve water quality. Since so many oysters are farmed, there's little danger of overfishing. No forests are cleared for oysters, no fertilizer is needed, and no grain goes to waste to feed them—they have a diet of plankton, which is about as close to the bottom of the food chain as you can get. Oyster cultivation also avoids many of the negative side effects of plant agriculture: There are no bees needed to pollinate oysters, no pesticides required to kill off other insects, and for the most part, oyster farms operate without the collateral damage of accidentally killing other animals during harvesting. Cox went on to suggest that oysters would be acceptable to eat, even by strict ethical criteria, if they did not feel, saying that "while you could give them the benefit of the doubt, you could also say that unless some new evidence of a capacity for pain emerges, the doubt is so slight that there is no good reason for avoiding eating sustainably produced oysters." Cox added that, although he believes in some of the ethical reasons for vegetarianism, he is not strictly a vegan or even a vegetarian because he consumes oysters.
Жануарлар санасына қатысты көзқарастарға әсер ету
Адамдар екіталай болып, оларды ақтауы қиын нәрселерді жасағанда, олар когнитивтік диссонанс жағдайын бастан кешіреді, бұл рационализацияға, бас тартуға, тіпті өзін-өзі алдауға әкелуі мүмкін. Мысалы, 2011 жылы жүргізілген экспериментте, ет жеудің жануарларға келтіретін зияны туралы адамдарға ашық айтылғанда, олар жануарларды зиянын азайтуға бейім деп санайды. Бұл әсіресе адамдар жақын болашақта ет жеуді күткен кезде айқын көрінеді. Мұндай бас тарту адамдар үшін жануарларды жеуді ыңғайсыз етеді. Мәліметтер бойынша, ет жейтін адамдар өздерінің сенімдері мен мінез-құлқы арасындағы моральдық сәйкессіздіктерді жою үшін үлкен күш жұмсайды. Олар жануарлардың сезімге қабілетті екендігі туралы сенімдерін өзгертеді. Бұл түсінік этінің белгілі бір түрлерін басқаларға қарағанда артық көрудің этикасы мен жайлылығы туралы қарама-қайшылықты тұжырымдарға әкелуі мүмкін. Мысалы, жабайы бұғының еті үй жануарларының етінен гөрі көбінесе азық-түлік жағынан жоғары және көміртегі шығарындысы төмен. Сонымен қатар, еленнің ешқашан табиғи емес жағдайларда өсірілмегені немесе өсірілмегені, қақпаққа жабылмағандығы, табиғи емес астықпен тамақтандырылғандығы немесе кез-келген жасанды гормондармен инъекцияланбағаны туралы нақты сенімді болуы мүмкін; алайда, еленді өлтірудің қажеттілігі еленнің етін алу үшін әдетте осы ет түріне тап болған кез келген адам үшін әлдеқайда айқын болғандықтан, кейбір адамдар оны тұтынуға тіпті зауыттық фермаларда өсірілген жануарлардың етінен гөрі ыңғайсыз болуы мүмкін. Көптеген этикалық вегетариандар мен этикалық ет жеушілер бұл дұрыс емес деп санайды, өйткені бұл сенімдерді қолдау емес, мінез-құлық.
