Кіріспе

Франция Ұлттық мөрі – Франция Республикасының ресми мөрі. 1792 жылғы революция Бірінші Француз Республикасын құрғаннан кейін, монархияның нышандары мөрден алынып тасталды. Уақыт өте келе жаңа мөр өзгеріске ұшырады. Бастапқыда революцияның символы – Марианна бейнеленген. Кейіннен ол халықтың мәдениетін және саясатын дамытқанын көрсету үшін өзгерді. Қазіргі кезде мөрде бостандық тасвирленген, сондай-ақ мәдениеттің өнер, білім беру және ауыл шаруашылығы сияқты салалары бейнеленген.

Сипаттама

Ұлы мөрде жеті аркасы бар тәж киген Бостандық бейнеленген. Ол фасцияны ұстап тұр, ал оны кеме рулімен сүйемелдеп, оған галл әтеші (le coq gaulois) бейнеленген немесе басылып шығарылған, ол галлдар мен ерте француз ұлтының символы. Оның етегінде "SU" ("Suffrage Universel", "Жалпыға бірдей сайлау құқығы") әріптері жазылған ваза тұр. Оның оң жағында, фонда, өнердің (суретші құралдары), сәулетнің (иондық тәртіп), білімнің (жанып тұрған шам), ауыл шаруашылығының (бидай бағы) және өнеркәсіптің (тісті дөңгелек) белгілері бар. Сцена айналасында "RÉPUBLIQUE FRANÇAISE, DÉMOCRATIQUE, UNE ET INDIVISIBLE" ("Француз Республикасы, демократиялық, біртұтас және бөлінбес") және төменде "24 FEV.1848" (24 ақпан 1848) деген жазулар орналасқан. Арқа жағында "AU NOM DU PEUPLE FRANÇAIS" ("Француз халқының атынан") деген сөздер, оның айналасында еменнің (тұрақтылық пен әділдіктің символы) және лаврдың (даңқтың символы) жапырақтары бидай мен жүзіммен (ауыл шаруашылығы мен байлық) байланған, ал шеңбер бойында ұлттық ұран "[[Liberté, égalité, fraternité]]." жазылған.

Революцияға дейінгі кезең

Алғашқы мөрлерді Меровингтер патшалары өздерінің бұйрықтарын куәландыру үшін жасаған. Алғашқыда тек сақина болған, кейін мойынға аспа ретінде тағылған, Капе үйі тұсында патша мөрлері осы шамаға дейін үлкейіп өсті. Ескі тәртіп заманындағы барлық мөрлерде патша осы таққа отырып, әділдік таратқан, алайда әр патшаның жеке мөрі болды, ол оның жеке заттарының бірі еді және оның бірге жүретін мүлігі. Барлық жарлықтар, бұйрықтар, қаулылар және мәлімдемелер мөрмен бекітілді.

Революциялық кезең

1792 жылдың 13 тамызында Ұлттық конвенция өкілдері Людовик XVI патшасын тұтқындады. Ол түрмеге қамалып, кейін 1793 жылдың 21 қаңтарында өлім жазасына кесілді. Бұл патша өлтіру ісі «Конвенция Революцияның қарсыластарымен кез келген келісімге бару мүмкіндігін толығымен жоққа шығарғанын» көрсетті. Патшаның жоқтығынан Франция Республикасы жаңа ұлттық символ іздеді. Осы дауылды кезеңнен Марианна француз символы ретінде пайда болды. Француз революциясы монархия басқарған Ескі режимнің саяси билігіне ғана емес, сонымен қатар француз халқын осы уақытқа дейін анықтаған дәстүрлі символдарға да қарсы шықты. Антропологтар әр қоғамға әлеуметтік және саяси картаны қамтитын «орталық» қажет дейді, бұл адамдарға өз орнын сезінуге мүмкіндік береді. Дәстүрлі билік үлгісінде «патша қасиетті орталық болды, ал мәдениет католиктік иерархиялық тәртіптің ұзақ жылдар бойы қалыптасқан түсініктерінде берік орнаған». Монархияны құлатып, дәстүрлі биліктің осы шеңберін орталықтандыру арқылы революционерлер өткеннің мәдени аясын болашаққа көшіруге болмайтынын, патшаны мөрдің символы ретінде пайдалануды Республиканы білдіретін жаңа мөрмен алмастыру қажеттігін түсінді. Революционерлер Ескі режимнің материалдық ескерткіштерін, мысалы, патшалық мөрлерді, скипетр мен тәжді жоюға кірісіп, оларды республикалық монеталарға балқытып жіберді. Алайда, монархияның жойылуы бірыңғай символдың маңыздылығы туралы сұрақтар тудырды. Бастапқыда мөрлер жазудың жетілмеушіліктерін толықтыру үшін ғана қолданылған. Бірақ Анри Грегуардың айтуынша, өркениетті адамдар «барлық ресми құжаттарға сенімділік беретін белгі, түр қажет» деп санады. Француз революциясы қоғам мүшелері мәдениет пен саясатты өздері құруға құқылы екенін көрсетті. Ұлттық конвенция монархия құлағаннан кейін Республиканы біріктіруге тырысқандықтан, ұлттық символды жариялау процесі жеделдетілді. Соңында «жаңа символдың таңдалуы дерлік автоматты түрде болды». Монархиялық ықпалдың барлық іздерін жою үшін Ұлттық конвенция мүшелері «Азаттықты таңдауды ұсынды». Бұл Азаттық ұғымы белгілі бір мағынада «Республиканың мәні» болып табылады. Азаттық ресми түрде Марианнаның әйел бейнесі арқылы бейнеленді, бұл дәстүрлі иконографиялық үлгілерге сәйкес келеді. Бұл Азаттық бейнесі киген фригиялық бас киім француз халқының табиғи бостандығын көрсетеді және монархияның тәжінен айқын ажыратылды. Ол «қолында таяқ ұстап, басына бас киім киіп, иығын таптап тұрған әйел ретінде бейнеленген; бұл ежелгілер ерлікпен жеңген Азаттықтың символы». Марианнаның әйелдік азаматтық аллегориясы Ұлттық конвенцияның даулы тұлғаларынан алыс болғандықтан, оның «абстракциясы мен беймәлімдігі» символды революцияның әртүрлі кезеңдерінде сақтауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Марианнаның католиктік Мария бейнесіне ұқсастығы ақыл-ойшыл революционерлер мен діншіл шаруалар арасында бірлікке көмектесті. Алайда, 1793 жылы революция радикалданғанда, Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің пайда болуымен Марианна символы революцияның әлдеқайда күшті символымен – Жак Луи Давидтің Геркулес мүсінімен ауыстырылды.

