Артур Рострон: «Титаник» құтқарушысының өмірі мен ерлігі

Кіріспе

Британдық сауда теңізшісі (1869–1940)

Сэр Артур Генри Рострон, КБЭ, РД, РНР (14 мамыр 1869 – 4 қараша 1940) – британдық сауда теңізшісі және Cunard Line компаниясының теңіз офицері. Ол ең әйгілісі 1912 жылы Солтүстік Атлант мұхитының ортасында батып кеткен «Титаник» кемесінен аман қалғандарды құтқаруға келген «РМС Карпатия» лайнерінің капитаны ретінде танылған.

Тарих

Артур Рострон 1869 жылы Джеймс пен Нэнси Ростронның ұлы ретінде Англияның Ланкашир графтығындағы Болтон қаласының маңындағы Шарплс ауданындағы Банк Коттеджде дүниеге келген. Ол білімін Болтон грамматикалық мектебінде және Болтон шіркеу институтында алған. 1884 жылы Рострон сауда флотының кадет мектебінің кемесі HMS Conway-ге кадет ретінде қабылданды. Екі жылдық оқудан кейін, ол «Уильямсон, Миллиган және компания» фирмасының «Уэверли» желісіне «Седрик Саксон» темір кемесінде шәкірт болып орналасты, ол Ливерпульде орналасқан. 1887 жылы Рострон «Қызыл қолғап» баркасына екінші матрос болып қосылды. Ұзақ өтпей ол «Уэверли» желісінен шығып, «Кампхилл» баркасына қабылданды. 1893 жылдың 28 сәуірінде Корольдік теңіз резервінде (RNR) кіші лейтенант болып тағайындалды. 1894 жылдың желтоқсан айында Рострон «Конкорд» бу кемесінде қызмет етті, содан кейін ол жолсерік куәлігіне емтихан тапсырды. 1899 жылдың 14 қыркүйегінде Артур Рострон Ричард Стотерттің қызы Этель Минни Стотертке Атертон қаласындағы Иоанн Баптист шіркеуінде үйленді. Рострон 1895 жылдың қаңтарында Cunard Line компаниясына қосылып, мұхит кемесінде төртінші офицер лауазымын иеленді. Одан кейін ол «Аурания», «Этрурия», «Сервия», «Шербур», «Ультония» және «Саксония» сияқты Cunard компаниясының басқа кемелерінде де қызмет етті. RNR мүшесі ретінде Рострон HMS Excellent-те (соның ішінде 1902 жылдың қыркүйегінде) үнемі оқудан өтті. 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысы кезіндегі халықаралық жағдайға байланысты ол уақытша Cunard Line компаниясын тастап, Корольдік теңіз күштерінде қызмет етті. Осы кезде RNR-де лейтенант болған Рострон 1909 жылдың 9 қарашасында RNR офицерінің резервтік медалімен (RD) марапатталды. 1912 жылдың 18 қаңтарында RNR-де командир болып тағайындалды.

Титаникті құтқару

1912 жылғы 15 сәуірде «Карпатия» Нью-Йорк пен Австрия-Мажарстанның Фиуме қалалары арасындағы қалыпты бағытымен жүргенде, «White Star Line» компаниясының «RMS Titanic» лайнерінен мұз тауына соқтығысқандықтан келіп түскен апат сигналын алды. Рострон ұйықтап жатқанда, «Карпатия»ның сымсыз байланыс операторы Харольд Коттам сағат 12:15-те «Титаникке» хабарласып, Кейп-Кодтан (Массачусетс штаты, АҚШ) келіп түскен жеке хабарламаларды жеткізуді тапсырды. Сағат 23:40 шамасында мұз тауына соқтығысқан «Титаник» кемесінен көмек сұрап апат хабарламалары келді. Коттам Ростронның кабинасына жүгіріп барып, оны ескертті. Рострон дереу кемені «Титаник» хабарлаған жерге қарай бағыттап, аймақтағы мұзды анықтап, оның айналасында маневр жасауға көмектесетін қосымша қарауылдарды қойды. «Карпатияны» апат орнына «бұрылуға» бұйрық бергеннен кейін ғана Рострон Коттамнан «Титаник» апат сигналына сенімді екенін растады. «Карпатия» мен «Титаник» позициясы арасында шамамен 58 теңіз милі (96 км) қашықтық болды. Рострон және бас инженер А. Б. Джонс басқаратын инженерлік бригада «Карпатия» қозғалтқыштарынан мүмкіндігінше жоғары жылдамдық алып, оны 17.5 теңіз тобына (32.4 км/сағ) дейін жеткізді – бұл номиналды жылдамдықтан 3.5 теңіз тобына (6.5 км/сағ) жоғары. Дегенмен, қауіпті мұз жарықтарынан өтетін «Карпатияға» «Титаник» радиоарқылы хабарлаған жерге жету үшін шамамен 3.5 сағат уақыт кетті. Кемедегі жолаушыларды алаңдатып, жылдамдықты арттырған және бағытын өзгертетін жағдайды түсіндіру үшін экипаж мүшелері дәліздерге орналастырылды. Рострон діншіл адам еді: бұйрықтарды орындағанда, ол жиі қолын шапанына көтеріп, көзін жұмып дұға ететін. Түнде жоғары жылдамдықпен мұз арасынан өтудің қаупі туралы ол: «Менің қолымнан басқа бір қол рульде болды деп есептеймін» деген сөздерді айтқан. Рострон «Титаникке» жақындап қалғанын сезгенде, суға батқан кемені ескерту үшін жасыл жұлдыз тәрізді ракеталарды ұшыруға бұйрық берді, егер ол әлі де су бетінде болса немесе аман қалғандар болса. «Карпатия» апаттан құтқарылғандарды алғашқы жұлдызды жарылысты көргеннен кейін шамамен бір сағаттан соң жинап ала бастады. «Карпатия» «Титаниктегі» 2228 жолаушы мен экипаждың 705 аман қалғандарын құтқарып алды; кем дегенде бір аман қалған адам кемеге жеткеннен кейін қайтыс болды. «White Star Line» компаниясының басқарушы директоры және «Титаник» аман қалған Брюс Исмеймен кеңескеннен кейін Рострон кемені кері бұрып, аман қалғандарды түсіру үшін Нью-Йорк қаласына қайтуға шешім қабылдады. Ол сондай-ақ Конгресс Алтын медалімен, Конгресс алғысымен, Американдық Құрмет кресімен, Ливерпуль кеме апаты және гуманистік қоғамының медалімен, сондай-ақ Нью-Йорк кеме апаты қоғамының алтын медалімен марапатталды.