Экологиялық аргумент
Кейбір адамдар экологиялық себептермен вегетариандық немесе вегандықты таңдайды. 2006 жылы LEAD Livestock's Long Shadow басылымының берген есебіне сай, "мал шаруашылығы саласы жергілікті және әлемдік деңгейдегі ең ауыр экологиялық проблемалардың ең маңызды екі немесе үш себепшісінің бірі болып табылады". Мал шаруашылығы судың ластануының ең үлкен көзі болып табылады (жануарлар қалдықтары, тыңайтқыштар мен пестицидтер), ол эвтрофикацияға, адам денсаулығына қатысты проблемаларға және антибиотиктерге төзімділіктің пайда болуына ықпал етеді. Сонымен қатар, ол адам баласы тұтынатын судың 8%-ын құрайды. Мал шаруашылығы - адам жерді ең көп пайдаланатын сала, ол жердің 25%-ын немесе барлық ауыл шаруашылығы жерлерінің үштен екісін құрайды. Бұл биологиялық әртүрліліктің жоғалуының басты факторы, өйткені ол орманды жоюға, жердің құлдырауына, ластануға, климаттың өзгеруіне және шамадан тыс балық аулауға әкеледі. 2017 жылы Дүниежүзілік жабайы табиғат қорының зерттеуінде биологиялық әртүрліліктің 60% -ын ондаған миллиард шаруашылық жануарларын өсіру үшін қажетті жем-шөп дақылдарын өсірудің үлкен ауқымына жатқызуға болады. Мал шаруашылығы әлемдегі парниктік газдар шығарындысының кем дегенде 20%-ына жауапты, олар қазіргі климаттың өзгеруінің басты себебі болып табылады. Бұл мал азығын өндіру, қайта үрлеуші жануарлардың ішек ферментациясы, тыңайтқышты сақтау және өңдеу, мал өнімдерін тасымалдаумен байланысты. Мал шаруашылығының парниктік газдар шығарындылары адам іс-әрекетінің кез келген түрінен әлдеқайда көп. Кейбір авторлар климаттың өзгеруін тежеу үшін ең жақсы нәрсе - бұл вегетариандық немесе вегандық тамақтануға деген жаһандық ауысу деп айтады. 2017 жылы "Карбондық тепе-теңдік пен басқару" журналында жарияланған зерттеуде мал шаруашылығының метан шығарындылары бұрын есептелгеннен 11% жоғары екені анықталды. 2017 жылдың қараша айында 15 364 ғалым адамзатты ескертуге қол қойды, басқа да нәрселермен қатар, "азық-түлікпен көбінесе өсімдіктерден тұратын тағамдарға ауысуды насихаттауды" шақырды. 2019 жылы The Lancet журналында жарияланған баяндамада климаттың өзгеруін азайту үшін бүкіл әлем бойынша ет тұтынуды 50 пайызға азайту ұсынылды. Қытай мен Үндістанды қоса алғанда, көптеген дамушы елдер дәстүрлі өсімдіктерге негізделген диеталардан адасып, қазіргі заманғы жаңғыру мен жаһандану нәтижесінде етке негізделген диеталарға ауысып жатыр, бұл бүкіл әлемде батыс тұтынушылық мәдениеттерінің таралуына ықпал етті. Жыл сайын 8 миллиардтан астам адам тұратын әлем халқы 166-200 миллиардқа жуық құрлық және су жануарларын жейді, ал еттің тұтынуы 2050 жылға қарай екі еседен астам болады деп болжанып отыр, өйткені халық саны 9 миллиардтан асады. Дэвид Аттенборо 2020 жылы "жаһан миллиардтаған ет жейтіндерді ұстай алмайды" деп ескертті. Астықпен қоректенетін немесе жайылымға тәуелді жануарлар дәнді дақылдарға қарағанда көбірек суды қажет етеді. Ет өндіру үшін 15000 литр су қажет. АҚШ-тың ауыл шаруашылығы министрлігі (USDA) мәліметінше, шаруашылық жануарлар үшін өсіру үшін АҚШ-тың сумен қамтамасыз етуінің жартысына жуығы және оның ауыл шаруашылығы жерлерінің 80% қажет. АҚШ-та азық-түлік үшін өсірілетін жануарлар соя өнімінiң 90 пайызын, жүгері өнімінiң 80 пайызын және оның астығының 70 пайызын тұтынады. Алайда, экстенсивті шаруашылық жүйесі қолданылған жағдайда (қорамалдық жерлерге қарағанда) кейбір су мен қоректік заттар топыраққа қайтарылып, жайылымға пайда әкеледі. Су мен қоректік заттарды қайта өңдеу және өңдеу өсімдік шаруашылығының көпшілігінде аз таралған, сондықтан мал шаруашылығының тиімділік деңгейін өсімдік шаруашылығының тиімділігіне жақындата алады. Азық-түлік жануарларының өндірісін азықтан тамаққа дейін бақылау кезінде ет, сүт және жұмыртқа өндірісінің тиімсіздігі 4: 1 энергия кірісі мен белок шығысының арақатынасынан 54: 1 дейін. Нәтижесінде малдан алынатын азық-түлік өндіру, әдетте, дәнді дақылдар, көкөністер, бақшалы дақылдар, тұқымдар мен жемістерді жинаудан әлдеқайда тиімді емес. Сонымен қатар, ет жеудің моральдық мәніне қатысты экологиялық аргументтер де бар. Осындай бір аргумент бойынша, сезімталдық пен жеке адамның әл-ауқаты мораль үшін үлкен экологиялық игіліктен маңызды емес. Эколог Альдо Леопольдтың "биоттық қоғамдастықтың тұтастығы, тұрақтылығы мен сұлулығын" сақтау - адамгершіліктің жалғыз критерийі деген қағидасына сәйкес, бұл позиция тұрақты аңшылық пен мал шаруашылығы экологиялық жағынан сау және сондықтан ...
