Кіріспе

Қоғамдар мен діндерде малға қатысты әртүрлі сенімдер бар. Мал индуизм, джайнизм және буддизм сияқты үнді діндерінде, сондай-ақ африкалық жазықшылдықта қасиетті саналады. Көптеген діндерде, соның ішінде ежелгі Египет, ежелгі Грекия, ежелгі Израиль және ежелгі Рим діндерінде мал маңызды рөл атқарды. Кейбір аймақтарда, әсіресе Үндістанның көп бөлігінде, мал союға тыйым салынған және олардың еті (сиыр еті) жеуге тыйым болуы мүмкін.

Үнді діндерінде

Малды союға қарсы заң Үндістанның көптеген штаттарында қолданылады, бірақ Керала штаты мен Солтүстік-Шығыс аймағының бір бөлігінде қолданылмайды.

Индуизм

Егер біреу маған егер мен сиыр еті немесе қой еті ішпесем, тіпті дәрігердің кеңесімен де, өлуге тиіс екенімді айтса, мен өлімді артық көрер едім. Осының негізінде мен вегетариандыққа бейімдімін. Махатма Гандидің Лондон вегетариандық қоғамына арналған сөзі, 20 қараша 1931 жыл. Индуизм зебуды (Bos indicus) ерекше қасиетті санайды. Жануарларға, соның ішінде ірі қара малға деген құрмет, индуизмдегі тамақтану және Үндістандағы вегетариандық индуизм этикасына негізделген. Индуизм этикасының негізгі ұғымы – ахимса, яғни барлық тіршілікке зорлық-зомбылық жасамау, бұл Чандогья Упанишадасында (~ б.з.д. 800 жыл) айтылған. Біздің заманымыздан бұрынғы 1-мыңжылдықтың ортасында буддизм, индуизм және джайнизм сияқты үш ірі дін зорлық-зомбылықсыздықты этикалық құндылық ретінде жақтады, бұл адамның қайта тууына әсер ететін нәрсе болды. Харрис айтуынша, біздің заманымыздан бұрынғы 200 жылға қарай жануарларды сойып, олардан тамақ дайындау және той жасау тіршілікке қарсы зорлық-зомбылық түрі деп есептелді және діни және әлеуметтік табуға айналды. 2011 жылғы санақ бойынша Үндістанда индуистердің саны 79,80% құрайды, ал 2007 жылғы БҰҰ ФАО статистикасына сәйкес, елде ет тұтыну деңгейі ең төмен болды. Людвиг Альсдорфтың сөзіне қарағанда, "үнді вегетариандығы ахимсаға (зорлық-зомбылықсыздыққа) толыққанды негізделген", бұл ежелгі смиртилер мен индуизмнің басқа да көне мәтіндерімен дәлелденген. Ол индуизмдегі малға деген сүйіспеншілік пен құрмет вегетариандыққа деген сенімнен гөрі артық екенін және оның теологиясының ажырамас бөлігіне айналғанын қосты. Альсдорфтың пікірінше, қазіргі үндістердің көпшілігі үшін малға құрмет көрсету және сойылуға қарсы болу – олардың этикасының бір бөлігі және "ет жеуден бас тартпайынша ахимса болмайды". Бірнеше ғалымдар индустар арасындағы сиырға деген құрметті экономикалық тұрғыдан түсіндіреді, соның ішінде сүт өнімдерінің тамақтанудағы маңызы, сиырдың көмірін отын және тыңайтқыш ретінде пайдалану және ірі қараның ауыл шаруашылығында тарихи маңызы бар екенін айтады. Ригведа, Пурана сияқты көне мәтіндер малдың маңыздылығын атап көрсетеді. Грясутрада аза тұтушыларға жерлеу рәсімінен кейін сиыр етін жеу ұсынылады. Марвин Харристің айтуынша, бұл әдебиеттерде қарама-қайшылықтар бар, кейбіреулері мал сою мен ет жеуді, ал енді біреулері ет жеуді тыйымдайды. Асыл тұқымды сиыр етін тамаққа тыйым салу – толық вегетариандыққа жасалған алғашқы қадам ретінде қарастырылды. Ригведада сүт сиырларын "агня", яғни "сойылмауы тиіс мал" деп атайды. Ригведаның алғашқы түсіндірушісі Яска сиырға тоғыз атау берген, ал біріншісі – "агня". Харрис айтуынша, сиырға құрмет көрсету туралы әдебиет біздің заманымыздан бұрынғы 1-мыңжылдықта кең тарады, ал шамамен 1000 жылға қарай вегетариандық, сиыр етін табумен бірге, индуистік дәстүрдің негізгі ағымына айналды. Нандита Кришна индуистік Атхарваведаның (~ б.з.д. 1200-1500) 8.3.25 әнұранында адамдарды, малдарды және жылқыларды өлтіруді айыптайды және Агни құдайынан өлтірушілерді жазалауын сұрайды. Пураналарда, индуистік мәтіндердің бір бөлігінде, жер анасы Притхви сиыр түрінде болды, ол құдайлардың бірінші билеушісі Притху бастап, адамдарға пайдасы бар заттарды алу үшін сүтті сүтті, аштықты тоқтату үшін өнімді өндірді. Камадхену, индуистік мифологияның кейбір нұсқаларында керемет "мол сиыр" және "сиырлардың анасы", барлық өркендеудің көзі ретінде қаралатын жалпы қасиетті сиырды білдіреді деп есептеледі. 19-ғасырда Камадхенудің бір түрі плакаттарда бейнеленген, онда барлық негізгі құдайлар мен құдайлар көрсетілген. Диуали мерекесінің бірінші күні болатын Говатса Двадша – Үндістандағы ең басты тіршілік көзі және діни қасиеттілік ретінде сиырды құрметтеу мен табынумен байланысты негізгі мереке. Бұл жерде аналық символизмі ең айқын байқалады, қасиетті сиырлар Камадхену және оның қызы Нандини.

