Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы ғылымда «жеке теңдеу» термині әртүрлі бақылаушылардың әртүрлі реакция уақыттарына ие болу идеясын білдірді, бұл өлшемдер мен байқаулар жасау кезінде қателіктерге алып келуі мүмкін.
The term personal equation, in 19th and early 20th century science, referred to the idea that different observers have different reaction times, which can introduce bias when it comes to measurements and observations.
Астрономия
Бұл термин астрономияда туындады, себебі бір уақытта бақылау жасаған көптеген бақылаушылар сәл әртүрлі мәндерді тіркеді (мысалы, жұлдыздың телескоптың тор сымдарын кесіп өту уақытын жазуда), олардың кейбіреулері үлкен есептеулерде мәселе тудыруға жеткілікті айырмашылықты көрсетті. Бұл құбылыстың бар екендігі алғаш рет 1796 жылы Корольдік астроном Невилл Маскелиннің өзінің көмекшісі Киннебрукты қызметтен босатуымен анықталды, себебі ол Маскелиннің өзінің мәндерімен салыстырғанда байқауларының қатесін жақсарта алмады. Бұл мәселе ұмытылып, тек екі онжылдықтан кейін Пруссиядағы Кенигсберг обсерваториясында Фридрих Вильгельм Бессел талдады. Мәндерді салыстыру үшін тәжірибе жасап, Бессел және оның көмекшісі әртүрлі түндері бірнеше жұлдыздың тор сымдарын кесіп өту уақытын өлшеді. Көмекшісімен салыстырғанда, Бессел бір секундтан астам алға озды. Осыны түсінгеннен кейін астрономдар басқа астрономдардың және өз көмекшілерінің нәтижелеріне күдікпен қарап, әсерді жою немесе азайту жолдарын табу үшін жүйелі бағдарламаларды бастады. Бұған бақылауды автоматтандыруға тырысу (машиналардың объективтілігіне үміттену), бақылаушыларды белгілі қателерден (мысалы, ұйқы жетіспеушілігінен туындаған) аулақ болуға үйрету, бірнеше бақылаушыға бір уақытта бақылау жасауға мүмкіндік беретін құралдарды жасау, қажетсіз деректерді жинау және ең кіші квадраттар әдісі сияқты техникаларды қолданып, ықтимал мәндерді анықтау, сондай-ақ жеке жұмысшылардың пікірлерін сандық түрде бағалауға тырысу кірді, оларды деректерден шегеруге болатын болсын. Бұл сонымен қатар эксперименталды психологияның маңызды тақырыбына айналды және астрономиядағы қателермен күресу әдістерін әзірлеуге ықпал етті.
The term originated in astronomy, when it was discovered that numerous observers making simultaneous observations would record slightly different values (for example, in recording the exact time at which a star crossed the wires of a reticule in a telescope), some of which were of a significant enough difference to afford for problems in larger calculations. The existence of the effect was first discovered when, in 1796, the Astronomer Royal Neville Maskelyne dismissed his assistant Kinnebrooke because he could not better the error of his observations relative to Maskelyne's own values. The problem was forgotten and only analysed two decades later by Friedrich Wilhelm Bessel at Königsberg Observatory in Prussia. Setting up an experiment to compare the values, Bessel and an assistant measured the times at which several stars crossed the wires of a reticule in different nights. Compared to his assistant, Bessel found himself to be ahead by more than a second. In response to this realization, astronomers became increasingly suspicious of the results of other astronomers and their own assistants and began systematic programs to attempt to find ways to remove or lessen the effects. These included attempts at the automation of observations (appealing to the presumed objectivity of machines), training observers to try to avoid certain known errors (such as those caused by lack of sleep), developing machines that could allow multiple observers to make observations at the same time, the taking of redundant data and using techniques such as the method of least squares to derive possible values from them, and trying to quantify the biases of individual workers so that they could be subtracted from the data. It became a major topic in experimental psychology as well, and was a major motivation for developing methods to deal with error in astronomy.
Джеймс пен Юнг
Уильям Джеймс жеке теңдеу тұжырымдамасын астрономиядан әлеуметтік ғылымдарға көшіруге мұрындық болды, теориялық алдын ала түсініктер мен жеке білім зерттеушілерді көбінесе өздерінің жеке теңдеулеріне сүйенген, негізсіз түсіндірмелерге алып келуі мүмкін екенін айтты. Карл Юнг бұл идеяны "Психологиялық типтер" кітабында дамыта келе, психологияда "адам өзін ең жақсы көретін нәрсені көреді" деген тұжырым жасады. Ол кейінгі еңбектерінде психологиялық солипсизм және осының салдарынан туындайтын шексіз регресс мәселелерімен күресіп, әрбір психотерапевт өзінің жеке теңдеуін жақсы білуі керек деп санайтын.
William James helped move the concept of the personal equation from astronomy to social science, arguing that theoretical preconceptions and personal knowledge could lead investigators to wild interpretations based largely on their own personal equations. Carl Jung took up the idea in his book Psychological Types, arguing that in psychology "one sees what one can best see oneself". He continued to wrestle in later writings with the problems of psychological solipsism and infinite regress this potentially posed, and considered every therapist should have at least a good working knowledge of his or her own personal equation.