Кіріспе
Француз шкаф шебері Андре Шарль Буль (11 қараша 1642 – 29 ақпан 1732), «жинастыру зергері» деп аталған, ең танымал француз шкаф шебері және «кіріктіру» деп аталатын маркетри саласындағы көрнекті суретші болды. Ол «барлық француз шкаф шеберлерінің ең танымал шебері» болды. Жан Батист Колбер (29 тамыз 1619 – 6 қыркүйек 1683) оны Францияның «Күн патшасы» Людовик XIV-ке «өз мамандығының ең шебер шебері» ретінде ұсынды. Оның өлімінен бері ғасырлар бойы оның және оның отбасының есімі оның жетілдірген өнерімен – қабық, латунь және қалайды эбенге кіріктірумен байланысты болды. Бұл «Буль жұмысы» деп белгілі болды, ал Париждегі қолданбалы өнер және қолөнер колледжі – Эколь Буль (1886 жылы құрылған) оның мәңгілік өнерінің, кіріктіру өнерінің куәлігін көрсетуді жалғастыруда.
André Charles Boulle (11 November 164229 February 1732), le joailler du meuble (the "furniture jeweller"), became the most famous French cabinetmaker and the preeminent artist in the field of marquetry, also known as "inlay". Boulle was "the most remarkable of all French cabinetmakers". Jean Baptiste Colbert (29 August 1619 – 6 September 1683) recommended him to Louis XIV of France, the "Sun King" , as "the most skilled craftsman in his profession". Over the centuries since his death, his name and that of his family has become associated with the art he perfected, the inlay of tortoiseshell, brass and pewter into ebony. It has become known as Boulle work,
and the École Boulle (founded in 1886), a college of fine arts and crafts and applied arts in Paris, continues today to bear testimony to his enduring art, the art of inlay.
Өмір
1677 жылы Андре Шарль Буль неке куәлігінде өзінің туған күнін ұрпақ үшін 1642 жылдың 11 қарашасы деп көрсетті. Бұл тууды Парижде растайтын басқа құжат жоқ. Тарихшылар М. Чарльз Рид, Х. Л. Лакордер және Паулин Ришар оның әкесі протестант Ян (немесе Жан/Иоганн) Болт (немесе Болт/Буль/Боль) болғанын анықтады, бірақ өзінің (католик) некесінде Андре Шарль Буль әкесін «Жан Буль» деп атады. Андре Шарль Бульдің Сен-Сулписте үйленуі және 1732 жылы Сен-Жермен-л’Оксерруада жерленуі – оның протестанттық тегімен өмір бойындағы көптеген қайшылықтардың екеуі ғана, олар протестанттарды үздіксіз қуғынмен түсіндіруге болады. Марсельдегі протестант Бульдермен туыстығы, Күн патшасының тарихшысы нақтылауды қажет етеді, ал Кольес өзінің Bibliothèque Choisies еңбегінде марсельдік туыстың 1646 жылғы «Essay de l'histoire des Protestants Distingués Par Nation» атты протестантизм тарихын жазғанын растайды. Туу туралы құжаттың болмауы Бульдің тегіне байланысты құпияны ашуда үш фактор маңызды рөл атқарады. Біріншісі – Күн патшасының сарайына ағылған шетелдік суретшілер «қалыптасу» үшін француз азаматтығын алуға құштар болды және Жан Батист Лулли сияқты корольдік музыкант (28 қараша 1632 – 22 наурыз 1687 жж.) өз аттарын өзгертті. Лулли үшін бұл «Джованни Баттиста Луллиден» «Жан Батист Луллиге» айналды, бірақ үйленгенде ол әкесінің есімін Лоран де Лулли, флоренциялық джентльмен деп жалған мәлімдеді. Бұл тарихи аяқтама тарихшыға көптеген Жан Бульдердің қайсысы екенін анықтауды қиындатады. Бульдің