Тарихи маңызы

1857 жылы ағылшын Шығыс Үнді компаниясына қарсы болған көтерілісте сиырға деген құрмет маңызды рөл атқарды. Шығыс Үндістан компаниясының әскеріндегі индус және мұсылман сепойы олардың қағаз патрондарына, ішінде өлшенген мөлшерде оқ-дәрі бар, сиыр мен шошқа майымен майланған деп сенді. Ислам және иудаизмде шошқа етін жеуге тыйым салынған. Оқ зарядын салу үшін қағаз патронның ұшын тістеп алу қажет болғандықтан, олар британдықтардың өз діндерінің қағидаларын бұзуға мәжбүр ететініне көз жеткізді. 1717-1977 жылдар аралығында Үндістандағы ірі діни қақтығыстар туралы тарихи зерттеу көрсеткендей, индустар мен мұсылмандар арасындағы 167 қақтығыстың 22-сі сиыр союмен тікелей байланысты болды.

Гандидің ілімі

Ганди үшін сиырды қорғау – жануарлар құқығының символы және барлық тірі нәрсеге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы тұрудың белгісі болды. Ол сиырды құрметтеді және сиыр союын тоқтатуды барлық жануарларға қарсы зорлық-зомбылықты тоқтатудың бірінші қадамы деп сақты. Ол: "Мен оған табынамын және оның құлшылығын бүкіл әлемге қарсы қорғаймын", – деді және "Индуизмнің негізгі қағидасы – сиырды қорғау" деп мәлімдеді. Джайнизм дәстүрінде, монахтар да, қарапайым жандар да басқаларға зиян келтірмеуі керек, сондай-ақ басқаларға мал сою орындарында жұмыс істеуге рұқсат бермеуі тиіс. Джайнистер вегетариандық тағамдардың мал сияқты жануарларға азап шеккізбей, жеткілікті қоректік заттармен қамтамасыз ете алады деп сендіреді.

Мэйтей діні мен мифологиясы

Көне Мәндіпурдың (Кангелипак) ежелгі метей мифологиясы мен фольклорында Као – ежелгі Мойранг патшалығының Хамба Тоиби дастанында маңызды рөл атқаратын қасиетті мал. Нонгбан Конгямба, абыройлы адам, оракул рөлінде болғанда, Хуман патшалығында еркін жүрген күшті Каоны Тханцзингке, Мойрангтың қорғаушы құдайына құрбандық етпесе, Мойранг патшалығына апат келеді деп болжады. Нонгбан осы қауесетті таратып, Хамбаны, Хуман принцін, жетімдік қалған баласын, оны жою мақсатымен әдейі таңдады, себебі олар бәсекелес еді. Қауіпті қасиетті бұқамен кездеспес бұрын, Хамбаның әпкесі Хамну Хамбаға бұқаның құпиясын айтты, оның көмегімен ол бұқаны қолға түсірді.