Carpathia was on its regular route between New York City and Fiume, Austria Hungary, when, early on 15 April 1912, she received a distress signal from the White Star Line ocean liner RMS Titanic, which had struck an iceberg during its maiden voyage. Rostron was asleep when Carpathias wireless operator, Harold Cottam, contacted Titanic at 12:15 a. m. to relay regular private party wireless traffic from Cape Cod, Massachusetts, United States. Titanic, which had struck the iceberg about 11:40 p. m., replied with a distress message and call for help. Cottam ran to Rostron's cabin to alert him. Rostron immediately ordered the ship to race towards Titanics reported position, posting extra lookouts to help spot and manoeuvre around the ice he knew to be in the area. Only after ordering Carpathia "turned to", towards the disaster scene, did Rostron confirm with Cottam that the latter was sure about Titanics distress call. About separated Carpathia from Titanics position. Rostron and his engineering crew, led by Chief Engineer A. B. Jones, skillfully obtained the maximum speed possible from the engines of Carpathia, coaxing her up to 17.5 knots—three and a half knots faster than her rated speed. Even so, Carpathia, travelling through dangerous ice floes, took about 3.5 hours to reach Titanics radioed position. Crewmen were placed in the corridors to reassure passengers alarmed by the increased speed and changed direction of the ship. Rostron was a pious man: issuing orders, he often raised a hand to his cap and closed his eyes in prayer. Speaking of the risk taken by running through dense ice at speed at night, he is reported to have said, "I can only conclude another hand than mine was on the helm." When Rostron believed he was nearing Titanic, he ordered green starburst rockets launched to alert the sinking ship if she was still afloat, or her survivors if she was not. Carpathia began picking up survivors about an hour after the first starburst was seen by those in the lifeboats. Carpathia would end up rescuing 705 survivors out of the 2,228 passengers and crew on board Titanic; at least one survivor is said to have died after reaching the ship. After consulting with White Star Line managing director and Titanic survivor J. Bruce Ismay, Rostron decided to turn the ship around and return to New York City to disembark the survivors. He was also awarded the Congressional Gold Medal, the Thanks of Congress, the American Cross of Honor, a medal from the Liverpool Shipwreck and Humane Society, and a gold medal from the Shipwreck Society of New York.