тегіне байланысты жалпы шатастықты арттыратын үшінші және, мүмкін, ең маңызды фактор – 1685 жылдың қазан айында (үйленгеннен кейін 8 жыл өткен соң) Людовик XIV Нант эдиктінен бас тартып, Фонтенбло эдиктісімен протестантизмді заңсыз деп жариялады. Протестант дін қызметкерлеріне, егер католик дінін қабылдамаса, елден кету үшін екі апта уақыт берілді. Людовик XIV гугенот шіркеулерін қиратуды, сондай-ақ протестант мектептерін жабуды бұйырды. Бұл 1681 жылдан бері жүргізіліп келген протестанттарды қудалауды ресми етті және нәтижесінде шамамен 400 000 адам елден қашып кетті. Жан Батист Лулли некеде тегін реттеудің қолайлы уақыты екенін өз іс-әрекеттерімен көрсетті. Осы заманның жағдайында Андре Шарль Буль әкесінің католик есімін ұрпақ үшін жазып қана қоймай, өзінің туған жерін және күнін де «реттегенін» күту табиғи. Бұл оны жасырақ көрсету үшін болды, бірақ біз оның себептерін әлі түсінбедік. Сонымен қатар, тарихшылар әлі зерттемеген Андре Шарль Бульдің Голландияда тууының ықтималдығы бар. Бұл оның тегіне байланысты көптеген түсініксіздіктерді түсіндіруге болады. Ең бастысы, Андре Шарль Бульдің 1642 жылы Парижде туғаны туралы бізде оның сөзі ғана бар. Андре Шарль Бульдің протестанттық отбасылық ортасы бай және көркемдік орта болды, ол кейінгі жылдары оның өнерінің дарындылығымен толық сәйкес келді. Оның әкесі Жан Буль (шамамен 1616 ж.), корольдің шатыршысы, 1676 жылы француз азаматы болып туған және корольдік жарлық бойынша Луврде тұрған. Оның атасы Пьер Буль (шамамен 1595–1649 жж.), король тағайындаған және Луврдегі ательелерінен Бульдің алдыңғы екі буынымен жұмыс істеген басқа адамдар арасында суретші Луи Дю Гернье (1614–1659), кестешілер Николя Буль және Кайлард, алтын шебер Пьер де ла Барр болды. Андре Шарль Бульдің жастық шағы, тәрбиесі немесе дайындығы туралы 1666 жылдың 19 шілдесінде (оның жасы 24 деп есептелетін кезде) 5 жылдық шәкірттік келісімшарт жасасқан жалғыз нотариалды актінен басқа ештеңе жоқ. Оның 17 жасар туысы Франсуа Делало, Париждегі Л’Абба де Селестин де Маркуссистің шебер ағаш шебері. Сондықтан Андре Шарль Бульдің шәкірттігі әкесінің Луврдегі ательесінде өткен болуы мүмкін. Бұл жерде ол Күн патшасына және оны ашқан Жан Батист Колберге жақын болды. 1672 жылы 30 жасқа толғанда Бульге Лувр галереясында қонақ үй берілді, оны Людовик XIV патшалықпен жұмыс істейтін суретшілердің ішіндегі ең сүйіктілері үшін бөлді. Бұл галереяларға кіру патшаның ерекше ықыласына ие болуды білдірді, сонымен қатар оны сауда гильдиясы қойған шектеулерден азат етті. Буль өнер министрі Жан Батист Колбердің ұсынысы бойынша Жан Макеге тиесілі болған қонақ үйді алды. Колбер Бульді Париждің ең білікті эбенисі деп сипаттады. Бұл мәртебеге ие болған Патшалық Жарлықта Буль түрлі сипатталады: аңшы, алтыншы және маркетри жасаушы. Буль Премьер-эбенист дю Король лауазымын алды. Бастапқыда Буль суретші болуды армандаған, бірақ оның жақын достарының бірі Пьер Жан Мариеттің айтуынша, оның шатыршы әкесі Жан Буль оны басқа дағдыларды дамытуға мәжбүрледі. Бұл «қанағаттанбаған мамандық» сезімін және өнер туындыларын жинауға деген шексіз құштарлықты түсіндіруі мүмкін, бұл оны жақында құлатты.