Ет жеудің діни дәстүрлері
Индуизм вегетариандықты үш себеппен идеал ретінде ұстайды: жануарларға қолданылатын зорлық-зомбылықсыздық (ахимса) қағидасы; құдайға тек "таза" (вегетариандық) немесе саттвикалық тағам ұсыну және оны прасад ретінде қайтару ниеті; және сезімсіз тамақтану дененің және ақыл-ойының денсаулығы үшін пайдалы екендігіне және вегетариандық емес тағамның ақыл-ойы мен рухани дамуы үшін зиянды екендігіне сену. Буддистік вегетариандықтың жануарларға зиян келтіруге қарсы ұқсас шектеулері бар. Бұл дәстүрлер әр түрлі халықтар арасында, әр аймақта әр түрлі. Джайнистер сезімтал организмдерге зиян келтірмеу туралы әсіресе қатаң. Ислам заңы мен иудаизмнің сәйкесінше халал және кашрут деп аталатын диеталық нұсқаулары бар. Яһуди дінінде халаха (иудей заңы) бойынша жеуге болатын ет кошер деп аталады; еврей заңымен сәйкес келмейтін ет трейф деп аталады. Жануарларға қажетсіз ауырсынуды тигізу "tza'ar ba'alei chayim" қағидасы бойынша тыйым салынған. Еврейлерге ет жеу талап етілмейтін де, тыйым салынбаған да болса, ортағасырлық иудаизмнің көптеген ғалымдары, мысалы Джозеф Альбо мен Исаак Арама вегетариандықты моральдық идеал деп санайды. Сол сияқты, исламдық диеталық заңдар белгілі бір жануарларды жеуге рұқсат етеді, егер олардың еті тыйым салынған сою әдістерімен алынбаса (мысалы: ұрғылау, өлтіру және т.б.). ), басқа шектеулерді сақтаумен қатар. Құрамында тыйым салынған мал сою әдістері бар ет харам деп саналады. Шығыс православие шіркеуінің, Рим-католик шіркеуінің, грек-католик шіркеуінің және басқалардың мүшелері ұстайтын христиандықта ораза кезінде ет жеуге тыйым салынады. Ораза ұстауға қатысты ережелер де әртүрлі. Вегетариандықты ұстанатын христиандық монахтар да бар. Синтоисттерде кегаре ұғымы бар, бұл ластану мен арамдану жағдайын білдіреді, және дәстүрлі түрде жануарларды жеу олардың бірі деп саналады. Бұл жануарлар көп аяқты жануарларды жеуден нашар деп саналады сүтқоректілер тауық немесе балық жеуден нашар). Бұл ұғым мал сойылатын жерді және былғарымен жұмыс істейтін адамдарды кемсітуге әкеледі, оларды буракумин деп атайды. Буддалық сектаның негізін қалаушы Синран Жодо Синшу, жануарларды өлтіруді моральдық емес деп санаса да, басқаларды өлтіруге мәжбүр болған төменгі тап нирванаға кіре алады деп үйретті.
Жеке тұлға
Бірқатар заманауи философтар моральдық қоғамдастық барлық қатысушылардың моральдық шешімдер қабылдауын талап етеді деп дәлелдеді, бірақ жануарлар моральдық таңдау жасай алмайды (мысалы, жолбарыс адамнан тамақ жеуден бас тартпайды, өйткені ол моральдық тұрғыдан дұрыс емес; ол аштықтың диктаты бойынша өзінің тіршілік ету қажеттіліктеріне негізделген шабуыл жасауды шешеді). Сондықтан кейбір вегетариандықты жақтағандар жануарларды өлтіру мен адамдарды өлтіруді салыстыру дұрыс емес деп есептейді. Басқалар адам баласы этикалық түрде әрекет ету үшін мәдениеттілікке, инновацияға және инстинктті сублимациялауға қабілетті, ал жануарлар жоқ деп, адаммен моральдық деңгейде тең емес деп дәлелдеді. Бұл қаталдықты ақтамайды, бірақ жануарлар адаммен моральдық тең емес және адам құқығы жоқ дегенді білдіреді. Моральдық қоғамдастықтың нақты анықтамасы қарапайым емес, бірақ Хсяо мүшелікті адамның өз игілігін және басқа мүшелердің игілігін білу қабілетімен және мұны абстрактілі түрде ұға білу қабілетімен анықтайды. Оның айтуынша, адам емес жануарлар бұл талапқа сай келмейді.
