Кіріспе

1962 жылы Джеймс Джонстың "The Thin Red Line" романы – американдық автор Джеймс Джонстың төртінші романы. Ол Джонстың Екінші дүниежүзілік соғыстың Гуадалканал шайқасындағы Аустен тауы, Галлопинг атты және Теңіз атты шайқастарындағы тәжірибесіне көп сүйенген. Автор АҚШ армиясының 25-ші жаяу әскер дивизиясының 27-ші жаяу әскер полкінде қызмет еткен.

Роман

The Thin Red Line, алғаш рет 1962 жылдың қыркүйегінде жарық көрді, оның басты кейіпкерлері Джонстың Екінші дүниежүзілік соғыс туралы тағы екі романында да кездеседі, бірақ олардың аттары сөзсіз өзгертілген, және олардың соғысқа қатысты түрлі реакцияларын зерттейді. Джонс бастапқыда өзінің бұрынғы "Мәңгілікке дейін" романының басты ер адам кейіпкерлерін осы туындысында пайдалануды жоспарлаған. Бірақ Джонс "бірінші кітаптың драмалық құрылымы – тіпті рухани мазмұны Превиттің соңында қаза болуын талап етті" деп мәлімдеді. Джонс бұл мәселені шешу үшін алғашқы романдағы үш кейіпкердің аттарын өзгертіп, оларды "The Thin Red Line" романында пайда болуына мүмкіндік жасады. Превитт кейіпкері Виттке, Уорден – Уэльске, ал Старк – Штормға айналды. Ерекше маңыздысы, Джонс өзінің жапон сарбазын қолдарымен өлтірген тәжірибесін баяндайды. Романның атауы Рудьярд Киплингтің "Томми" өлеңінен алынған, ол "Казарма балладалары" жинағына енген, онда Киплинг жаяу әскерлерін "қаһармандардың жұқа қызыл сызығы" деп сипаттаған. Киплингтің өлеңі 1854 жылы Қырым соғысы кезінде британдық сарбаздардың жасаған әрекетіне негізделген, ол "Жұқа қызыл сызық" (Балаклава шайқасы) деп аталды.

Қабылдау

Kirkus Reviews 1962 жылы романды жоғары бағалап, «Романның шебер суреттелген шайқас эпизодтары ондаған кейіпкерді зерттеуге негіз болады, ал автор шайқасқа, қорқынышқа, өлімге, гомосексуализмге деген эмоционалдық реакцияларды, сондай-ақ әскер ұйымдастырылуына және тағдырдың, жақсылықтың, жағдайдың әрекетіне қатысты сыни, ирониялық пікірлерді көрсетеді» деп мәлімдеді. Рецензенттер, сыншылар және ғалымдар оның реализмі үшін мақтады. Кейбіреулер, менің ішкімде, осы романды әдеби натурализм саласына жатқызуға болады, себебі Джонстың сарбаздарының тағдыры жай ғана кездейсоқтыққа және олардың бақылауынан тыс әлеуметтік, экономикалық, психологиялық және саяси күштерге байланысты, кейде тіпті олардың сезіміне де жетпейді. Британдық тарихшы және әскери жазушы Джон Киган «Жеңгі қызыл сызық» романын екінші дүниежүзілік соғыстың шайқасын бейнелейтін және бірінші дүниежүзілік соғыстан пайда болған әдебиеттердің ең жақсы туындыларымен салыстыруға болатын екі романның бірі деп атады (екіншісі – британдық жазушы Дэвид Холбруктың 1966 жылғы «Тіл жаралары» романы). Пол Фасселл оны «әлдеқашан ең жақсы» американдық екінші дүниежүзілік соғыс романы деп, «Күн астында серуендеу» және «Жылаңаш және өлгендер» романдарынан артық деп бағалады.

Фильм нұсқалары

Роман екі рет киноға бейімделді, алғаш 1964 жылы Эндрю Мартонның "Жып-жарық сызық" фильмі ретінде, содан кейін 1998 жылы Терренс Маликтің "Жып-жарық сызық" фильмі ретінде.