The third and perhaps most telling factor adding to the overall confusion about Boulle's parentage was that in October 1685 (a mere 8 years after his marriage), Louis XIV renounced the Edict of Nantes and declared Protestantism illegal with the Edict of Fontainebleau. All Protestant ministers were given two weeks to leave the country unless they converted to Catholicism. Louis XIV ordered the destruction of Huguenot churches, as well as the closure of Protestant schools. This made official the persecution of Protestants already enforced since 1681 and it led to around 400,000 fleeing the country. Jean Baptiste Lully demonstrates, by his documented actions, that marriage was a propitious time to tidy up provenance. Within the context of the times, it is natural to expect that as well as ensuring his father's Catholic name was recorded for posterity, André Charles Boulle 'tidied' up his own place and date of birth. This made him older, for motives we do not yet comprehend. There is also the definite possibility, as yet unexplored by historians, that André Charles Boulle was born in Holland. It would explain a lot of the confusion around his parentage. The salient fact is that we only have André Charles Boulle's word that he was born in Paris in 1642. André Charles Boulle's Protestant family environment was a rich and artistic milieu totally consistent with the genius of the Art he was to produce in later years. His father, Jean Boulle (ca 1616 ? ), was cabinetmaker to the King, had been naturalised French in 1676 and lived in the Louvre, by Royal Decree. His grandfather, Pierre Boulle (ca 1595–1649), Others who were appointed by the King and worked with the two preceding generations of Boulles from their ateliers in the Louvre included the painter Louis Du Guernier (1614–1659), the embroiderers Nicolas Boulle and Caillard and the goldsmith Pierre de la Barre. There is virtually nothing on André Charles Boulle's youth, upbringing or training apart from a solitary Notarial Act dated 19 July 1666 (when he was supposedly 24 years old) agreeing a 5 year apprentice's contract for a 17 year old nephew, François Delaleau, Master Carpenter from L'Abbaye des Celestins de Marcoussis in Paris. André Charles Boulle's own apprenticeship was therefore most likely to have occurred within the focused confines of his father's atelier at the Louvre. Here, in any event, he was closest to the Sun King and to Jean Baptiste Colbert who discovered him. In 1672, by the age of 30, Boulle had already been granted lodgings in the galleries of the Louvre which Louis XIV had set apart for the use of the most favoured among the artists employed by the Crown. To be admitted to these galleries signified a mark of special Royal favour and also freed him from the restrictions imposed by the trade guilds. Boulle received the deceased Jean Macé's lodgings on the recommendation of the Minister of Arts, Jean Baptiste Colbert, who described Boulle as le plus habile ébéniste de Paris. The Royal Decree conferring this privilege describes Boulle variously as a chaser, gilder and maker of marquetry. Boulle received the post of Premier ébéniste du Roi. Boulle initially had aspirations to be a painter but according to one of his close friends, Pierre Jean Mariette (7 May 1694 – 10 September 1774), he was forced by his cabinetmaker father, Jean Boulle, to develop other skills. This may explain a sense of 'missed vocation' and resultant 'passion' and utter dedication to the collection of prints and paintings, which nearly ruined him