Зооноздар және антибиотиктерге төзімділік
Ет жеуге қарсы болғандар ет өндірісі зооноз ауруларын қозғайды, бұл пандемиялардың артуына әкеледі деп айтады, бұл мәлімдеме 2020 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының есебінде расталған. 2017 жылы шыққан бір газетте "Белінген жұқпалы аурулардың шамамен 60% -ы және жаңа немесе пайда болатын жұқпалы аурулардың 75% -ы зооноздық шығу тегі" және "Зооноздар адам ауруларының 2,5 миллиард жағдайына және жыл сайын бүкіл әлемде 2,7 миллион адамның өліміне себепші болып отыр" деп жазылған. Ет өндіру үшін көбінесе малға антибиотиктер қолданылады, бұл антибиотиктерге төзімділікті арттырады. Антибиотиктерге төзімділік климаттың өзгеруі сияқты үлкен қауіп деп айтылады.
Өсімдіктерді жинау кезінде өлтірілген жануарлар
Орегон штатының университеті жануарлар ғылымдарының профессоры Стивен Дэвис "ең аз зияндылық" принципі ет өнімдерінің бәрінен бас тартуды талап етпейді деп айтады. Дэвис үстіне, шөппен қоректенетін малды егуге арналған ет құрамында азық-түлік вегетариандық тамаққа қарағанда азырақ жануарларды өлтіреді, әсіресе ауыл шаруашылығында өлтірілген жануарларды есепке алғанда. Бұл қорытындыны Джейсон Гаверик Матини (New Harvest ин витро ет ұйымының негізін қалаушы) сынға алды, өйткені ол бір акрға (тұтынушыға емес) өлтірілген жануарлардың санын есептейді. Матини сандар түзетілгенде, Дэвис аргументі вегетариандықты ең аз зиянды деп көрсетеді дейді. Дэвистің аргументін Энди Лами коммерциялық ауыл шаруашылығы тәжірибесін білдірмейтін екі зерттеуге ғана негізделген деп сынға алды. Ол ферма техникасымен өлтірілген жануарлар мен басқа жануарлар өлтірген жануарлар арасында айырмашылық көрсетіп, зерттеулер вегетариандықтың "ең аз зиянды" екенін тағы да көрсетеді дейді. Кристофер Бобиер фабрикада өсірілген ет тұтынуға қарсы дәлелдер өндіріс процесінде жануарлар өлтірілуі салдарынан зауытта өсірілген көкөністерге де қолданылуы мүмкін деп санайды (көкөністердің баламалы көздері зауытта өсірілген көкөністердің қажеті жоқ дегенді білдіреді) және сондықтан вегетариандыққа қарсы аргумент болып табылмайды.
Ет емес өнімдер
Веган мен дәстүрлі вегетариандық диетаның негізгі айырмашылығының бірі - жұмыртқа, бал және сүт, ірімшік, сары май және йогурт сияқты сүт өнімдерінен аулақ болу. Этикалық вегетариандар сүт өнімдері мен жұмыртқаларды жемейді, өйткені сүт және жұмыртқа өндірісінде жануарларды пайдалану мен сою және сүт өндірісінің экологиялық әсері. Сүт өндіру үшін сиырдың сүтін адам тұтыну үшін сақтау үшін көпшілік бұзаулар аналарынан туғаннан кейін бірден ажыратылады. Жануарларды қорғаушылар бұл ана мен оның төлінің арасындағы табиғи байланысты бұзатынын айтады. Батареялы қауыстар - дүниежүзі бойынша жұмыртқа салатын тауықтарды орналастырудың басым түрі; бұл қауыстар тауықтардың агрессиясы мен каннибализмін азайтады, бірақ құнарсыз, қозғалысты шектейді және остеопороз деңгейін арттырады. Бұл жүйелерде және ашық аулада жұмыртқа өндіру кезінде қажетсіз еркек балапандар жұмыртқа қоятын тауықтардың келесі ұрпағын қамтамасыз ету процесінде туылғаннан кейін өлтіріледі. Орташа есеппен жұмыртқаны жейтін адам 70 жыл бойы жылына 200 жұмыртқа жесе, 140 құстың өліміне себепші болады, ал сүтті 70 жыл бойы ішкен адам 2,5 сиырдың өліміне себепші болады.