Ғылыми институттар – зерттеулер жүргізетін ұйымдар. Табиғат, әлеуметтік ғылымдар, тарих салаларындағы зерттеулер, орта ғасырдағы астрономиялық обсерваториялар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ғылыми-зерттеу институты, ғылыми-зерттеу орталығы немесе ғылыми-зерттеу ұйымы – зерттеу жүргізу мақсатында құрылған мекеме. Ғылыми-зерттеу институттары негізгі зерттеулермен немесе қолданбалы зерттеулермен айналысуы мүмкін. Бұл термин көбінесе табиғатты зерттеуге қатысты болғанымен, әлеуметтік ғылымдар саласында да, әсіресе социология мен тарих зерттеулері үшін көптеген ғылыми-зерттеу институттары кездеседі.
Establishment endowed for doing research
A research institute, research centre, research center or research organization is an establishment founded for doing research. Research institutes may specialize in basic research or may be oriented to applied research. Although the term often implies natural science research, there are also many research institutes in the social science as well, especially for sociological and historical research purposes.
Танымал ғылыми-зерттеу институттары
Ерте орта ғасырлар кезеңінде ислам әлемінде бірнеше астрономиялық обсерваториялар салынды. Олардың алғашқысы – 9-ғасырдағы Бағдад обсерваториясы, ол Аббасид халифасы әл-Мамун тұсында салынған, бірақ ең танымалдары – 13-ғасырдағы Мараге обсерваториясы және 15-ғасырдағы Улуғбек обсерваториясы. Керала астрономия және математика мектебі – Мадхава Сангамаграманың Кераладағы математика және астрономия мектебі. Бұл мектеп 14-16 ғасырларда гүлденді, ал мектептің бастапқы жаңалықтары Нараяна Бхаттатирри (1559–1632) кезінде аяқталған сияқты. Астрономиялық мәселелерді шешуге тырысып, Керала мектебі бірқатар маңызды математикалық ұғымдарды тәуелсіз түрде ашты. Еуропадағы ең алғашқы зерттеу институты – Тихо Брагеге тиесілі Ураниборг кешені, Хвен аралында орналасқан, 16-ғасырдағы жұлдыздарды жоғары дәлдікпен өлшеуге арналған астрономиялық зертхана. АҚШ-та Bell Labs, Xerox Parc, The Scripps Research Institute, Beckman Institute, RTI International және SRI International сияқты көптеген белгілі зерттеу институттары бар. Hughes Aircraft ұйымдық моделі үшін зерттеу институтының құрылымын пайдаланды. Томас Эдисон, "Менло Парктің сиқыршысы" атанған, 1800-жылдардың соңында өнертабыс процесінде жаппай өндіріс және кең ауқымды командалық жұмыс принциптерін қолданған алғашқы өнертапқыштардың бірі болды, сондықтан ол көбінесе алғашқы өнеркәсіптік зерттеу зертханасын құрушы ретінде танылады.
In the early medieval period, several astronomical observatories were built in the Islamic world. The first of these was the 9th century Baghdad observatory built during the time of the Abbasid caliph al Ma'mun, though the most famous were the 13th century Maragheh observatory, and the 15th century Ulugh Beg Observatory. The Kerala School of Astronomy and Mathematics was a school of mathematics and astronomy founded by Madhava of Sangamagrama in Kerala, India. The school flourished between the 14th and 16th centuries and the original discoveries of the school seems to have ended with Narayana Bhattathiri (1559–1632). In attempting to solve astronomical problems, the Kerala school independently discovered a number of important mathematical concepts. The earliest research institute in Europe was Tycho Brahe's Uraniborg complex on the island of Hven, a 16th century astronomical laboratory set up to make highly accurate measurements of the stars. In the United States there are numerous notable research institutes including Bell Labs, Xerox Parc, The Scripps Research Institute, Beckman Institute, RTI International, and SRI International. Hughes Aircraft used a research institute structure for its organizational model. Thomas Edison, dubbed "The Wizard of Menlo Park", was one of the first inventors to apply the principles of mass production and large scale teamwork to the process of invention in the late 1800s, and because of that, he is often credited with the creation of the first industrial research laboratory.
Еуропадағы ғылыми-зерттеу институттары
Ғылыми революцияның нәтижесінде XVII ғасырда ғылыми академиялар пайда болды. Лондонда 1660 жылы Корольдік қоғам құрылды, ал Францияда Людовик XIV 1666 жылы ғылым академиясын құрды, оған дейін XVII ғасырдың басында зерттеулерді дамыту мақсатында жеке академиялық жиналыстар ашылған болатын. XVIII ғасырдың басында Ұлы Петр өзінің жаңадан құрылған императорлық астанасы Санкт-Петербургте білім беру және ғылыми-зерттеу институтын құруды бастады. Оның жоспары лингвистикалық, философиялық және ғылыми білім беруді, сондай-ақ түлектердің ғылыми зерттеулерді жалғастыруына мүмкіндік беретін жеке академияны қамтыды. Бұл университет құрылымында ғылыми зерттеулер жүргізген Еуропадағы алғашқы мекеме болды. Санкт-Петербург академиясы 1724 жылғы 28 қаңтардағы жарлық бойынша құрылды. Еуропа деңгейінде қазір бірнеше мемлекеттік қаржыландырылатын мекемелер бар, мысалы, Еуропалық ғарыш агенттігі (ESA), ядролық зерттеулер орталығы CERN, ESO (Гренобль) Еуропалық оңтүстік обсерваториясы, Еуропалық синхротронды сәулелену қондырғысы (ESRF) (Гренобль), EUMETSAT нысаны, Италияның Еуропалық Триест жүйесі, оның ішінде Халықаралық теориялық физика орталығы және Elettra Sincrotrone Trieste ғылыми-зерттеу кешені, биологиялық жоба EMBL, сондай-ақ ITER және Wendelstein 7 X термоядролық жобалары, бұл жобалар техникалық дамудан өзге зерттеулерге де баса назар аударады.