Революциядан кейінгі кезең

Наполеон, Людовик XVIII және Карл X бәрі де Ескі Режимдегідей монархиялық мөрлерді пайдаланды, ал Людовик Филипп тек өз бейнесін бейнелейтін мөрді қолданды. Қазіргі мөр Екінші Республика кезінде жасалған, ол алдымен Бірінші Республиканың мөрлерін қысқа мерзімге қолданған, содан кейін 1848 жылдың 8 қыркүйегінде суретші Жак Жан Барре жаңа үлгі жасады.

Қолданылуы

Екінші республика кезінде Францияның Ұлы мөрінің қолданылуы заңдарды, Ұлттық ассамблеяның қаулыларын және дипломатиялық келісімдерді растаумен шектелді. Мөр сақтаушы лауазымы сол кезде Әділет министрінің лауазымымен ресми түрде байланысты болды (француз Әділет министрі халық арасында "Le Garde des Sceaux" деп аталады). Екінші империядан кейін заңдарға мөр қою практикасы біртіндеп тоқтатылып, конституциялық актілермен және дипломатиялық шарттармен ғана шектелді (мысалы, Версаль шарты осылай мөрленген). Төртінші республика кезінде мөрленген жалғыз құжат – 1946 жылғы 27 қазандағы Конституция болды. Бесінші республикадан бастап, 1958 жылғы 4 қазандағы Конституцияны мөрлегеннен кейін, кейбір конституциялық түзетулерді мөрлеу жиі кездесетін практикаға айналды. 1946 жылы және Бесінші республиканың басында екі рет қолданылған мөрлеу рәсімдері 1963 жылдан 1991 жылға дейінгі кезеңде сирек болды, осы уақыт аралығында тек екі заң – қарапайым, бірақ үлкен символдық маңызы бар – мөрленді. 1992 жылдан бастап рәсімдердің қарқыны қайта артты: содан бері жасалған конституциялық өзгерістер көбінесе мөрмен расталды. Рәсім күні 1964 жылға дейін заң қабылданған күніне өте жақын болды. Кейіннен бұл рәсім заң мәтініне дауыс беруден және жариялаудан айқын түрде бөлінді. Ерекше жағдай – 1999 жылғы 8 шілдедегі әйелдер мен ерлердің теңдігі туралы №99-569 Конституциялық заң, ол заң күшіне енгеннен екі жарым жыл өткен соң, 2002 жылғы 8 наурызда мөрленді. Мөрлеу рәсімдері әрқашан Канцелярияда өтеді, онда Мөр сақтаушы, Әділет министрі Мемлекеттік мөрдің ең жақсы және бірегей матрицаларына бекітілген мөрлеу пресін ұстайды.

Тұйық шайыр

Бастапқыда, пломба шеберлері қолмен пішінделген пластик пломба балауызын қолданған, олар көбінесе дөңгелек пішіндес болатын және кейіннен пресс арқылы нақты қалыпқа келтірілген. Бүгінде сұйық балауыз тікелей мөрдің және жылжымалы металл сақинасынан жасалған форманың төменгі жағына құйылады; форма жабылады және балауыз қолдану алдында қоюланып, суытылады. 1920-1946 жылдар аралығында Ұлы мөрді пайдалану тоқтатылғандықтан, балауыздың рецепті жоғалып кеткен. 1946 жылы Ұлттық архивтің сигиллографиялық қызметі қайтадан сынақтар жүргізуге мәжбүр болды.

Түсі

Ансиан Режимі маңызды құжаттар үшін жасыл балауыз, ал маңызды емес құжаттар үшін сары балауыз қолданған. Реставрация, шілде монархиясы және Үшінші Республика сары балауызды сақтап келді, ал Бірінші Республика, Консулдық және Империя қызыл балауызды қолданды. 1946 жылғы Конституция қызыл балауызбен мөрленген. 1958 жылғы Конституция және одан кейінгі құжаттар 2002 жылға дейін сары балауызбен мөрленді, содан кейін жасыл балауыз қайта қолданылды.

Таспалар

Империя кең сары және көк жібек ленталармен мөрленді; Республика мен Консулдық – үш түсті өріммен. Үшінші Республика Монархиядағыдай қызыл және жасыл ленталарды пайдаланды. 1946 жылдан бері (Төртінші және Бесінші Республикалар) үш түсті лента қолданылып келеді.