The first payment on record to him by the crown (1669) specifies ouvrages de peinture and Boulle was employed for years on end at the Versailles, where the mirrored walls, floors of wood mosaic, inlaid paneling and marquetry in the Cabinet du Dauphin (1682–1686) came to be regarded by such as Jean Aimar Piganiol de La Force ( 21 September 1669 – 10 January 1753 ) as his most remarkable work. The rooms were dismantled in the Late 18th century and their unfashionable art broken up. Boulle carried out numerous royal commissions for the "Sun King", as can be seen from the records of the Bâtiments du Roi and correspondence of the marquis de Louvois. Foreign Princes, French Nobility, government ministers and French financiers flocked to him offering him work, and the famous words of the abbé de Marolles, Boulle y tourne en ovale became a well established saying in the literature associated with French cabinetmaking. Boulle's output from, at one time, three workshops included commodes, bureaux, armoires, pedestals, clockcases and lighting fixtures, richly mounted with gilt bronze that he modelled himself. Despite his skills, his exquisite craftsmen and the high prices he commanded, Boulle was always running out of money. This was mostly as a direct result of his lifelong obsession as a collector and hoarder of works of art. Although he undoubtedly drew inspiration for his own works from these purchases, it meant he did not always pay his workmen regularly. In addition, clients who had made considerable advances failed to obtain the pieces they had ordered and, on more than one occasion. These dissatisfied clients made formal attempts to get Royal permission to arrest him for his debts, despite the Royal protection afforded by his post at the Louvre. In 1704, the king granted him six months' protection from his creditors on condition that Boulle use the time to regulate his affairs or this would be the last grace that His Majesty would do him. Living beyond his means seems to have been a family trait as history repeated itself, twenty years later, when one of his sons was arrested at Fontainebleau and actually imprisoned until King Louis XV had him released. He borrowed at high interest rates to pay for his purchases until the next auction when he devised other means to gain more cash. His friend Pierre Jean Mariette informs that it was a compulsion that was impossible to cure. André Charles Boulle died on 29 February 1732 in the Louvre, leaving many debts for his four sons to deal with and, to whom he had transferred ownership of his business and tenure in the Louvre some seventeen years earlier. Pierre Benoît (c.1683 1741), André Charles II (1685–1749) and Charles Joseph (1688–1754). They were handed over the contents and technology of his workshops as early as 1715.
Боулл жұмыстары
Буллдің инкрустация материалдарына тасбақа панцирі, латунь, қалайы және тіпті жануар мүйізі кірді. Контрастты ағаштар үшін ол көбінесе палисандр, эбен, макасар және басқа да тығыз, қара түсті тропикалық ағаш түрлерін пайдаланды. Буллдің маркет техникасы – бір материалдан екі қарама-қарсы, күрделі инкрустация жасау. Егер материал қабаттамасында ашық және қараңғы екі түс болса, соңғы өнімдердің бірі қараңғы фонда ашық суретпен, екіншісі ашық фонда қараңғы суретпен болар еді. Бір парақ негізгі сурет деп есептеліп, француз тілінде «première partie» деп аталады. Ал кері сурет «contrapartie» немесе қарсы сурет деп аталды. Екі сурет те бір қабаттамадан кесіліп, екі тақтаға жинағанда, «première partie» фонның «contrapartie» мотивіне айналады. Булл бір суреттің екеуін де қолданып, немесе контрастты жұп шкафтар жасады.
Құсқораның қабығы
Құбақ қабығы ағашқа жұқа тілімдермен орнатылып, инкрустация жасау үшін қолданылған және бүгінде Буль өнеріне қатысты маңызды дереккөз болып табылады. Құбақ қабығының сирек кездесуіне және жоғары бағасына қарамастан, оның беріктігі, жылу сыртымдылығы және ала-құла қызыл түстің әдемілігі оны эбонит сияқты экзотикалық ағаштармен үйлесімді етеді. Өйткені ол Буль өнеріне көлемділік сезімін сыйлайды. Құбақ қабығын бастапқыда өңдеу кезінде жануардың қабығынан қабаттарды қыздыру арқылы бөліп, содан кейін табақшаларын тұзды суда қайнатып жұмсартады және престе тегістейді. Екі бөлікті ыстық темірмен біріктіруге болады, бірақ түсін жоғалтпау үшін ерекше сақтық қажет. Аяқтау және жылтырату әртүрлі техникалармен жасалған.