Буддизм

Буддизм мәтіндерінде ахимса – тірі жандарды өлтіруден бас тартуды талап ететін бес этикалық қағиданың бірі ретінде көрсетілген. Көптеген, әсіресе Махаяна буддалық мәтіндерінде, жануарларды өлтіру немесе ет жеу дұрыс емес деп айтылады және буддалық миряндарға қасапханаларда жұмыс істемеуге, ет саудасымен айналыспауға кеңес беріледі. Үнді буддалық мәтіндері өсімдіктерге негізделген диета ұсынады. Ет үшін жануарларды сойылудан құтқару – буддизмде жақсы қайта тууға әкелетін ізгі амал деп есептеледі. Ет жеу буддизм ішінде әлі де даулы мәселе болып табылады, көбінесе Тхеравада бағыттары оған рұқсат береді, бұл ерте буддистік дәстүрді көрсетеді, ал көптеген Махаяна бағыттары оған тыйым салады. Ерте сутталарда Будданың өзі ет жегені айтылады және оның пікірінше, монахтарға ет жеуге тыйым салатын ереже енгізуге болмайды. Дегенмен, тұтынылған ет тек шошқа, тауық және балықтан тұрған болуы мүмкін, ал ірі қара мал одан тыс қалған.

Иудаизм

Киелі кітапта Мұса пайғамбар Синай тауына көтерілгенде, израильдіктер алтын бұзау мүсініне табынып жүргені айтылған. Мұса мұны Құдайға қарсы үлкен күнә деп санады. Осыдан кейін Леуі тайпасы дін қызметкерлерінің рөлін атқарды. Алтын бұзауларға табыну Еробоғам билігі кезінде қайта пайда болды. Еврей Киелі кітаптарында, кемшіліксіз қызыл сиыр ежелгі яһуди діни рәсімдерінде маңызды рөл атқарған. Сиыр құрбандыққа шалынып, белгілі бір рәсім бойынша өртеліп, күлі адам денесіне тиген жағдайда тазару рәсімінде қолданылатын суға қосылған. Бұл рәсім Сандар кітабының 19-тарауының 1-14-аяттарында сипатталған. Сақтанушы яһудилер осы үзіндіні әр жылғы жаздың басында "Чукат" деп аталатын апталық Тора бөлігінің аясында зерттейді. "Ғибадатхана институты" деп аталатын қазіргі заманғы яһуди ұйымы осы ежелгі діни салтты қайта жаңғыртуға тырысуда. Дәстүрлі яһуди діні сиыр етін кошер деп санайды және егер сиыр "шехита" деп аталатын діни рәсімде сойылса, ал ет сүт тағамдарымен бірге берілмесе, оны тамақ ретінде жеуге рұқсат береді. Яһуди вегетариандығын ұстанатын кейбір яһудилер, яһудилер мүлдем жануарларды союдан бас тартуы керек деп санайды және фабрикалық шаруашылықтарда ірі қара малға қатысты кең таралған қатыгездікті айыптайды.

Христиандық

Қызыл сиыр немесе қызыл мүйізді мал – Еврей Библиясында дін қызметкерлеріне құрбандыққа шалу үшін әкелінетін сиырдың ерекше түрі. Яһудилер мен кейбір христиан фундаменталистері қызыл сиыр туғаннан кейін Иерусалимдегі Храм тауындағы Үшінші ғибадатхананы қайта тұрғыза алады деп санайды. Грекияның кейбір ауылдарында грек православтық діндарлары құрбандыққа шалатын жануарлардың бірі – бұқа. Бұл әсіресе Әулие Хараламбостың мерекесімен байланысты. Бұл тәжірибені шіркеу басшылары бірнеше рет сынға алған. Бұқа – Лұқа Евангелистінің символы. Визиготтар арасында, Әулие Эмилианның мәйітін тасыған өгіздер дұрыс жерлеу орнына (Сан-Миллан-де-ла-Коголла, Ла-Риоха) жеткізген.