Кейінгі өмірі

Рострон "Карпатия" кемесінің командалығын бір жыл бойы жалғастырды, содан кейін "Карония" кемесінің командасына (1904) ауысты. Кейін 1913 жылдан 1914 жылға дейін ол RMS Carmania (1905), RMS Campania және RMS Lusitania кемелеріне командалық етті. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Рострон RMS Aulania капитаны болды және кеме әскер тасымалдау кемесі ретінде қолданысқа алынды, Рострон оған командалық етуді жалғастырды. 1915 жылы Рострон мен Аулания Осман Түркиясындағы Галлиполи операциясына қатысты, осы қызметі үшін ол хабарламаларда есімдері тізілді. 1915 жылдың қыркүйегінде Рострон RMS Mauretania кемесіне қосылды, ал 1916 жылдың сәуірінде Жерорта теңізінде Ivernia кемесіне қосылды. 1917 жылы Мавританияға оралған соң, ол "Андания", "Саксония", "Кармания" және "Мавритания" кемелеріне қайтадан командалық етті. Соғыс аяқталғанда RNR-де әрекет етуші капитан болған ол, 1918 жылдың 31 желтоқсанында RNR-де капитан болып тағайындалды және 1919 жылғы Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде Британ империясы орденінің командирі атанды. 1920 жылдың шілдесінде ол SS Imperator (кейін аты өзгертілді) кемесіне командалық етті. 1924 жылдың ақпан айынан мамыр айына дейін ол Король Георг V-тің Корольдік теңіз резервінің адъютанты қызметін атқарды. Рострон 1924 жылдың мамыр айында Корольдік теңіз резервінен зейнеткерлікке шықты, ал 1926 жылдың шілдесінде Британ империясы орденінің (KBE) кавалер-командоры болды. 1926 жылдың шілдесінде Рострон қайтадан "Беренгария" кемесіне командалық етті және көп ұзамай "Кунард" флотының коммодоры атанды. Рострон Холмкрофт, Вест-Энд, Саутгемптон қаласында тұрды. 1931 жылдың мамыр айында зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол Саутгемптон шебер теңізшілер клубының мүшесі, кейін капитаны болды және "Теңізден үйге" атты өмірбаянын жазды. 1935 жылы оның бұрынғы кемесі Мавритания Шотландияға кемелерді бөлшектеуге жіберілгенде, Рострон кемеде болуы керек еді; алайда, сезіміне жеңіліп, ол кемеге мінгісі келмеді, керісінше, кемеге қош сауын айтып, оны өзі басқарған кездегідей есте сақтауды жөн көрді. Мавританияға командалық еткен кезінде кеме жолаушылар тарапынан Ростронның кеменің жоспарланған уақытында келіп-кетуіне қатаң бағынуына байланысты "Рострон экспресі" деп аталды.

Rostron continued in command of the Carpathia for a year before transferring to the RMS Caronia (1904). Afterwards, from 1913 to 1914 he took command of the RMS Carmania (1905), RMS Campania, and RMS Lusitania. Rostron was captain of the RMS Aulania when the First World War began and the ship was requisitioned as a troopship, which Rostron continued to command. In 1915, Rostron and Aulania were involved in the Gallipoli campaign in Ottoman Turkey, for which he was mentioned in dispatches for his services. In September 1915, Rostron joined the RMS Mauretania and in April 1916 he joined the Ivernia in the Mediterranean Sea. He returned to Mauretania in 1917 before taking command of the Andania, Saxonia, Carmania and Mauretania again. An acting captain in the RNR at war's end, he was promoted to captain in the RNR on 31 December 1918 and made a Commander of the Order of the British Empire in the 1919 New Year Honours list. He took command of SS Imperator (later renamed ) in July 1920. From February to May 1924, he served as Royal Naval Reserve Aide de Camp to King George V. Rostron retired from the Royal Naval Reserve in May 1924, and in July 1926 he was knighted as a Knight Commander of the Order of the British Empire (KBE). In July 1926 Rostron again took command of Berengaria and became the Commodore of the Cunard fleet shortly after. Rostron lived at Holmecroft, West End, Southampton. After his retirement in May 1931, he became a member, and later captain, of the Southampton Master Mariner's Club, and wrote his autobiography Home from the Sea. When his former ship, the Mauretania, sailed for Scotland to the shipbreakers in 1935, Rostron was supposed to have been on board; however, overcome with emotion, he refused to board her and instead waved farewell from the pierside, preferring to remember the ship as she was when he commanded her. During his time commanding Mauretania, the ship was nicknamed "The Rostron Express" by passengers, due to Rostron's insistent adherence to the ship's scheduled departures and arrivals.

Өлім

Рострон әйелімен бірге Кальнде қызы Маргаретты көріп тұрғанда ауырып қалды. Ол пневмонияға шалдығып, 1940 жылғы 4 қарашада 71 жасында Чиппенхэмдегі ауруханада қайтыс болды. Оның жаназасы 1940 жылғы 7 қарашада Саутгемптон қаласындағы Вест-Энд шіркеуінде өтті. Одан әйелі Этель Минни және төрт баласы қалды. Этель 1943 жылғы 7 шілдеде 69 жасында қайтыс болды және Вест-Энд шіркеуінің зиратында күйеуінің қасына жерленді.

Титаник фильмдеріндегі суреттер

Ол түрлі "Титаник" фильмдерінде бірнеше актерлермен сомдалған. 1958 жылғы "Есте сақтауға лайық түн" фильмінде оны Энтони Бушел ойнады. 1979 жылғы "СОС Титаник" фильмінде оның рөлін Филип Стоун сомдады. 1996 жылғы "Титаник" теледрамасында оны Теренс Келли бейнеледі. Соңында, 1999 жылғы "Титаник хроникалары" теледокументалдық фильмінде (АҚШ Сенатының сауалдасуы туралы) оның даусымен Джон Каннингэм сомдады.