Кіріспе

Лев Толстойдың көзқарастарына негізделген әлеуметтік қозғалыс. Толстойшылдық қозғалысы – орыс романисі Лев Толстойдың (1828–1910) философиялық және діни көзқарастарына негізделген әлеуметтік қозғалыс. Толстойдың көзқарастары Исаның (Иисус) қызметін, әсіресе Таудағы уағыздарын, жан-жақты зерттеу арқылы қалыптасты. Толстой "үлкен қуаныш" сезінді, өйткені "біздің көзқарасымызбен толық келісетін адамдардың топтары тек Ресейде ғана емес, Еуропаның түрлі аймақтарында да пайда болуда". Дегенмен, автор өзінен кейін нақты қозғалыс немесе ілім құрудың қате екенін ойлады, сондай-ақ жеке адамдарды оның ізімен соқыр сеніммен емес, өз саналарын тыңдауға шақырды. Оның бір ізбасарынан алған хатына жауап жазғанда ол былай деді:

"Толстойшылдық" туралы сөз қозғау, басшылық іздеу, менің сұрақтарға берген жауаптарымды сұрау – үлкен және ауыр қателік. Менің "оқытуым" болған да, бола да бермейді. Бар болғаны – мәңгілік, жалпыға ортақ шындық бар, ол мен үшін, біз үшін, Евангелияда ең айқын көрінеді. Мен осы жас қызға менің санамен емес, өз санасымен өмір сүруді кеңес бердім.

Вегетариандық

Вегетариандық қозғалыс 19 ғасырда Еуропада басталды. Алғашқы Вегетариандық қоғам 1847 жылы Манчестерде құрылды. Толстой осы қозғалысқа елеулі ықпал етті. Ол 1885 жылы екі қызымен бірге вегетариандыққа көшті. Оның 1891 жылғы "Бірінші қадам" және басқа да мақалалары вегетариандық қоғамдар тарапынан халықаралық деңгейде насихатталды. Оның вегетариандығы – ол жасаған зорлық-зомбылыққа қарсы христиандық философиясының бір бөлігі болды. Сол кезде вегетариандық мейрамханалар сирек кездесетін, және олар көбінесе толстоевшілер мен басқа да әлеуметтік реформаторлардың бас қосып әңгімелесу орындары ретінде пайдаланылды. Көбінесе бұл қозғалыс ово-лакто вегетариандық болды. Сол кездегі медицина ғылымы, негізінен неміс медицинасының ықпалында болғандықтан, вегетариандық денсаулыққа зиянды деп есептелді. Алайда, вегетариандықтар вегетариандардың дене күші мен спортқа қабілеттілігін жиі атап көрсетті.

Африка

Мохандас Карамчанд (кейін Махатма) Ганди Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласына жақын Толстой фермасы деп аталатын кооперативтік колония құрды, оған Толстойдың идеялары түрткі болды. 1910 жылдан бастап сатьяграхилердің пайдалануына берілген бұл колонияны Гандидің досы Герман Каленбах қаржыландырды.

Америка

Эрнест Говард Кросби – Америка Құрама Штаттарындағы белгілі Толстойшыл болды. Ол 1896 жылы бірнеше христиан социалистері құрған Джорджия штатының Колумбус қаласындағы Христиандық Комонвелл колониясын қолдады. Колония тұрғындарына Генри Джордж пен Эдвард Белламидің ойлары да әсер еткен.

Еуропа

Ресейде цензура салдарынан Толстойдың 1880 және 1890 жылдардағы көптеген ғылыми-публицистикалық еңбектері алдымен шетелде, орыс тілінде немесе аудармада жарияланды, бұл автордың туған жеріндегі ықпалын кешіктірді. Алайда, Владимир Чертков (1854–1936) Толстойдың идеяларын белсенді түрде таратушы болғандықтан, 1890 жылдары бір қозғалыс басталды. Жазушының қайтысынан кейін де қозғалыс өрістеп, 1917 жылғы төңкерістерден кейін Смоленск, Тверь, Самара, Курск, Пермь және Киев облыстарында шаруа қожалықтары құрылып, ең жоғары деңгейге жетті. 1917 мен 1921 жылдар аралығында пайда болған толстовтық қауымдастықтар 1920 жылдардың соңында ұжымдастыру және идеологиялық тазарту шаралары басталғанда таратылды немесе тәуелсіздігінен айырылды. Англияда Джон Кольман Кенворти 1896 жылы «Бауырластық» шіркеуі атынан Пурли, Эссекс қаласында колония құрды. Бұл қауым бірнеше жылдан кейін жабылды, бірақ оның тұрғындары Глостерширдегі Уайтвей және Йоркширдегі Степлтон колонияларын құрды, олар екеуі де бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді. Иоганн ван дер Вир голландтық толстовтық қозғалысының негізгі тұлғасы болды, ал Толстой 1896 жылғы эссесінде ван дер Вирдің соғысқа қарсы көзқарастарына тікелей тоқталды. Нидерландыда екі колония ашылды: Солтүстік Голландиядағы Буссумдағы (қызмет ету мерзімі қысқа болды) және жақын орналасқан Бларикумдағы (сәтті дамыды).

Белгілі ізбасарлары

Толстойдың танымал ізбасарларының бірі - әйгілі философ Людвиг Витгенштейн. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыста Толстойдың "Қысқаша Інжіл" кітабын оқығаннан кейін Толстойға қызығушылық таныта бастады. Ол бұл кітапты өзімен бірге алып жүретін және басқаларға ұсынатын. Әсіресе Толстойдың пацифизмі үлкен әсер етті. Александр Фодор былай деп жазды:

Біз [Толстойдың] бейбітшілдігінің, зорлық-зомбылықсыз жолдармен жамандыққа қарсы пассивті қарсылықты жақтауының, жалпы бейбітшілдік қозғалыстарына және Махатма Ганди, Мартин Лютер Кинг және Сесар Чавестің философиялық және әлеуметтік көзқарастары мен бағдарламаларына өлшеусіз әсер еткенін білеміз. Толстойдың үйретімдерін ұстанған тағы бір танымал адам - американдық әлеуметтік белсенді Дороти Дэй және пацифистік католик жұмысшы қозғалысының негізін қалаушы.