Зороастризм

Геуш урва деген сөз "сиырдың рухы" дегенді білдіреді және жердің жаны деп түсіндіріледі. Ахунавайти Гатхада Зороастр өзінің дінтастастарының кейбіреулерін сиырды зорлықпен пайдалануда айыптайды, ал Ахура Мазда оларды қорғауға бұйырады. Үндістанға қашқаннан кейін көптеген зороастрийлер онда тұратын индустарға құрмет көрсету үшін сиыр етін жеуді тоқтатты. Авестаның Вендидад кітабының 9-тарауы сиыр зәрiнiң тазартатын күшін баяндайды. Ол барлық дене және рухани жамандықтарға ем ретінде жарияланады.

Мысырлықтар малдарды әрдайым жақсы деп санамаған. Хаос күштерінің символы саналған жабайы бұқаларды аңдап, қасиетті ритуалдар арқылы өлтіруге болатын.

Нубия

Мал Африканың ежелгі Нубияның мал шаруашылығының орталық бөлігі болғандықтан, олардың мәдениеті мен мифологиясында да маңызды рөл атқарды, бұл олардың жерлеу рәсімдерінде және тас өнерінде көрініс тапқанынан байқалады. Неолит дәуірінен бастап, сиырдың бас сүйектері, сондай-ақ букрания деп аталатын, көбінесе адамдардың қабірлерімен бірге қойылды. Букраниялар – мәртебе белгісі болған, олар ересек еркектердің жерлеуінде жиі, ересек әйелдердің жерлеуінде кейде, ал балалардың жерлеуінде сирек қолданылған. Кермадағы зираттарда букраниялардың саны мен басқа да қабірлік заттардың саны мен молдығы арасында тығыз байланыс бар. Бір адамның жерленуіне құрбандық ретінде ондаған, тіпті жүздеген ірі қара мал сойылған; Кермадағы бір ғана обадан 400 букрания табылды. Қой мен ешкінің емес, ірі қара малдың бас сүйектерін пайдалану олардың мал шаруашылығындағы малдың маңыздылығын, сондай-ақ ірі қара малдың байлық, гүлдену және өлімнен кейінгі өмірге өтумен байланысын көрсетеді. Кейде иесімен бірге толыққанды мал да жерленген, бұл олардың өмірден кейінгі өмірге жалғасатын қарым-қатынасының символы болған. Б.з.д. үшінші мыңжылдықта бастап, ірі қара мал Нубия тас өнеріндегі ең танымал мотивке айналды. Денелер көбінесе профильде бейнеленген, ал мүйіздер алға қарай бағытталған. Мүйіздердің ұзындығы мен пішіні, терісіндегі өрнектер әртүрлі болған. Ірі қара малдың қасына адамның силуэті жиі салынған, бұл мал мен адам арасындағы маңызды симбиоздық қарым-қатынасты бейнелейді. Мал өсірушілер үшін мал суретін салу – малдың денсаулығын сақтаудың бір жолы болған шығар. Нубия мифологиясындағы ірі қара малдың рөлі солтүстіктегі Египеттегіден гөрі жасырын, онда көптеген құдайлар ірі қара мал түрінде бейнеленген; алайда, Нубия мәдениетіндегі ірі қара малдың маңызы жерлеу рәсімдерінде, өлімнен кейінгі өмір туралы түсініктерде және тас өнерінде айқын көрінеді.

Ежелгі Жерорта теңізі Еуропа

Грек мифологиясында Гелиосқа тиесілі мал қазіргі Сицилия деп саналатын Тринакия аралында жайылып жүрген. Күн құдайы Гелиос жеті топ ірі қара мен жеті топ қойға ие болған, әр тобында елу бастан тұрған. Геккатомб – Аполлон, Афина және Гера құдайларына шалынатын 100 ірі қарадан (гекатон = жүз) құрбандық. Грек құдайлары өздерін немесе басқаларды малға айналдырып, алдау немесе жазалау мақсатымен пайдаланған, мысалы, Ио мен Европа туралы мифтерде осылай болған. Пасифаэ мифінде ол Посейдонның жазасы ретінде бұқаға ғашық болады. Ол адам денесі, бұқа басы бар Минотаврды дүниеге әкеледі. Ежелгі түрік цивилизациясындағы Хати мәдениетінде дауыл құдайы бұқамен тығыз байланысты болған.