From the throes of the Scientific Revolution came the 17th century scientific academy. In London, the Royal Society was founded in 1660, and in France Louis XIV founded the Académie royale des sciences in 1666 which came after private academic assemblies had been created earlier in the seventeenth century to foster research. In the early 18th century, Peter the Great established an educational research institute to be built in his newly created imperial capital, St Petersburg. His plan combined provisions for linguistic, philosophical and scientific instruction with a separate academy in which graduates could pursue further scientific research. It was the first institution of its kind in Europe to conduct scientific research within the structure of a university. The St Petersburg Academy was established by decree on 28 January 1724. At the European level, there are now several government funded institutions such as the European Space Agency (ESA), the nuclear research centre CERN, the European Southern Observatory ESO (Grenoble), the European Synchrotron Radiation Facility (ESRF) (Grenoble), the EUMETSAT facility, the Italian European Sistema Trieste with, among others, the International Centre for Theoretical Physics and the research complex Elettra Sincrotrone Trieste, the biology project EMBL, and the fusion projects ITER and Wendelstein 7 X, which in addition to technical developments have a strong research focus.
ХХ ғасырдағы Америкадағы ғылыми зерттеулер
Ғылыми-зерттеу институттары ХХ ғасырдың басында пайда бола бастады. 1900 жылы, кем дегенде Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында ғылыми мамандық ғылымның теориялық аспектілеріне ғана жеткен еді, ал оның қолданылуына емес. Ғылыми зерттеушілер әлі де біліктілік бойынша көшбасшылық орнатуы керек болды. Ғылыми қауымдастықтан тыс жерлерде ғылым саласындағы кез келген мамандық иесінің жұмысы қажетті түрде "ғылыми" болып саналды және ғалымның білігі жұмысшының білігінен артық емес деп есептелді. Барлық зерттеушілер ғылымға қатысты философиялық көзқарасты қолданбалы әдістерден зияткерлік тұрғыдан жоғары деп санамады. Дегенмен, ғылыми қолдануға қатысты зерттеулер салыстырмалы түрде аз болды. "Ғылым" деген кең анықтама барлық табиғи құбылыстарды қамтыды. Ғылыми зерттеулердің дамуы осындай жалпы жіктемеден "таза" ғылымды бөліп алу үшін, ғылыми саланы жандандыруға бағытталған нақты зерттеулерге деген ұмтылысты күшейтті.
Research institutes came to emerge at the beginning of the twentieth century. In 1900, at least in Europe and the United States, the scientific profession had only evolved so far as to include the theoretical implications of science and not its application. Research scientists had yet to establish a leadership in expertise. Outside scientific circles it was generally assumed that a person in an occupation related to the sciences carried out work which was necessarily "scientific" and that the skill of the scientist did not hold any more merit than the skill of a labourer. A philosophical position on science was not thought by all researchers to be intellectually superior to applied methods. However any research on scientific application was limited by comparison. A loose definition attributed all naturally occurring phenomena to "science". The growth of scientific study stimulated a desire to reinvigorate the scientific discipline by robust research in order to extract "pure" science from such broad categorisation.
19001939 жыл
Бұл қоғамдық пайдалы қызметтер мен мемлекеттік бақылаудан тыс, дербес жүргізілген зерттеулерден бастау алды. Өнеркәсіптік зерттеулерге арналған ошақтар пайда болды. Олардың қатарында Рокфеллер институты, Вашингтонның Карнеги институты және Жоғары оқу институты болды. Зерттеулер теориялық және қолданбалы жағынан дамыды. Бұған жеке тұлғалардан түскен айтарлықтай қаржылық көмек септі. Университеттердің зерттеу қызметін кеңейтуі осы дамуға үлкен үлес қосты, себебі жаппай білім беру жаппай ғылыми ортаны қалыптастырды. Ғылыми зерттеулерге қоғамдық назардың артуы белгілі бір зерттеу бағыттарын дамытуда қоғамдық пікірді маңызды рөлге ие етті. Екінші дүниежүзілік соғыстан және атом бомбасынан кейін нақты зерттеулерге басымдық берілді: қоршаған ортаның ластануы және ұлттық қауіпсіздік.
This began with research conducted autonomously away from public utility and governmental supervision. Enclaves for industrial investigations became established. These included the Rockefeller Institute, Carnegie Institution of Washington and the Institute for Advanced Study. Research was advanced in both theory and application. This was aided by substantial private donation. The expansion of universities into the faculty of research fed into these developments as mass education produced mass scientific communities. A growing public consciousness of scientific research brought public perception to the fore in driving specific research developments. After the Second World War and the atom bomb specific research threads were followed: environmental pollution and national defence.