Мыс (алтын қола)
Генри IV 1608 жылы патшалық жарлық (lettre patente) арқылы суретшілерге артықшылық мәртебе берді, онда ол Францияда өнердің гүлденуін өзара толықтыру және ынтымақтастық арқылы ынталандыруды мақсат еткенін айтты. Тұрғындар өмір бойына гильдия жүйесінің қатаң заңдарынан босатылып, басқа да құқықтық және салықтық жеңілдіктерге ие болды. Бұл жүйе Андре Шарль Бульге өте маңызды болды, оған 1672 жылы шеберхана мәртебесі берілді, сол жылы Мария Тереза Австрия (1638–1683), Людовик XIV-нің әйелі және патшайымы, оны корольдің эбенисті, оюшысы және алтын жалатылған шебері (ébéniste, ciseleur, doreur du roi) деп тағайындады. Бұл орын кез келген масштабтағы жиһаз өндірісі үшін тым кішкентай болғандықтан, негізінен Бульдің сол жағалаудағы Рейм көшесіндегі отбасылық шеберханасының беделді мекенжайы немесе визиткасы ретінде қызмет етті, және ол ақырында Луврдегі тасталған театрдың 500 шаршы метрден астам алақанына ие болды. (Жан Нере Ронфорт, көрме каталогы) Сонымен қатар, гильдия бақылауының болмауы Бульге, сондай-ақ мүсіншілік білімі бар, өзінің жиһаздары үшін алтын қоладан жасалған әшекейлерін жасауға және құюға мүмкіндік берді. 1685 жылдан бастап ол өзінің қорытынды цехына ие болды, бұл оның туындылығының маңызды аспектісі болды. Буль шамдар, сағаттар, отын сақтауға арналған тіреулер, қабырға шамдары және тағы басқалар сияқты таза алтын қоладан жасалған заттарды да жасады, бұл оның даңқына үлкен үлес қосты.
Пютер
Тасбақа қабығына қалайы немесе мыс инкрустациясы premier partie деп аталса, мыс немесе қалайыға тасбақа қабығы инкрустациясы contre partie деп аталды. Одан да сәнді әсер үшін, пердеше, боялған мүйіз және боялған тасбақа қабығы да суреттерге қосылатын болды.
Шығармалары
Андре Шарль Буль өзінің мол шығармашылығы туралы егжей-тегжейлі жазбалар сақтаған жоқ. Бульдің шеберханасында жасалған жиһазды анықтау, оның жасаған туындыларының құжаттамасының жетіспеуінен қиындыққа тап болады. Өкінішке орай, сарапшы үшін де, Бульдің стилінде жасалған коммод, бюро немесе үстелдің түпнұсқа екенін анықтау оңай емес. Оның ұлдары оның өлімінен кейін бірнеше жыл бойы дәстүрді жалғастырғаны сөзсіз, бірақ оның көптеген ізбасарлары да шебер болды. Оның ең танымал туындылары әлемдік жиһаз өнерінің қатарына жатады. Әрбір туындыға жеке идентификациялық жүйесін, немесе белгіні қоюдың орнына, ол Bâtiments du Roi сақтаған жазбаларға сүйенді. Алайда, бұл жазбаларда жаңа туындылар нақты тіркеу нөмірімен тіркелмеді, сондай-ақ күнделікті егжей-тегжейлі тізім жүргізілмеді. Егер Буль өзінің туындыларын тіркеу үшін корольдік гардеробты, Garde Meuble de la Couronne-ды пайдаланғанда, жағдай басқаша болар еді. Оның көптеген патшалық тапсырыстарының ішінде, 1708 және 1709 жылдары Ұлы Трианонда корольге жеткізілген екі коммодты ғана шығу тегін растайтын құжаттармен байланыстыруға болады. Лувр мұражайындағы және Уоллес жинағындағы әсем шкафтар да оның шеберханасына жатқызылады. Бульдің кейбір туындыларын маркетридің ерекшеліктеріне, маркетри үлгілерін қайта пайдалануға және ерекше оюлы алтын қоладан жасалған әшекейлеріне сүйене отырып анықтауға болады. Бұл туындылар Бульдің 1720 жылы гравюралап, оның досы Пьер Жан Мариет басып шығарған жиһаз дизайндарының үш жинағынан, Париждегі Декоративтік өнер мұражайындағы және жеке коллекциялардағы Бульге жатқызылатын шеберхана