Ежелгі Солтүстік және Орталық Еуропа

Тарвос Тригаран ("үш мүйізді бұқа") ежелгі галлиялық рельефтерде құдайлардың бейнелерімен бірге бейнеленген. Ежелгі кельт халықтарының мал-жанды құрбандыққа шалатынына дәлелдер бар, бұл құрбандықтар көбінесе ірі қара мал немесе басқа да мал болған. Ерте ортағасырлық ирланд мәтіндерінде тарбфейс (бұқа тойы) туралы айтылады, бұл бұқа құрбан етіліп, болашақ патшаның көрінісін көру үшін абыздың бұқаның терісінде ұйықтайтын шаманистік рәсім. Ирланд мифологиясында ірі қара мал жиі кездеседі. Глас Гайбхненн – мол сүт беретін мифтік бағалы сиыр, ал Донн Куайлнге мен Финнбхеннах – "Кулидің мал шабуылы" (Táin Bó Cúailnge) дастанында басты рөл атқаратын бағалы бұқалар. Таин Бо Флидайс (Táin Bó Flidhais) дастанының басты кейіпкері, мифтік Флидайс ханымның сиқырлы ірі қара малдары бар. Бойн өзенінің құдайы Боиннның аты ежелгі ирланд тілінен келген *Bóu vinda, яғни "жарық немесе ақ сиыр" деген мағынаны білдіреді, ал Корку Лоигде атауы "бұзау құдайының тайпасы" дегенді білдіреді. Скандинавия мифологиясында алғашқы сиыр Аудумбла мұз алыптарының атасы Имирді емізіп, Одиннің атасы және құдайлардың атасы Буриді мұздан шығарған.

Қазіргі заман

Бүгінде Үндістан және Непал сияқты индуистер көпшілік құрайтын елдерде мал сүті діни ғұрыптардың маңызды бөлігін құрайды. Кейбір адамдар үйге қоныстану рәсімінің бір бөлігі ретінде пешке сүт қайнатуға немесе сиырды үйдің ішінен жүргізуге дағдыланған.

Үндістанда

Үндістан Конституциясы сиырларды қорғауды міндеттейді. Гопастами – индустар жылына бір рет тойлайтын мереке, қазіргі Үндістанда сиырларға дұға жасалатын сирек мүмкіндіктердің бірі. Үнді халқының көп бөлігі әлі де сиырды құрметтейді және қадірлейді, бірақ мереке күні сиырларға қатысты пікір қақтығыстары туындап жатыр.

Непалда

Непалда, индуистер көпшілік құрайтын елде, сиыр мен бұқаны союға толыққанды тыйым салынған. Сиырлар Лакшми (байлық және гүлдену құдайы) сияқты қастерленеді. Непалдықтар Тихар (Дивали) мерекесін тойлайды, оның бір күні Гайпуджа деп аталады, сол күні олар сиырлар үшін дұға етеді. 1960 жылдарда жазылған Lodi News Sentinel газетінің хабарына сәйкес, сол кездегі Непалда жаяу адамды өлтірген адам үш айға түрмеге жабылуы мүмкін еді, ал сиырға зиян келтіргені үшін бір жыл, ал сиырды өлтіргені үшін өмір бойына түрмеге жабылуы мүмкін еді. Сиырлар еркін жүреді және қасиетті саналады. Непалда бұқаларды сою белгілі бір индуистік шараларда, мысалы, 2014 жылы өткен Гадимай фестивалінде жасалған. 2015 жылы Непалдың ғибадатханалар қоры елдегі Гадимай фестивалінде болашақта мал құрбан етуді тоқтату туралы хабарлады.

Мьянмадағы

Мьянмада, әсіресе буддалық қауымдастықтарда, сиыр етіне тыйым салу кеңінен таралған. Мьянмада сиыр еті көбінесе еңбек өмірі аяқталған (16 жаста) немесе ауру жануарларды сою арқылы алынады. Мал ет өндіру үшін сирек өсіріледі; елдегі малдың 58% жұмыс малдары (DAP) ретінде пайдаланылады. Дегенмен, бұл тағамды аймақтық асханаларда, әсіресе кәкіндер сияқты этникалық азшылықтардың тағамдарында жиі жейді. Буддистер, Будда күні (Васса) немесе Упосатха күндері ет жеуден бас тартқанда, бірінші кезекте сиыр етінен бас тартады. Көптеген қасапшылар мұсылман, себебі буддалық ахимса (зиянын тигізбеу) доктринасы осыған негізделген. Конбаунг әулеті тұсында, сиыр етін әдетте жеушілерге қоғамда қамшымен жазалау жазасы берілетін. 1885 жылы танымал буддалық монах Леди Саядау «Нуа митта са» атты поэзиялық прозалық хат жазды, онда бірмалық буддалықтар мал өлтіріп, сиыр еті жемеуі керек екенін, себебі бірмалық шаруалар оларға күнкөрісін қамтамасыз ету үшін жұмыс малдары ретінде тәуелді екенін, сиыр етін адамдарға сату бұқалар мен малдың жойылу қаупіне әкелуі мүмкін екенін және бұл практика экологиялық тұрғыдан дұрыс емес екенін айтты. Ол кейіннен отарлық дәуірде сиыр етін бойкоттауға сәтті жетекшілік етті, тіпті жергілікті халық арасында сиыр етін жеушілер болғанына қарамастан, және бұл ұстанымды қабылдауда бір буын бірмалық ұлтшылдарға ықпал етті. Мұсылмандар сияқты діни топтар, діни мерекелерде мал союға рұхсат алу үшін арнайы лицензия алуға міндетті болды. Бұл тыйым бір жылдан кейін Не Вин төңкеріс жасап, елде әскери жағдай жариялағаннан кейін күшін жойды.

Шри-Ланкада

2013 жылдың мамыр айында Шри-Ланкада 30 жастағы будда монахы Боватте Индраратана Тера Шри Сугатха Пурана Вихарасында өзін өртеу арқылы үкіметтің діни азшылықтарға сиырларды союға рұқсат беруіне қарсылық танытты.

Қытай

Ежелгі Қытайда сиыр етіне тыйым салу – тарихи түрде диеталық шектеу, әсіресе ханьқытайлары арасында, себебі өгіздер мен бұқалар (мүйізді мал) егін шаруашылығында пайдалы және құрметке ие болған. Чжоу дәуірінде оларды императорлар да жиі жемеген. Кейбір императорлар сиырды өлтіруге тыйым салған. Қытай медицинасында сиыр етін ұсынуға болмайды, өйткені ол «қызу» тағам саналады және денедегі ішкі тепе-теңдікті бұзуы мүмкін деп есептеледі. Жазба дереккөздерде (әңгімелер мен даосизмнің діни мәтіндерін қоса алғанда) бұл тыйым алғаш рет 9-12 ғасырларда пайда болды (Тан мен Сун дәуірлерінің арасында, шошқа етінің таралуымен бірге). 16-17 ғасырларда сиыр етіне тыйым салу қытай моралінің аясында кеңінен қабылданып, моральдық кітаптарда (善書) кездеседі, тіпті бірнеше кітап осы тыйымға толық арналған. Кейде сойылатын кезде жылап тұрған сиырлар жақын жердегі храмдарға жіберіліп, босатылады.

Тайвань

Су бұқасы шаруашылықтың басты жұмысшы жануары болғандықтан, 20-ғасырдың басында сиыр етін жеу көбінесе тыйым салынған амал саналды. Бұл жапон үкіметінің кезінде, Қытай Республикасының Тайваньға қашқанда, шаруашылықтың механизациясы және экономиканың ауыл шаруашылығынан өтуімен бірте-бірте өзгерді. Бүгінде тайваньдықтардың көпшілігі сиыр етін тұтынады, алайда кейбіреулері бұл дәстүрді сақтап келеді.

Жапония

Тарихи тұрғыдан алғанда, ежелгі Жапонияда мал шаруашылығын қорғау және буддалық сенімдердің ықпалынан туындап, сиыр етін жеуге тыйым салынған. Ет жеу Жапонияда бұрыннан бері тыйым салынған, бұл 675 жылы шығарылған, Будданың өлтіруге қатысты тыйымының әсерімен ірі қара, жылқы, ит, маймыл және тауықтарды жеуге тыйым салатын жарлықпен басталды. 1612 жылы сёгун мал өлтіруге қатысты арнайы жарлық шығарды. Осылайша индуистер сиыр терісінен жасалған заттарды қолданбауға тырысады. Көптеген вегетариандық индуистер ешқандай тері қолданбайды. Яһуди діні Йом Киппур, Тиша Б'Ав және аза тұту кезінде теріден жасалған аяқ киім киюге тыйым салады. Джайнизмде жануарларды өлтіру арқылы алынатындықтан теріні қолдануға тыйым салынған.