суреттерінің сериясынан, сондай-ақ Буль 1715 жылы шеберхананың меншігін ұлдарына берген кезде жасалған жұмыстардың тізімінен анықталды. Әлемдік жиһаз өнерінің ең танымал туындыларының қатарында оның шежірелік туындылары бар. Мысалы, Гамильтон сарайының аукционында 12 075 теңгеге сатылған екі әсем шкаф, бұрын Мазарин кітапханасында сақталған қола әшекейлермен безендірілген маркетрилік коммодтар, Лувр, Клуни мұражайы және Мобильер Ұлттық мұражайларындағы әртүрлі шкафтар, коммодтар және үстелдер, Сан-Донато коллекциясында сақталған дофиннің некелік сандықтары бар. Гертфорд Хаусындағы Уоллес жинағында бірнеше аутентификацияланған туындылар бар, ал басқалары Луи Сейз кезеңінде жасалған болуы мүмкін. Сейрек кездесетін тұқымдық үлгі аукцион залына түскенде, ол әдетте жоғары бағаға ие болады, бірақ Бульдің ең керемет және сәнді туындыларының саны азайып бара жатқанына күмән жоқ, ал оның екінші және үшінші сыныптағы жұмыстары көбейіп барады. Шындығында, бұл керемет туындылар, оның ою-өрнек дизайндары, мыңдаған ұсақ пил сүйегі, мыс, эбонит және тасбақа панцирінен жасалған бөлшектері, желім мен ұсақ шегелермен бірге, көбінесе жұмсақ ақ ағашқа жабыстырылған, уақыт пен ауа райының әсеріне төтеп беруге лайық емес. Инкрустацияланған жиһаз күннің ыстығы мен ылғалдылығынан, уақыт пен тозудан да көп зардап шегеді. Мұндай нәзік заттарды сирек қолданған, ал ең талантты суретшілер патшаның тапсырысын орындаған. Бұл дизайн танымал болғанымен, оның ауырлығына байланысты төрт қосымша спиральді аяқтар қажет болды деген сынға ұшырады. Бульдің шеберханасында 1710 және 1732 жылдар аралығында кем дегенде бес үлгі жасалды, оның бірі қазір Метрополитен өнер мұражайында сақталуда. Патшалық коллекцияда Андре Шарль Бульдің кем дегенде 13 өнер туындысы бар, оның ішінде: (i) 1700 жыл шамасында жасалған шкаф (The Grand Corridor, Windsor Castle), (ii) 1700 жыл шамасында жасалған кабинет (en première partie) (The Grand Corridor, Windsor Castle), (iii) 1700 жыл шамасында жасалған кабинет (en contre partie) (The Grand Corridor, Windsor Castle), (iv) Тұғыры жоқ кабинет (State Hermitage Museum және Букклеух герцогының коллекцияларындағыларға ұқсас), (v) Paire de bas d'armoire (The Grand Corridor, Windsor Castle), (vi) 1680 жыл шамасында жасалған бюро, мүмкін, Луиге, Ұлы дофинге (1661–1711) тапсырылған, (vii) 1700 жыл шамасында жасалған torchère жұбы, (viii) 1710 жыл шамасында жасалған бюро (The Rubens Room, Windsor Castle), (ix) 18 ғасырдың басында жасалған Petit gaines. (Дереккөз: Корольдік коллекция)
Sothebys (Ақтөбе)
http://www. Sotheby’s. com/en/ іздеу нәтижелері. html?keyword=boulle
http://www. Sotheby’s. com/en/ аукциондар/электрондық каталог/лот.22. html/2004/the greenberg collection маңызды француз жиһаздары n08031
http://www. Sotheby’s. com/en/ аукциондар/электрондық каталог/2017/қазыналар l17303/лот.21. html
http://www. sothebys. com/en/auctions/ecatalogue/lot.22. html/2004/the greenberg collection important french furniture n08031
http://www. sothebys. com/en/auctions/ecatalogue/2017/treasures l17303/lot.21. html
Кристалдар
http://artist.christies.com/AndreCharlesBoulle13150.aspx сайтында жарияланды.
Монте-Карлодағы сауда үйі
http://www. ХВМК. com/en/auctions/mobilier objets d'art tableaux anciens archeologie civilisation vente de prestige 105/andre charles boulle 1642 1732 84929